Eigen & niet-eigen - 2de BA Sem 1 KV
Eigen & niet-eigen
Didier EBO
Leerboek: Immunologie (2e herziene druk) Bohn Stafleu van Logum 2016
• Examen (boek & lesnota’s):
- Vrijblijvende proef (eigen vragen!)
- 1e zittijd: meerkeuze (giscorrectie)
- 2e zittijd: mondeling met schriftelijke voorbereiding • (15 meerkeuze + 1 open vraag)
Draaiboek
• Les 1: Het immuunsysteem (introductie)
• Les 2: Organen & cellen van het immuunsysteem (cel interacties)
• Les 3: Antigeenpresentatie & het majeur histocompatibiliteitscomplex (MHC)
• Les 4: Complement
• Les 5: Immunoglobulinen
• Les 6: De ontstekingsreactie
• Les 7: Immuunpathologie (inleiding)
Les 1 - Het immuunsysteem: introductie
Doelstelling les 1
• overzicht te schetsen vd opbouw (structuur) vh immuunsysteem. Ook w overzicht gegeven vh
normale immuunantwoord (functie) tegen ziekteverwerkers (pathogenen).
• Hoewel deze les vele nieuwe termen bevat die niet expliciet toegelicht worden, is deze inleiding
uiterst belangrijk om algemeen inzicht te hebben betreffende immuunantwoord. Dit vormt als het
ware de “kapstok” vr verdere meer diepgaande hoofdstukken.
Leerdoelen (algemeen)
• Uitleggen waartegen immuunsysteem ons beschermt
• Aangeven welke clln deel uitmaken v immuunsysteem, wat hun functie is en welke oplosbare
producten zij kunnen uitscheiden
• Aangeven welke rol fagocyten en lymfocyten vertolken bij immuniteit.
• verschil aangeven tssn aangeboren (innate) en adaptieve (verworven) immuunantwoord.
• Aangeven wat belangrijkste eigen z v aangeboren & verworven immuunantwoord.
• Uitleggen hoe antigenen herkend w door fagocyten & lymfocyten.
• Beschrijven in welke 2 fases een immuunantwoord zich afspeelt.
• Aangeven wanneer en hoe ontstekingsreactie ontstt en hoe lokaal immuunsysteem daarbij
betrokken w
• betekenis v immunologisch kennis uitleggen bij toepassing zoals vaccinatie.
1
,Eigen & niet-eigen - 2de BA Sem 1 KV
Het immuunsysteem: functies
• Verdediging
- >< pathogenen (ziekteverwekkers), schadelijke stoffen
• optreden tegen “Pathogenen & schadelijke stoffen”
- Virussen, bacteriën, schimmels, parasieten
- Toxines
- Tumoren (kwaadaardige cellen)
[Tumorsurveillantie= immuuunsyst zal proberen ontstaan v kanker tegen te gaan]
- Afgestorven weefsel opruimen (homeostase)
⤷ weefselmacrofagen
• OS moet onderscheid “schadelijk – onschadelijk” (tolerantie)
⤷ allergie: wanneer er ongewenste immuunrea optreedt tgn lichvreemd iets
uitdaging: diversiteit pathogenen
IC of EC: hft invloed op hoe path afgebroken w
⤷ tegen IC pathogeen is humoraal IS machteloos
(meestal moet cel dan ook mee vernietigd w)
↕︎
humoraal is wel goed vr EC path: complement, immunoglobines knnn EC pathogenen herkennen,
ermee binden en uiteindelijk beschadigeen
- CTL; cytotoxische T lymfocyten → verworven IS
- NK clln → aangeboren IS
- Fagocytose en complement → aangeboren IS
- antilich → verworven IS
- eosinofielen z ganulocyten: granules w vrijgezet wanneer oesinofiel geactieveerd
→ hierin zitten toxische producten die parariet beschadigen
verdediging v schimmels grotendeels vglbr met bact
NOOD aan “snel” “verspreid” “efficiënt” “complex” systeem
⤷ verspreid: pathog knnn langs elke weg binnenkomen dis IS moet overal knnn optreden
2
,Eigen & niet-eigen - 2de BA Sem 1 KV
figuur 2 vh 1ste hfdst
Fig 1.6
