Inleiding in de wetenschappelijke methode
Thema 1: perspectief op wetenschap
Dit thema gaat in op de vraag wat wetenschap is. Deze zoektocht begint
in de geschiedenis waarbij enkele gebeurtenissen plaatsvonden tijdens de
zogenaamde wetenschappelijke revolutie. Daarna maak je een sprong
naar de 20ste eeuw. Een periode waarin de wetenschapsfilosofie
reflecteert op de ontwikkelingen tijdens en kort na deze revolutie.
Studietaak 0:
In de breedste zin is wetenschap een manier om tot kennis te
komen.
Om te begrijpen wat kennis is koppelen we drie kenmerken aan het
concept:
1. het is een opvatting
2. de opvatting moet waar zijn
3. er moet een rechtvaardiging bestaan voor de opvatting
Dus het moet echt waar zijn en dat moet met zekerheid worden
gezegd. Als dat zo is kan de opvatting 'kennis' genoemd worden. Maar
dat is niet altijd even gemakkelijk. Om van kennis te spreken, moet er
echter wel een goede rechtvaardiging bestaan voor de opvatting.
Kennis is dus een opvatting die waar en gerechtvaardigd is.
Wetenschappelijk onderzoek is een manier om tot nieuwe of aangepaste
opvattingen te komen en levert ons daardoor geregeld nieuwe kennis op.
Verschil tussen kennis en mening
→ Een mening is een persoonlijke overtuiging die niet per se waar of
onderbouwd hoeft te zijn.
→ Kennis daarentegen is gebaseerd op bewijs en rechtvaardiging —
kennis gaat dus verder dan alleen een mening.
Peirce en zijn 4 methoden
Peirce was een filosoof uit de moderne wetenschap.
Hij heeft de basis gelegd voor onze huidige manier van
wetenschappelijk denken aan de hand van 4 methoden.
👉 Mensen hebben van nature een bepaald beeld van de wereld.
Hij zei: → Twijfel over bepaalde opvattingen zorgt voor een gevoel van
onrust.
→ Hij beweert dat er twee mogelijke toestanden zijn waarin de mens
zich kan bevinden:
1: Een overtuigingstoestand
2: Een toestand van twijfel.
,Als een mens in de toestand van twijfel zit gaat hij automatisch op zoek
naar een opvatting die de twijfel wegneemt.
Volgens Peirce zijn daar een aantal methoden voor
1.Wetenschappelijk onderzoek (de beste methode)
2. Volharden en vermijden
3. Autoriteit
4. A-prori-methode.
De wetenschappelijke methode:
Peirce zegt dat wetenschap de beste manier is om twijfels weg te
nemen.
Kijken of onze ideeën overeenkomen met de werkelijkheid.
Methode van volharden en vermijden:
Alle situaties en personen die twijfel in ons kunnen oproepen, uit de
weg gaan.
Dus als jij erin gelooft dat sporten goed voor je is, vermijd je alles en
iedereen die dat in twijfel kan trekken.
Methode van autoriteit:
Hierbij beweer je dat opvattingen kloppen door een beroep op autoriteit
te doen.
''Ik heb op televisie vier professoren en artsen gehoord die beweren dat
sporten gezond is". Daarom ben ik overtuigd van deze opvatting. Dit
gebeurt ook in de opvoeding en in het onderwijs. De methode van
autoriteit is een fijne manier om de verantwoordelijkheid deels bij andere
mensen te leggen maar het is niet de methode van een echte
wetenschapper.
A-priori-methode: 'logisch nadenken zonder kijken of
ervaren'
De a-priori methode betekent dat je tot inzichten komt zonder eerst iets te onderzoeken of
te ervaren. Je gebruikt alleen logisch redeneren en begrippen die je al hebt. Het gaat dus
om kennis die je van tevoren kunt weten, puur door na te denken. Bijvoorbeeld: je kijkt naar
de betekenis van een aantal begrippen en door logisch na te denken weet je meteen of iets
waar is, zonder een experiment te doen. "alle vrijgezellen zijn ongehuwd": je hoeft geen
vrijgezellen op te zoeken, je hoeft niet te checken of ze getrouwd zijn, de waarheid zit in de
definitie van het woord 'vrijgezel' dus door logisch na te denken zie je automatisch dat dit
waar is.
