Inleiding
Staatsrecht is publiek recht. Publiek recht regelt de verhouding tussen de burgers en de overheid, maar regelt ook de organisatie
en werking van de overheden. Het is dwingend recht, je mag er niet vanaf wijken.
Het omvat onder meer volgende rechtstakken:
© Grondwettelijk recht & administratief recht
© Internationaal publiek recht
© Europees recht
© Fiscaal recht
© Strafrecht
Hoofdstuk 1: Basisbeginselen van de Belgische
Staatsstructuur
1 Het beginsel van de scheiding der machten
1.1 Het begrip ‘scheiding der machten’
© Franse filosoof Montesquieu (1689 – 1755)
© De l’esprit des lois
© De wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht moeten verdeeld worden over verschillende
instanties. Als die drie machten door 1 instantie uitgeoefend zouden worden, zou dat de deur openzetten voor misbruik
door de machthebbers. Door het principe van scheiding der machten toe te passen, kan men voorkomen dat een staat
een totalitair regime wordt.
© De Belgische Gw. heeft geen expliciete bepalingen waarin staat dat wij werken via het systeem van scheiding der
machten. Dit is wel impliciet terug te vinden in de artikels 36, 37 en 40 Gw. Deze artikels hebben betrekking op federale
instelling, maar ook op het niveau van deelgebieden.
Zie schema 1 – Overzicht scheiding der machten op federaal niveau
Federaal niveau
© De wetgevende macht wordt uitgeoefend door het federaal parlement, dat samengesteld is uit de Kamer van
Volksvertegenwoordigers (KvV) en de Senaat, en door de Koning. De voornaamste bevoegdheden zijn het maken van
wetgeving en het controleren van de uitvoerende macht.
o Art. 36 Gw.
© De uitvoerende macht berust op de koning, maar aangezien de koning persoonlijk onverantwoordelijk is, wordt de
koning bijgestaan door de federale regering (federale ministers en de staatssecretarissen). De koning en de federale
regering staan in voor het algemene beleid van het land en de uitvoering van de wetten die door de wetgevende
macht gemaakt zijn.
o Art. 37 Gw.
© De rechterlijke macht, wordt uitgeoefend door de hoven en rechtbanken. De rechtscolleges doen uitspraak over
geschillen tussen burgers onderling, maar ook tussen de burgers en de overheid.
De rechterlijke macht kent geen afzondering voor federaal of deelstatelijk niveau. Ze worden door dezelfde instantie
uitgeoefend.
o Art. 40 Gw.
--------------------
© België = een federale staat à Staatsmachten worden op verschillende niveaus uitgeoefend.
1.2 Een samenwerking der machten
Er is geen strikte scheiding tussen de drie machten. Het Hof van Cassatie ziet die scheiding als een algemeen rechtsbeginsel,
maar in de praktijk oefent geen enkele macht haar bevoegdheden volledig onafhankelijk uit. We spreken daarom eerder over
relatieve scheiding der machten. De machten blijven wel gescheiden, maar werken ook samen.
! Voorbeeld
Het federale parlement keurt een wet goed die bepaalt dat iedereen die een gevangenis betreedt gecontroleerd moet worden.
De wet zelf bevat geen concrete maatregelen. Die moeten door de uitvoerende macht worden uitgewerkt via een KB. Denk aan
regels over identiteitscontrole, bagagecontrole, enz. Als de uitvoerende macht de wet niet uitvoert, blijft ze dode letter.
De onderlinge verhouding tussen de wetgevende en de uitvoerende macht laat zich kenmerken door het feit dat er controle
mogelijk is. De wetgevende macht controleert de federale regering.
,Het beperkt zich niet tot deze onderlinge samenhang. Rechtscolleges van de rechterlijke macht kunnen beslissingen nemen die
gevolgen hebben voor de toepassing van besluiten van de uitvoerende macht. De rechter moet een toepassing van de
uitvoerende macht buiten toepassing laten indien blijkt dat die in strijd is met de wet. Art. 159 Gw.
2 België is een democratische rechtstaat
2.1 Het begrip ‘democratie’
Art. 33 Gw. Laat zien dat België een democratie is. Het artikel zegt uitdrukkelijk dat het volk de macht heeft. ‘Alle machten gaan
uit van een natie’.