humorale immuniteit
hier: vh vervorven IS
→ w volledig gedragen dr B lymfocyten
⤷ produc antilich/immunoglobines
⤷ eens uitgerijpt: vormen effectorclln/plasmaclln
3
, Eigen & niet-eigen - 2de BA Sem 1 KV
cellulaire immuniteit (hier: vb v verworven IS)
w gedragen dr T lymfocyten
- Th: T helperclln → prolifereren wanneer geactiveerd
→ vormen cytokines
⤷ ondersteunende functie (spelen oa mee in antwoord vd B cel,
welke klasse antilich geproduc w)
- TC (CTL): cytotoxxische T lymfocyten → verantw vr apoptose (vd gastheercel)
BARRIERS - INNATE IMMUNE SYSTEM - ADAPTIVE IMMUNE SYSTEM
⤷ niet op volgorde mr tegelijk
Verdedigingslinies (barrières)
• Niet immunologische
• Immunologische: humoraal & cellulair
- Aangeboren (innate)
⤷ niet klonale, “niet specifiek” IS
- Verworven
⤷ klonale, specifieke IS
→ Nauwe reciproke samenwerking !! (DENDRITISCHE CELLEN)
Casus 1.1: tuinman
• Snijdt in vinger (vuil snoeimes)
• ‘s avonds: kloppende pijnlijke rode gezwollen vinger
(RCTDFL*)
⤷ 5 karakteristieken v lokale ontstekingsrea
• Dag nadien: nog meer zwelling, okselklieropzetting (LN) en koorts (systeemreactie)
• Huisarts: etter (puncteren) + start antibiotica
• Onmiddellijk minder pijn, ontzwellen klier, koorts wijkt
*Rubor, calor, tumor, dolor, function leasa
wat is er gebeurd
- verdedigingsbarriere doorbroken dr snoeimes
- pathogeen kon binnedringen en veroorzaakt ontsteking
Niet immunologische barrières
⤷ behoren niet tot IS
• Fysisch
- Huid (meerlagige acellulaire hoornlaag), epitheel (vaak éénlagig tenzij mond en vagina)
- Flow & turbulentie (speeksel, urine, lucht, ...)
- Desquamatie (afschilfering v bep epithelia)
- Trilharen
4
Eigen & niet-eigen
Didier EBO
Leerboek: Immunologie (2e herziene druk) Bohn Stafleu van Logum 2016
• Examen (boek & lesnota’s):
- Vrijblijvende proef (eigen vragen!)
- 1e zittijd: meerkeuze (giscorrectie)
- 2e zittijd: mondeling met schriftelijke voorbereiding • (15 meerkeuze + 1 open vraag)
Draaiboek
• Les 1: Het immuunsysteem (introductie)
• Les 2: Organen & cellen van het immuunsysteem (cel interacties)
• Les 3: Antigeenpresentatie & het majeur histocompatibiliteitscomplex (MHC)
• Les 4: Complement
• Les 5: Immunoglobulinen
• Les 6: De ontstekingsreactie
• Les 7: Immuunpathologie (inleiding)
Les 1 - Het immuunsysteem: introductie
Doelstelling les 1
• overzicht te schetsen vd opbouw (structuur) vh immuunsysteem. Ook w overzicht gegeven vh
normale immuunantwoord (functie) tegen ziekteverwerkers (pathogenen).
• Hoewel deze les vele nieuwe termen bevat die niet expliciet toegelicht worden, is deze inleiding
uiterst belangrijk om algemeen inzicht te hebben betreffende immuunantwoord. Dit vormt als het
ware de “kapstok” vr verdere meer diepgaande hoofdstukken.
Leerdoelen (algemeen)
• Uitleggen waartegen immuunsysteem ons beschermt
• Aangeven welke clln deel uitmaken v immuunsysteem, wat hun functie is en welke oplosbare
producten zij kunnen uitscheiden
• Aangeven welke rol fagocyten en lymfocyten vertolken bij immuniteit.
• verschil aangeven tssn aangeboren (innate) en adaptieve (verworven) immuunantwoord.
• Aangeven wat belangrijkste eigen z v aangeboren & verworven immuunantwoord.
• Uitleggen hoe antigenen herkend w door fagocyten & lymfocyten.
• Beschrijven in welke 2 fases een immuunantwoord zich afspeelt.
• Aangeven wanneer en hoe ontstekingsreactie ontstt en hoe lokaal immuunsysteem daarbij
betrokken w
• betekenis v immunologisch kennis uitleggen bij toepassing zoals vaccinatie.
1
,Eigen & niet-eigen - 2de BA Sem 1 KV
Het immuunsysteem: functies
• Verdediging
- >< pathogenen (ziekteverwekkers), schadelijke stoffen
• optreden tegen “Pathogenen & schadelijke stoffen”
- Virussen, bacteriën, schimmels, parasieten
- Toxines
- Tumoren (kwaadaardige cellen)
[Tumorsurveillantie= immuuunsyst zal proberen ontstaan v kanker tegen te gaan]
- Afgestorven weefsel opruimen (homeostase)
⤷ weefselmacrofagen
• OS moet onderscheid “schadelijk – onschadelijk” (tolerantie)
⤷ allergie: wanneer er ongewenste immuunrea optreedt tgn lichvreemd iets
uitdaging: diversiteit pathogenen
IC of EC: hft invloed op hoe path afgebroken w
⤷ tegen IC pathogeen is humoraal IS machteloos
(meestal moet cel dan ook mee vernietigd w)
↕︎
humoraal is wel goed vr EC path: complement, immunoglobines knnn EC pathogenen herkennen,
ermee binden en uiteindelijk beschadigeen
- CTL; cytotoxische T lymfocyten → verworven IS
- NK clln → aangeboren IS
- Fagocytose en complement → aangeboren IS
- antilich → verworven IS
- eosinofielen z ganulocyten: granules w vrijgezet wanneer oesinofiel geactieveerd
→ hierin zitten toxische producten die parariet beschadigen
verdediging v schimmels grotendeels vglbr met bact
NOOD aan “snel” “verspreid” “efficiënt” “complex” systeem
⤷ verspreid: pathog knnn langs elke weg binnenkomen dis IS moet overal knnn optreden
2
,Eigen & niet-eigen - 2de BA Sem 1 KV
figuur 2 vh 1ste hfdst
Fig 1.6
humorale immuniteit
hier: vh vervorven IS
→ w volledig gedragen dr B lymfocyten
⤷ produc antilich/immunoglobines
⤷ eens uitgerijpt: vormen effectorclln/plasmaclln
3
, Eigen & niet-eigen - 2de BA Sem 1 KV
cellulaire immuniteit (hier: vb v verworven IS)
w gedragen dr T lymfocyten
- Th: T helperclln → prolifereren wanneer geactiveerd
→ vormen cytokines
⤷ ondersteunende functie (spelen oa mee in antwoord vd B cel,
welke klasse antilich geproduc w)
- TC (CTL): cytotoxxische T lymfocyten → verantw vr apoptose (vd gastheercel)
BARRIERS - INNATE IMMUNE SYSTEM - ADAPTIVE IMMUNE SYSTEM
⤷ niet op volgorde mr tegelijk
Verdedigingslinies (barrières)
• Niet immunologische
• Immunologische: humoraal & cellulair
- Aangeboren (innate)
⤷ niet klonale, “niet specifiek” IS
- Verworven
⤷ klonale, specifieke IS
→ Nauwe reciproke samenwerking !! (DENDRITISCHE CELLEN)
Casus 1.1: tuinman
• Snijdt in vinger (vuil snoeimes)
• ‘s avonds: kloppende pijnlijke rode gezwollen vinger
(RCTDFL*)
⤷ 5 karakteristieken v lokale ontstekingsrea
• Dag nadien: nog meer zwelling, okselklieropzetting (LN) en koorts (systeemreactie)
• Huisarts: etter (puncteren) + start antibiotica
• Onmiddellijk minder pijn, ontzwellen klier, koorts wijkt
*Rubor, calor, tumor, dolor, function leasa
wat is er gebeurd
- verdedigingsbarriere doorbroken dr snoeimes
- pathogeen kon binnedringen en veroorzaakt ontsteking
Niet immunologische barrières
⤷ behoren niet tot IS
• Fysisch
- Huid (meerlagige acellulaire hoornlaag), epitheel (vaak éénlagig tenzij mond en vagina)
- Flow & turbulentie (speeksel, urine, lucht, ...)
- Desquamatie (afschilfering v bep epithelia)
- Trilharen
4