,👉 Conclusie: In plaats van twijfel uit de weg te gaan of zich te beroepen
op autoriteit, onderzoekt een wetenschapper zelf de werkelijkheid om zijn
of haar opvattingen te onderbouwen en aan te scherpen.
Verschillende wetenschappelijke methode:
Fundamenteel onderzoek: (weten dat) =
Fundameneel onderzoek wil de wereld begrijpen
Bij fundamenteel onderzoek willen wetenschappers
verklaren waarom dingen zijn zoals ze zijn. Waarom werkt de wereld
zoals die werkt?
Het is een pure vorm van kennis om de kennis zelf en niet om iets op te
lossen.
Bijvoorbeeld: waarom werkt iets zo? Wat gebeurt er precies?
Voorbeeldvragen: hoe werkt geheugen? Waarom vallen dingen naar
beneden?
Hoe ontstaan emoties? Wat is een zwart gat?
Toegepast onderzoek: (weten hoe) =
Toepast onderzoek wil iets in de praktijk oplossen
Bij toepgast onderzoek willen wetenschappers niet alleen 'weten dat'
maar ook 'weten hoe'.
Toegepast onderzoek gebruikt de kennis van fundamenteel onderzoek om
bepaalde problemen op te lossen, dingen te verbeteren en dingen
te maken die werken
Voorbeeld: hoe kunnen we geheugen verbeteren? Hoe bouwen we
veiligere bruggen? Hoe ontwerpen we betere medicatie en hoe maak je
onderwijs effectiever
Dus bij fundamenteel wil je alleen meer kennis en bij toegepast
wil je echt iets beter maken/oplossen
CRAAP-criteria:
, Wordt gebruikt om te beoordelen of informatie betrouwbaar en bruikbaar
is, op basis van: Currency, Relevance, Authority, Accuracy en
Purpose.
Dat is van belang omdat wetenschappers vaak onderzoek van anderen
gebruiken
Het is belangrijk om te weten of dat wel betrouwbare informatie is. Het is
dus van belang dat de informatie actueel, relevant, autoritair en
nauwkeurig is en een doel heeft)
(Actualiteit, relevantie, autoriteit, nauwkeurigheid, doel)
Alledaagse definitie van wetenschap:
Een verzameling van kennis die is gebaseerd op waarneming en
ervaring — oftewel empirie: kennis die we opdoen via onze zintuigen.
Toch is wetenschap méér dan alleen zintuiglijke ervaring. Ze steunt ook
op theorieën, ideeën en modellen die helpen om waarnemingen te
begrijpen en te verklaren.
Een goede wetenschappelijke benadering berust daarom op het
samenspel tussen theorie en empirie:
Theorieën ontstaan vaak uit observaties.
Observaties kunnen op hun beurt theorieën toetsen of verder
ontwikkelen.
Zo vullen theorie en empirie elkaar voortdurend aan in het proces van
kennisverwerving.
Dus observatie > theorie > testen met observatie > nieuwe theorie
enzovoort.
Normatief vs. descriptief
Descriptief: (feiten) over hoe iets is
→ Gaat over feiten en de werkelijkheid, bijvoorbeeld: “Rokers leven
korter.”
Normatief: (waarde) over hoe iets zou moeten zijn
→ Gaat over waarden en oordelen, bijvoorbeeld: “Je moet niet
roken.”
👉 Sommige wetenschappers vinden dat wetenschap zich alleen met
descriptieve uitspraken moet bezighouden — dus met feiten (objectief)
Anderen stellen dat normatieve uitspraken onvermijdelijk zijn.
Het is belangrijk om een onderscheid te maken tussen feiten en waarden.
Studietaak 1: wetenschappelijke revoluties
In deze studietaak gaan we kijken naar verschillende visies op wat
wetenschap is en hoe wetenschap door de tijd heen is veranderd.