Omdat het volk te groot is om zelf beslissingen te nemen, kiezen we vertegenwoordigers via verkiezingen. Zij nemen
beslissingen in naam van het hele volk. Dit heet een representatieve democratie. Art. 42 Gw. Alleen leden van het parlement
worden rechtstreeks verkozen. Het staatshoofd en de ministers worden niet rechtstreeks verkozen door het volk. Het parlement
is de enige instelling die verantwoording verschuldigd is. Wanneer men een wet wil goedkeuren is er een meerderheid nodig.
Ook dit is een kenmerk voor een democratie. Een beslissing kan maar genomen worden, indien de meerderheid er mee instemt.
2.2 Het begrip ‘rechtstaat’
De regels die tot stand zijn gekomen, moeten niet alleen door het volk worden gerespecteerd, maar ook door de machthebbers
bij de uitoefening van hun macht.
Een ander kenmerk van een rechtstaat is dat de overheid de fundamentele rechten en vrijheden moet respecteren. De
fundamentele rechten en vrijheden zijn opgenomen in de Belgische Gw. Dit zorgt ervoor dat alle staatsmachten (de
wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht) eraan onderworpen zijn en zich eraan moeten houden.
Een rechtstaat houdt als laatste ook nog in dat wanneer een burger in zijn rechten en/of vrijheden geschaad wordt, hij dit
geschil kan voorleggen aan een objectief en onafhankelijk rechtscollege.
3 België is een monarchie
3.1 Een koning als staatshoofd
© In 1831 was de eerste grondwetgevende vergadering
© Staatsvorm kiezen –> gekozen voor een monarchie
© Het Belgische staatshoofd wordt dus niet gekozen via verkiezingen, maar wordt bepaald door erfopvolging. Art. 85 Gw.
3.2 De koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden
Hij beschikt enkel over de bevoegdheden die hem uitdrukkelijk door de Gw. en de bijzondere wetten worden toegekend. Art.
105 Gw.
3.3 De koning is onschendbaar en onverantwoordelijk
De koning heeft 2 immuniteiten. Enerzijds is hij onschendbaar en anderzijds geniet hij van een politieke
onverantwoordelijkheid.
3.3.1 De onschendbaarheid van de koning
De onschendbaarheid van de koning is vastgelegd in art. 88 Gw. Dit houdt in dat er tegen de koning geen rechtsgeding kan
worden aangespannen. In de eerste plaats geldt deze onschendbaarheid op strafrechtelijk vlak. De koning kan niet worden
aangehouden of veroordeeld voor misdrijven die hij pleegde. De koning kan evenmin persoonlijk gedagvaard worden voor een
burgerlijke rechtbank, wanneer er een juridisch geschil rijst over privéverbintenissen.
3.3.2 De onverantwoordelijkheid van de koning
De koning is onverantwoordelijk: hij mag niet alleen handelen en heeft geen persoonlijke macht. Elke akte moet
meeondertekend worden door een minister. Zonder die handtekening is de akte ongeldig. Art. 106 Gw.
3.4 Toch is de rol van de koning niet enkel symbolisch
De rol van de koning is niet enkel symbolisch. Hij vertegenwoordigt België naar binnen en buiten en ontvangt of bezoekt
buitenlandse staatshoofden. Daarnaast heeft hij ook een politieke rol: hij spreekt wekelijks met de eerste minister, ontvangt
regeringsleden en geeft advies, vooral bij regeringsvorming. Indien nodig spoort hij de regering aan tot actie.
, 4 België is een federale staat
Staatsvormen
Bij een eenheidsstaat ligt de macht bij de centrale overheid. Alle macht ligt bij 1 parlement en 1 regering. Wanneer het
parlement of de regering wetten goedkeuren gelden deze over het hele land.
Bij een federale staat is de macht verdeeld tussen het geheel (federaal) en de delen (deelstaten). Hier hebben we ook een
parlement en regering die wetten uitvaardigt voor heel het land, maar tegelijkertijd is het land opgedeeld in deelstaten. Elke
deelstaat heeft zijn eigen parlement en regering. Zij vaardigen ook decreten uit voor hun deelstaat.
Bij een confederale staat is er een van onafhankelijke Staten op basis van een verdrag. De onafhankelijke deelstaten hebben
een eigen parlement en regering die wetten uitvaardigt voor hun deelstaat, maar men kan ook besluiten om op basis van een
verdrag een aantal zaken gemeenschappelijk te beslissen. Dan komen alle deelstaten bij elkaar en moeten ze allemaal akkoord
zijn. Er moet dus sprake zijn van unanimiteit. Dit is zeer moeilijk, daarom zijn er nu ook geen confederale staten meer.