Wetenschappelijke revolutie:
Thema 1: perspectief op wetenschap
Dit thema gaat in op de vraag wat wetenschap is. Deze zoektocht begint
in de geschiedenis waarbij enkele gebeurtenissen plaatsvonden tijdens de
zogenaamde wetenschappelijke revolutie. Daarna maak je een sprong
naar de 20ste eeuw. Een periode waarin de wetenschapsfilosofie
reflecteert op de ontwikkelingen tijdens en kort na deze revolutie.
Studietaak 0:
In de breedste zin is wetenschap een manier om tot kennis te
komen.
Om te begrijpen wat kennis is koppelen we drie kenmerken aan het
concept:
1. het is een opvatting
2. de opvatting moet waar zijn
3. er moet een rechtvaardiging bestaan voor de opvatting
Dus het moet echt waar zijn en dat moet met zekerheid worden
gezegd. Als dat zo is kan de opvatting 'kennis' genoemd worden. Maar
dat is niet altijd even gemakkelijk. Om van kennis te spreken, moet er
echter wel een goede rechtvaardiging bestaan voor de opvatting.
Kennis is dus een opvatting die waar en gerechtvaardigd is.
Wetenschappelijk onderzoek is een manier om tot nieuwe of aangepaste
opvattingen te komen en levert ons daardoor geregeld nieuwe kennis op.
Verschil tussen kennis en mening
→ Een mening is een persoonlijke overtuiging die niet per se waar of
onderbouwd hoeft te zijn.
→ Kennis daarentegen is gebaseerd op bewijs en rechtvaardiging —
kennis gaat dus verder dan alleen een mening.
Peirce en zijn 4 methoden
Peirce was een filosoof uit de moderne wetenschap.
Hij heeft de basis gelegd voor onze huidige manier van
wetenschappelijk denken aan de hand van 4 methoden.
👉 Mensen hebben van nature een bepaald beeld van de wereld.
Hij zei: → Twijfel over bepaalde opvattingen zorgt voor een gevoel van
onrust.
→ Hij beweert dat er twee mogelijke toestanden zijn waarin de mens
zich kan bevinden:
1: Een overtuigingstoestand
2: Een toestand van twijfel.
,Als een mens in de toestand van twijfel zit gaat hij automatisch op zoek
naar een opvatting die de twijfel wegneemt.
Volgens Peirce zijn daar een aantal methoden voor
1.Wetenschappelijk onderzoek (de beste methode)
2. Volharden en vermijden
3. Autoriteit
4. A-prori-methode.
De wetenschappelijke methode:
Peirce zegt dat wetenschap de beste manier is om twijfels weg te
nemen.
Kijken of onze ideeën overeenkomen met de werkelijkheid.
Methode van volharden en vermijden:
Alle situaties en personen die twijfel in ons kunnen oproepen, uit de
weg gaan.
Dus als jij erin gelooft dat sporten goed voor je is, vermijd je alles en
iedereen die dat in twijfel kan trekken.
Methode van autoriteit:
Hierbij beweer je dat opvattingen kloppen door een beroep op autoriteit
te doen.
''Ik heb op televisie vier professoren en artsen gehoord die beweren dat
sporten gezond is". Daarom ben ik overtuigd van deze opvatting. Dit
gebeurt ook in de opvoeding en in het onderwijs. De methode van
autoriteit is een fijne manier om de verantwoordelijkheid deels bij andere
mensen te leggen maar het is niet de methode van een echte
wetenschapper.
A-priori-methode: 'logisch nadenken zonder kijken of
ervaren'
De a-priori methode betekent dat je tot inzichten komt zonder eerst iets te onderzoeken of
te ervaren. Je gebruikt alleen logisch redeneren en begrippen die je al hebt. Het gaat dus
om kennis die je van tevoren kunt weten, puur door na te denken. Bijvoorbeeld: je kijkt naar
de betekenis van een aantal begrippen en door logisch na te denken weet je meteen of iets
waar is, zonder een experiment te doen. "alle vrijgezellen zijn ongehuwd": je hoeft geen
vrijgezellen op te zoeken, je hoeft niet te checken of ze getrouwd zijn, de waarheid zit in de
definitie van het woord 'vrijgezel' dus door logisch na te denken zie je automatisch dat dit
waar is.