Bij een personele unie zijn er onafhankelijke staten met 1 gemeenschappelijk staatshoofd.
4.1 Van een eenheidsstaat naar een federale staat
© Ontstaan België = Eenheidsstaat, de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht werden centraal uitgeoefend. Er
was dus:
o 1 nationaal parlement
o 1 nationale regering
o De politieke partijen waren ook op nationaal niveau geregeld
© Tussen 1970 en 1993, geëvolueerd naar een federale staat
© Sinds 1993 eerste artikel van de Grondwet
© In het federaal België behoort de macht om beslissingen te maken niet meer toe aan 1 parlement en regering. Het
bestuur van het land wordt op verschillende niveaus uitgeoefend. Namelijk federaal en deelstatelijk. Op beide niveaus
vind je een wetgevende en uitvoerende macht.
De evolutie van een eenheidsstaat naar een federale staat is geleidelijk verlopen via verschillende staatshervormingen.
© Eerste staatshervorming in 1970
o Oprichting 3 cultuurgemeenschappen (de Vlaamse, de Franse en de Duitstalige)
Ä Krijgen bevoegdheden op vlak van cultuur en taalgebruik
© Tweede staatshervorming in 1980
o Oprichting 2 gewesten (het Vlaamse en het Waalse gewest)
Ä Krijgen bevoegdheden voor een aantal plaatsgebonden aangelegenheden (leefmilieu, ruimtelijke
ordening, tewerkstelling…)
© Derde staatshervorming in 1988 en 1989
o Oprichting 3de gewest (het Brussels Hoofdstedelijk Gewest)
o Gemeenschappen worden bevoegd voor onderwijs en de gewesten krijgen de bevoegdheid voor het vervoer
en openbare werken erbij.
© Vierde staatshervorming in 1993
o België is een volwaardige federale staat
© Vijfde staatshervorming in 2000
o Deelgebieden krijgen een aantal bevoegdheden bij
Ä Landbouw, zeevisserij, buitenlands handel, werking van de gemeenten en provincies
© Zesde staatshervorming in 2012 en 2014
o Senaat wordt hervormd
Het Nederlandse taalgebied telt 5 provincies art. 5 Gw.:
© Antwerpen
© Limburg
© Vlaams-Braban
© Oost-Vlaanderen
© West-Vlaanderen
Het Franse taalgebied omvat de Waalse provincies art. 5 Gw.:
© Henegouwen
© Luxemburg
© Namen
© Waals-Brabant
© Luik, met uitzondering van de Duitstalige gemeenten. Zij vormen het Duitse taalgebied
, 4.2 De indeling van België in 4 taalgebieden
4.2.1 De vier taalgebieden – Art. 4 Gw.
België telt 3 eentalige gebieden. Het Nederlands, het Franse en het Duitse taalgebied.
Er is ook 1 tweetalig gebied, namelijk Brussel-Hoofdstad, daar spreken ze zowel Nederlands als Frans.
4.2.2 De vier taalgebieden als hoeksteen van de federale staatstructuur
We hebben 3 gemeenschappen art. 2 Gw.: We hebben 3 gewesten Art. 3 Gw.:
© De Vlaamse Gemeenschap © Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
© De Franse Gemeenschap © Het Vlaams Gewest
© De Duitstalige Gemeenschap © Het Waals Gewest
Gemeenschappen zijn gebonden aan taal. Gewesten hebben betrekking op economie. Ze zijn namelijk gebonden aan
grondgebied, niet aan taal.
Ze zijn bevoegd voor ruimtelijke ordening, het leefmilieu, huisvesting,
economie, landbouw, dierenwelzijn,…
4.2.2.1 Het territorialiteitsbeginsel
Het territorialiteitsbeginsel:
© Grondgebied waar men zich bevindt is bepalend voor de taal die door de overheid gesproken moet worden. Het gaat
om de taal die gesproken moet worden door het bestuur, de rechtscolleges, onderwijsinstellingen… die gebruikt moet
worden om te communiceren met de burgers. Het territorialiteitsbeginsel staat los van de taal die de burgers onderling
gebruiken. Art. 30 Gw.
Er zijn ook nog faciliteitgemeente dit zijn gemeente die gelegen is in een gebied waar 1 van de 3 officiële talen de
bestuurstaal is, maar waar een relatief groot aantal inwoners een andere taal spreken. Bij het vastleggen van de taalgrens
heeft men voor deze groep inwoners in een aantal gemeenten taalfaciliteiten voorzien. Deze inwoners kunnen aan de
overheid vragen om in de taal van de inwoner te communiceren. Voeren is een faciliteitgemeente.
Berichten, mededelingen en formulieren die in faciliteitgemeentes voor het publiek bestemd zijn, worden zowel in de taal
waartoe het gebied behoort gepubliceerd als de taal van de bewoners waarvoor de faciliteiten gelden.
Je mag dit niet verwarren met het tweetalig gebied Brussel-hoofdstad. Hier staan de twee talen namelijk op dezelfde
hoogte.
4.2.2.2 De afbakening van de territoriale bevoegdheden van de deelgebieden
De taalgebieden zijn niet alleen verantwoordelijk voor het territorialiteitsbeginsel, maar leggen ook de territoriale grenzen vast
waarbinnen de deelgebieden hun bevoegdheden uitoefenen.
Wanneer de federale overheid regels uitvaardigt gelden deze in principe op het hele Belgische grondgebied. Wanneer een
gemeenschap of gewest een decreet uitvaardigt gelden deze alleen binnen het afgebakend gebied.
5 Extra
Kenmerken van België:
© Federale staat
© Systeem van scheiding der machten
© We zijn een rechtsstaat (Staat waar rechten & vrijheden bestaan.)
o De overheid is verplicht om de grondwet ook te respecteren. Wanneer er geen onafhankelijke rechtspraak is
garandeer je de rechten & vrijheden niet.
© We zijn een representatieve parlementaire monarchie.
o De burgers kiezen een parlement.
o Het parlement controleert de regering. Dit wil dus zeggen dat de ministers verantwoording afleggen aan het
parlement.
o Regering wordt benoemd door het staatshoofd.
© We zijn een monarchie
o We wilden eigenlijk graag een republiek vormen, maar ze hadden bang dat we niet internationaal erkend
zouden worden. Daardoor hebben ze uiteindelijk toch gekozen voor een monarchie. Binnen een republiek kan
Staatsrecht is publiek recht. Publiek recht regelt de verhouding tussen de burgers en de overheid, maar regelt ook de organisatie
en werking van de overheden. Het is dwingend recht, je mag er niet vanaf wijken.
Het omvat onder meer volgende rechtstakken:
© Grondwettelijk recht & administratief recht
© Internationaal publiek recht
© Europees recht
© Fiscaal recht
© Strafrecht
Hoofdstuk 1: Basisbeginselen van de Belgische
Staatsstructuur
1 Het beginsel van de scheiding der machten
1.1 Het begrip ‘scheiding der machten’
© Franse filosoof Montesquieu (1689 – 1755)
© De l’esprit des lois
© De wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht moeten verdeeld worden over verschillende
instanties. Als die drie machten door 1 instantie uitgeoefend zouden worden, zou dat de deur openzetten voor misbruik
door de machthebbers. Door het principe van scheiding der machten toe te passen, kan men voorkomen dat een staat
een totalitair regime wordt.
© De Belgische Gw. heeft geen expliciete bepalingen waarin staat dat wij werken via het systeem van scheiding der
machten. Dit is wel impliciet terug te vinden in de artikels 36, 37 en 40 Gw. Deze artikels hebben betrekking op federale
instelling, maar ook op het niveau van deelgebieden.
Zie schema 1 – Overzicht scheiding der machten op federaal niveau
Federaal niveau
© De wetgevende macht wordt uitgeoefend door het federaal parlement, dat samengesteld is uit de Kamer van
Volksvertegenwoordigers (KvV) en de Senaat, en door de Koning. De voornaamste bevoegdheden zijn het maken van
wetgeving en het controleren van de uitvoerende macht.
o Art. 36 Gw.
© De uitvoerende macht berust op de koning, maar aangezien de koning persoonlijk onverantwoordelijk is, wordt de
koning bijgestaan door de federale regering (federale ministers en de staatssecretarissen). De koning en de federale
regering staan in voor het algemene beleid van het land en de uitvoering van de wetten die door de wetgevende
macht gemaakt zijn.
o Art. 37 Gw.
© De rechterlijke macht, wordt uitgeoefend door de hoven en rechtbanken. De rechtscolleges doen uitspraak over
geschillen tussen burgers onderling, maar ook tussen de burgers en de overheid.
De rechterlijke macht kent geen afzondering voor federaal of deelstatelijk niveau. Ze worden door dezelfde instantie
uitgeoefend.
o Art. 40 Gw.
--------------------
© België = een federale staat à Staatsmachten worden op verschillende niveaus uitgeoefend.
1.2 Een samenwerking der machten
Er is geen strikte scheiding tussen de drie machten. Het Hof van Cassatie ziet die scheiding als een algemeen rechtsbeginsel,
maar in de praktijk oefent geen enkele macht haar bevoegdheden volledig onafhankelijk uit. We spreken daarom eerder over
relatieve scheiding der machten. De machten blijven wel gescheiden, maar werken ook samen.
! Voorbeeld
Het federale parlement keurt een wet goed die bepaalt dat iedereen die een gevangenis betreedt gecontroleerd moet worden.
De wet zelf bevat geen concrete maatregelen. Die moeten door de uitvoerende macht worden uitgewerkt via een KB. Denk aan
regels over identiteitscontrole, bagagecontrole, enz. Als de uitvoerende macht de wet niet uitvoert, blijft ze dode letter.
De onderlinge verhouding tussen de wetgevende en de uitvoerende macht laat zich kenmerken door het feit dat er controle
mogelijk is. De wetgevende macht controleert de federale regering.
,Het beperkt zich niet tot deze onderlinge samenhang. Rechtscolleges van de rechterlijke macht kunnen beslissingen nemen die
gevolgen hebben voor de toepassing van besluiten van de uitvoerende macht. De rechter moet een toepassing van de
uitvoerende macht buiten toepassing laten indien blijkt dat die in strijd is met de wet. Art. 159 Gw.
2 België is een democratische rechtstaat
2.1 Het begrip ‘democratie’
Art. 33 Gw. Laat zien dat België een democratie is. Het artikel zegt uitdrukkelijk dat het volk de macht heeft. ‘Alle machten gaan
uit van een natie’.
Omdat het volk te groot is om zelf beslissingen te nemen, kiezen we vertegenwoordigers via verkiezingen. Zij nemen
beslissingen in naam van het hele volk. Dit heet een representatieve democratie. Art. 42 Gw. Alleen leden van het parlement
worden rechtstreeks verkozen. Het staatshoofd en de ministers worden niet rechtstreeks verkozen door het volk. Het parlement
is de enige instelling die verantwoording verschuldigd is. Wanneer men een wet wil goedkeuren is er een meerderheid nodig.
Ook dit is een kenmerk voor een democratie. Een beslissing kan maar genomen worden, indien de meerderheid er mee instemt.
2.2 Het begrip ‘rechtstaat’
De regels die tot stand zijn gekomen, moeten niet alleen door het volk worden gerespecteerd, maar ook door de machthebbers
bij de uitoefening van hun macht.
Een ander kenmerk van een rechtstaat is dat de overheid de fundamentele rechten en vrijheden moet respecteren. De
fundamentele rechten en vrijheden zijn opgenomen in de Belgische Gw. Dit zorgt ervoor dat alle staatsmachten (de
wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht) eraan onderworpen zijn en zich eraan moeten houden.
Een rechtstaat houdt als laatste ook nog in dat wanneer een burger in zijn rechten en/of vrijheden geschaad wordt, hij dit
geschil kan voorleggen aan een objectief en onafhankelijk rechtscollege.
3 België is een monarchie
3.1 Een koning als staatshoofd
© In 1831 was de eerste grondwetgevende vergadering
© Staatsvorm kiezen –> gekozen voor een monarchie
© Het Belgische staatshoofd wordt dus niet gekozen via verkiezingen, maar wordt bepaald door erfopvolging. Art. 85 Gw.
3.2 De koning heeft enkel toegewezen bevoegdheden
Hij beschikt enkel over de bevoegdheden die hem uitdrukkelijk door de Gw. en de bijzondere wetten worden toegekend. Art.
105 Gw.
3.3 De koning is onschendbaar en onverantwoordelijk
De koning heeft 2 immuniteiten. Enerzijds is hij onschendbaar en anderzijds geniet hij van een politieke
onverantwoordelijkheid.
3.3.1 De onschendbaarheid van de koning
De onschendbaarheid van de koning is vastgelegd in art. 88 Gw. Dit houdt in dat er tegen de koning geen rechtsgeding kan
worden aangespannen. In de eerste plaats geldt deze onschendbaarheid op strafrechtelijk vlak. De koning kan niet worden
aangehouden of veroordeeld voor misdrijven die hij pleegde. De koning kan evenmin persoonlijk gedagvaard worden voor een
burgerlijke rechtbank, wanneer er een juridisch geschil rijst over privéverbintenissen.
3.3.2 De onverantwoordelijkheid van de koning
De koning is onverantwoordelijk: hij mag niet alleen handelen en heeft geen persoonlijke macht. Elke akte moet
meeondertekend worden door een minister. Zonder die handtekening is de akte ongeldig. Art. 106 Gw.
3.4 Toch is de rol van de koning niet enkel symbolisch
De rol van de koning is niet enkel symbolisch. Hij vertegenwoordigt België naar binnen en buiten en ontvangt of bezoekt
buitenlandse staatshoofden. Daarnaast heeft hij ook een politieke rol: hij spreekt wekelijks met de eerste minister, ontvangt
regeringsleden en geeft advies, vooral bij regeringsvorming. Indien nodig spoort hij de regering aan tot actie.
, 4 België is een federale staat
Staatsvormen
Bij een eenheidsstaat ligt de macht bij de centrale overheid. Alle macht ligt bij 1 parlement en 1 regering. Wanneer het
parlement of de regering wetten goedkeuren gelden deze over het hele land.
Bij een federale staat is de macht verdeeld tussen het geheel (federaal) en de delen (deelstaten). Hier hebben we ook een
parlement en regering die wetten uitvaardigt voor heel het land, maar tegelijkertijd is het land opgedeeld in deelstaten. Elke
deelstaat heeft zijn eigen parlement en regering. Zij vaardigen ook decreten uit voor hun deelstaat.
Bij een confederale staat is er een van onafhankelijke Staten op basis van een verdrag. De onafhankelijke deelstaten hebben
een eigen parlement en regering die wetten uitvaardigt voor hun deelstaat, maar men kan ook besluiten om op basis van een
verdrag een aantal zaken gemeenschappelijk te beslissen. Dan komen alle deelstaten bij elkaar en moeten ze allemaal akkoord
zijn. Er moet dus sprake zijn van unanimiteit. Dit is zeer moeilijk, daarom zijn er nu ook geen confederale staten meer.
Bij een personele unie zijn er onafhankelijke staten met 1 gemeenschappelijk staatshoofd.
4.1 Van een eenheidsstaat naar een federale staat
© Ontstaan België = Eenheidsstaat, de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht werden centraal uitgeoefend. Er
was dus:
o 1 nationaal parlement
o 1 nationale regering
o De politieke partijen waren ook op nationaal niveau geregeld
© Tussen 1970 en 1993, geëvolueerd naar een federale staat
© Sinds 1993 eerste artikel van de Grondwet
© In het federaal België behoort de macht om beslissingen te maken niet meer toe aan 1 parlement en regering. Het
bestuur van het land wordt op verschillende niveaus uitgeoefend. Namelijk federaal en deelstatelijk. Op beide niveaus
vind je een wetgevende en uitvoerende macht.
De evolutie van een eenheidsstaat naar een federale staat is geleidelijk verlopen via verschillende staatshervormingen.
© Eerste staatshervorming in 1970
o Oprichting 3 cultuurgemeenschappen (de Vlaamse, de Franse en de Duitstalige)
Ä Krijgen bevoegdheden op vlak van cultuur en taalgebruik
© Tweede staatshervorming in 1980
o Oprichting 2 gewesten (het Vlaamse en het Waalse gewest)
Ä Krijgen bevoegdheden voor een aantal plaatsgebonden aangelegenheden (leefmilieu, ruimtelijke
ordening, tewerkstelling…)
© Derde staatshervorming in 1988 en 1989
o Oprichting 3de gewest (het Brussels Hoofdstedelijk Gewest)
o Gemeenschappen worden bevoegd voor onderwijs en de gewesten krijgen de bevoegdheid voor het vervoer
en openbare werken erbij.
© Vierde staatshervorming in 1993
o België is een volwaardige federale staat
© Vijfde staatshervorming in 2000
o Deelgebieden krijgen een aantal bevoegdheden bij
Ä Landbouw, zeevisserij, buitenlands handel, werking van de gemeenten en provincies
© Zesde staatshervorming in 2012 en 2014
o Senaat wordt hervormd
Het Nederlandse taalgebied telt 5 provincies art. 5 Gw.:
© Antwerpen
© Limburg
© Vlaams-Braban
© Oost-Vlaanderen
© West-Vlaanderen
Het Franse taalgebied omvat de Waalse provincies art. 5 Gw.:
© Henegouwen
© Luxemburg
© Namen
© Waals-Brabant
© Luik, met uitzondering van de Duitstalige gemeenten. Zij vormen het Duitse taalgebied
, 4.2 De indeling van België in 4 taalgebieden
4.2.1 De vier taalgebieden – Art. 4 Gw.
België telt 3 eentalige gebieden. Het Nederlands, het Franse en het Duitse taalgebied.
Er is ook 1 tweetalig gebied, namelijk Brussel-Hoofdstad, daar spreken ze zowel Nederlands als Frans.
4.2.2 De vier taalgebieden als hoeksteen van de federale staatstructuur
We hebben 3 gemeenschappen art. 2 Gw.: We hebben 3 gewesten Art. 3 Gw.:
© De Vlaamse Gemeenschap © Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
© De Franse Gemeenschap © Het Vlaams Gewest
© De Duitstalige Gemeenschap © Het Waals Gewest
Gemeenschappen zijn gebonden aan taal. Gewesten hebben betrekking op economie. Ze zijn namelijk gebonden aan
grondgebied, niet aan taal.
Ze zijn bevoegd voor ruimtelijke ordening, het leefmilieu, huisvesting,
economie, landbouw, dierenwelzijn,…
4.2.2.1 Het territorialiteitsbeginsel
Het territorialiteitsbeginsel:
© Grondgebied waar men zich bevindt is bepalend voor de taal die door de overheid gesproken moet worden. Het gaat
om de taal die gesproken moet worden door het bestuur, de rechtscolleges, onderwijsinstellingen… die gebruikt moet
worden om te communiceren met de burgers. Het territorialiteitsbeginsel staat los van de taal die de burgers onderling
gebruiken. Art. 30 Gw.
Er zijn ook nog faciliteitgemeente dit zijn gemeente die gelegen is in een gebied waar 1 van de 3 officiële talen de
bestuurstaal is, maar waar een relatief groot aantal inwoners een andere taal spreken. Bij het vastleggen van de taalgrens
heeft men voor deze groep inwoners in een aantal gemeenten taalfaciliteiten voorzien. Deze inwoners kunnen aan de
overheid vragen om in de taal van de inwoner te communiceren. Voeren is een faciliteitgemeente.
Berichten, mededelingen en formulieren die in faciliteitgemeentes voor het publiek bestemd zijn, worden zowel in de taal
waartoe het gebied behoort gepubliceerd als de taal van de bewoners waarvoor de faciliteiten gelden.
Je mag dit niet verwarren met het tweetalig gebied Brussel-hoofdstad. Hier staan de twee talen namelijk op dezelfde
hoogte.
4.2.2.2 De afbakening van de territoriale bevoegdheden van de deelgebieden
De taalgebieden zijn niet alleen verantwoordelijk voor het territorialiteitsbeginsel, maar leggen ook de territoriale grenzen vast
waarbinnen de deelgebieden hun bevoegdheden uitoefenen.
Wanneer de federale overheid regels uitvaardigt gelden deze in principe op het hele Belgische grondgebied. Wanneer een
gemeenschap of gewest een decreet uitvaardigt gelden deze alleen binnen het afgebakend gebied.
5 Extra
Kenmerken van België:
© Federale staat
© Systeem van scheiding der machten
© We zijn een rechtsstaat (Staat waar rechten & vrijheden bestaan.)
o De overheid is verplicht om de grondwet ook te respecteren. Wanneer er geen onafhankelijke rechtspraak is
garandeer je de rechten & vrijheden niet.
© We zijn een representatieve parlementaire monarchie.
o De burgers kiezen een parlement.
o Het parlement controleert de regering. Dit wil dus zeggen dat de ministers verantwoording afleggen aan het
parlement.
o Regering wordt benoemd door het staatshoofd.
© We zijn een monarchie
o We wilden eigenlijk graag een republiek vormen, maar ze hadden bang dat we niet internationaal erkend
zouden worden. Daardoor hebben ze uiteindelijk toch gekozen voor een monarchie. Binnen een republiek kan