,👉 Conclusie: In plaats van twijfel uit de weg te gaan of zich te beroepen
op autoriteit, onderzoekt een wetenschapper zelf de werkelijkheid om zijn
of haar opvattingen te onderbouwen en aan te scherpen.
Verschillende wetenschappelijke methode:
Fundamenteel onderzoek: (weten dat) =
Fundameneel onderzoek wil de wereld begrijpen
Bij fundamenteel onderzoek willen wetenschappers
verklaren waarom dingen zijn zoals ze zijn. Waarom werkt de wereld
zoals die werkt?
Het is een pure vorm van kennis om de kennis zelf en niet om iets op te
lossen.
Bijvoorbeeld: waarom werkt iets zo? Wat gebeurt er precies?
Voorbeeldvragen: hoe werkt geheugen? Waarom vallen dingen naar
beneden?
Hoe ontstaan emoties? Wat is een zwart gat?
Toegepast onderzoek: (weten hoe) =
Toepast onderzoek wil iets in de praktijk oplossen
Bij toepgast onderzoek willen wetenschappers niet alleen 'weten dat'
maar ook 'weten hoe'.
Toegepast onderzoek gebruikt de kennis van fundamenteel onderzoek om
bepaalde problemen op te lossen, dingen te verbeteren en dingen
te maken die werken
Voorbeeld: hoe kunnen we geheugen verbeteren? Hoe bouwen we
veiligere bruggen? Hoe ontwerpen we betere medicatie en hoe maak je
onderwijs effectiever
Dus bij fundamenteel wil je alleen meer kennis en bij toegepast
wil je echt iets beter maken/oplossen
CRAAP-criteria:
, Wordt gebruikt om te beoordelen of informatie betrouwbaar en bruikbaar
is, op basis van: Currency, Relevance, Authority, Accuracy en
Purpose.
Dat is van belang omdat wetenschappers vaak onderzoek van anderen
gebruiken
Het is belangrijk om te weten of dat wel betrouwbare informatie is. Het is
dus van belang dat de informatie actueel, relevant, autoritair en
nauwkeurig is en een doel heeft)
(Actualiteit, relevantie, autoriteit, nauwkeurigheid, doel)
Alledaagse definitie van wetenschap:
Een verzameling van kennis die is gebaseerd op waarneming en
ervaring — oftewel empirie: kennis die we opdoen via onze zintuigen.
Toch is wetenschap méér dan alleen zintuiglijke ervaring. Ze steunt ook
op theorieën, ideeën en modellen die helpen om waarnemingen te
begrijpen en te verklaren.
Een goede wetenschappelijke benadering berust daarom op het
samenspel tussen theorie en empirie:
Theorieën ontstaan vaak uit observaties.
Observaties kunnen op hun beurt theorieën toetsen of verder
ontwikkelen.
Zo vullen theorie en empirie elkaar voortdurend aan in het proces van
kennisverwerving.
Dus observatie > theorie > testen met observatie > nieuwe theorie
enzovoort.
Normatief vs. descriptief
Descriptief: (feiten) over hoe iets is
→ Gaat over feiten en de werkelijkheid, bijvoorbeeld: “Rokers leven
korter.”
Normatief: (waarde) over hoe iets zou moeten zijn
→ Gaat over waarden en oordelen, bijvoorbeeld: “Je moet niet
roken.”
👉 Sommige wetenschappers vinden dat wetenschap zich alleen met
descriptieve uitspraken moet bezighouden — dus met feiten (objectief)
Anderen stellen dat normatieve uitspraken onvermijdelijk zijn.
Het is belangrijk om een onderscheid te maken tussen feiten en waarden.
Studietaak 1: wetenschappelijke revoluties
In deze studietaak gaan we kijken naar verschillende visies op wat
wetenschap is en hoe wetenschap door de tijd heen is veranderd.
Wetenschappelijke revolutie:
