Contents
Week 1 | Introductie............................................................................................................... 3
Kennisclip 1.1 | Introductie ................................................................................................. 3
Overzicht onderwerpen .................................................................................................. 3
Kennisclip 1.2 | Biologische evolutie als vertrekpunt .......................................................... 3
Belangrijkste lessen uit de Darwin-docu ......................................................................... 4
Kennisclip 1.3 | Cultuur, natuur en het zelf ......................................................................... 5
Ons brein (een sociaal brein).......................................................................................... 6
Cultuur (in de context van de cursus) ............................................................................. 6
Week 2 | Sensatie, perceptie en aandacht ............................................................................ 9
Kennisclip 2.1 | Sensatie .................................................................................................... 9
Observaties ...................................................................................................................12
Kennisclip 2.2 | Perceptie..................................................................................................13
Bottom-up......................................................................................................................13
Top-down.......................................................................................................................16
Kennisclip 2.3 | Aandacht ..................................................................................................18
Enkele observaties ........................................................................................................18
Selectieve aandacht ......................................................................................................18
Verdeelde aandacht ......................................................................................................20
Week 3 | Taal en geheugen ..................................................................................................21
Kennisclip 3.1 | Taal ..........................................................................................................21
Wat is taal? ...................................................................................................................21
Semantiek .....................................................................................................................23
Pragmatiek ....................................................................................................................23
Kennisclip 3.2 | Taalbegrip ................................................................................................24
Taalbegrip......................................................................................................................24
Kennisclip 3.3 | Geheugen ................................................................................................26
Hoe wordt kennis opgeslagen in het brein? ...................................................................27
Week 4 | Het tweevoudige brein ...........................................................................................28
Kennisclip 4.1 | Twee soorten kunstjes .............................................................................28
Systeem 1 .....................................................................................................................28
Systeem 2 .....................................................................................................................28
Kennisclip 4.2 | Emoties ....................................................................................................29
Belangen: ......................................................................................................................29
Kennisclip 4.3 | Zelfbeheersing .........................................................................................30
Week 5 | Overtuiging ............................................................................................................31
Kennisclip 5.1 | Attitudes ...................................................................................................31
,Week 6 | sociale processen ..................................................................................................33
Kennisclip 6.1 | Prosociaal gedrag ....................................................................................38
Moraliteit .......................................................................................................................38
Kennisclip 6.2 | Intergroepsrelaties – stereotypes, vooroordelen en discriminatie .............41
2
,Week 1 | Introductie
Kennisclip 1.1 | Introductie
Waar denk je aan bij communicatie? Om communicatie te begrijpen is het nuttig om wat
meer te weten over de aard van de mens, zoals bestudeerd in de psychologie (met name
cognitieve en sociale psychologie).
Twee verschillende benaderingen van de mens, waarin verschillende aspecten van het
mens-zijn worden onderzocht:
Cognitieve psychologie: waarnemen, aandacht, geheugen, beslissen, creativiteit, taal,
motoriel, redeneren, bewustzijn, emoties, …
→ Mens als informatieverwerker. Zowel verwerking van informatie uit de buitenwereld die je
in je opneemt, als informatie uit ons eigen geheugen.
Sociale psychologie: zelfbeeld, zelfpresentatie, stereotypen, attitudes, relaties,
groepsprocessen, perspective-taking (je verplaatsen in de ander en het perspectief van de
ander aannemen), sociale emoties (schaamte, liefde, trots), …
→ Mens als sociaal wezen
Zowel binnen de sociale als binnen de cognitieve psychologie wordt er heel sterk geleund op
het experiment als basis van wetenschappelijke kennis. Kennis binnen de vakgebieden komt
dus heel vaak tot stand door experimenteel onderzoek (B&B h1 gaat over experimenten).
Experiment: mensen bewust in bepaalde situaties brengen, ze dan bepaalde taken laten
uitvoeren om vervolgens te kijken hoe ze dat doen.
Begrip van communicatie vereist een goed begrip van de mens
Overzicht onderwerpen
- Cultuur en natuur
- Het zelf
- Sensatie
- Perceptie
- Aandacht
- Taal
- Geheugen
- Keuzes en gedrag
- Sociale cognitie
- Emotie
- Attitudes
- Overtuigingen
- Beïnvloeding
- Leren
- Prosociaal gedrag
- Vooroordelen
- Groepsgedrag
Kennisclip 1.2 | Biologische evolutie als vertrekpunt
In de Youtube-video komt de ontwikkeling van Darwins evolutietheorie heel mooi naar voren.
Het idee van Darwin is ook cruciaal gebleken. Nu volgen de belangrijkste lessen van de
documentaire voor de cursus.
Wij zijn dieren! Dit is heel makkelijk om te vergeten. Wij mensen vinden onszelf heel speciaal
en we hebben het vaak over ‘mensen en dieren’. Eigenlijk zouden we dus moeten zeggen
3
, ‘mensen en andere dieren’. We moeten ons realiseren dat we een andere diersoort zijn, en
dat we familie zijn van allerlei andere dieren die we om ons heen zien. We hebben interactie
met andere dieren, maar ook met onze omgeving en de natuurlijke elementen. Door allerlei
factoren hebben wij bepaalde eigenschappen ontwikkeld.
Hoewel we allemaal dieren zijn, zien we er allemaal op een andere manier uit: zowel binnen
dieren als tussen diersoorten. Verschillen tussen diersoorten zijn groter dan verschillen
binnen diersoorten. Met vooral orang-oetan, gorilla, bonobo en chimpansee hebben wij een
nauwe verwantschap.
De hilisplot is een poging om alle soorten op aarde weer te geven, en hun relaties. Wij zijn
genetisch gerelateerd aan alle andere levensvormen op aarde. Bijvoorbeeld als je gaat
kijken naar de ontwikkeling van de embryo’s, vooral in de eerste fase, zie je heel veel
gelijkenissen met onze verwanten. De verschillen tussen de diersoorten worden pas
zichtbaar naarmate de embryo’s zich ontwikkelen. Er zijn kieuw-structuren te vinden in alle
gewervelde embryo’s. Wij hebben allemaal een vis als gemeenschappelijke voorouder: de
tiktaalik. Deze vis is uiteindelijk op het land gaan leven en daaruit zijn alle andere landdieren
voortgekomen. De kieuw-structuur is bij vissen aanwezig, maar bij de mens is deze structuur
niet tot kieuwen ontwikkeld, maar tot onze gehoorbeentjes. Ook bij andere dieren zie je dat
die oorspronkelijke kieuwstructuur zich tot iets anders heeft ontwikkeld. Ook de
skeletstructuur met name tussen landdieren en zoogdieren komt vrij goed overeen. Met
snapchatfilters zie je de lichamelijke verwantschap van zoogdieren.
Belangrijkste lessen uit de Darwin-docu
1. We zijn dieren
2. We zijn – net als andere dieren – ‘wandelende gereedschapskisten’ met daarin
allerlei biologisch geadapteerde eigenschappen die ons helpen om te overleven en
om ons voort te planten in het kleine stukje wereld dat wij voor onszelf hebben
geclaimd
3. We delen flink wat gereedschap met heel veel andere dieren: ons basic bodyplan,
maar bijvoorbeeld ook ons hart- vaatsysteem, visuele perceptie, ons vermogen tot
het onthouden van informatie (geheugen), emotie, etc.
4. We hebben, als diersoort mens, ook relatief – of zelfs volledig – unieke ‘tools’: de
manier waarop onze handen in elkaar zitten, ons taalvermogen en aspecten van
socialiteit
Darwin: de vorm van de bek van de vink werd aangepast op basis van het voedsel dat
beschikbaar was. Het gereedschap, de snavel, was aanwezig maar de precieze vorm werd
aangepast op de omgeving. Heel vaak zijn dat toevallige mutaties: heeft de soort toevallig
iets dat handig is om te overleven en voort te planten, dan wordt die eigenschap belangrijk
omdat het een voordeel is in een bepaalde omgeving. Dan wordt die eigenschap ook meer
doorgegeven.
Wat kun je nu zoal doen om niet ten onder te gaan en je genen door te geven aan
toekomstige generaties? In de video worden drie fundamentele strategieën genoemd.
1. Get bigger (Olifant en nijlpaard hebben hierop ingezet). Dit is een strategie waarbij je
ervoor zorgt dat je groter bent dan andere dieren.
2. Get armor (Schildpad is goed gepantserd). Strategie dat je ervoor zorgt dat je jezelf
goed beschermt.
3. Get out of the way (Tiktaalik is uiteindelijk het land opgegaan en heeft zich daar
verder ontwikkeld). Zorg ervoor dat je niet in de buurt bent om opgegeten te worden
4
Week 1 | Introductie............................................................................................................... 3
Kennisclip 1.1 | Introductie ................................................................................................. 3
Overzicht onderwerpen .................................................................................................. 3
Kennisclip 1.2 | Biologische evolutie als vertrekpunt .......................................................... 3
Belangrijkste lessen uit de Darwin-docu ......................................................................... 4
Kennisclip 1.3 | Cultuur, natuur en het zelf ......................................................................... 5
Ons brein (een sociaal brein).......................................................................................... 6
Cultuur (in de context van de cursus) ............................................................................. 6
Week 2 | Sensatie, perceptie en aandacht ............................................................................ 9
Kennisclip 2.1 | Sensatie .................................................................................................... 9
Observaties ...................................................................................................................12
Kennisclip 2.2 | Perceptie..................................................................................................13
Bottom-up......................................................................................................................13
Top-down.......................................................................................................................16
Kennisclip 2.3 | Aandacht ..................................................................................................18
Enkele observaties ........................................................................................................18
Selectieve aandacht ......................................................................................................18
Verdeelde aandacht ......................................................................................................20
Week 3 | Taal en geheugen ..................................................................................................21
Kennisclip 3.1 | Taal ..........................................................................................................21
Wat is taal? ...................................................................................................................21
Semantiek .....................................................................................................................23
Pragmatiek ....................................................................................................................23
Kennisclip 3.2 | Taalbegrip ................................................................................................24
Taalbegrip......................................................................................................................24
Kennisclip 3.3 | Geheugen ................................................................................................26
Hoe wordt kennis opgeslagen in het brein? ...................................................................27
Week 4 | Het tweevoudige brein ...........................................................................................28
Kennisclip 4.1 | Twee soorten kunstjes .............................................................................28
Systeem 1 .....................................................................................................................28
Systeem 2 .....................................................................................................................28
Kennisclip 4.2 | Emoties ....................................................................................................29
Belangen: ......................................................................................................................29
Kennisclip 4.3 | Zelfbeheersing .........................................................................................30
Week 5 | Overtuiging ............................................................................................................31
Kennisclip 5.1 | Attitudes ...................................................................................................31
,Week 6 | sociale processen ..................................................................................................33
Kennisclip 6.1 | Prosociaal gedrag ....................................................................................38
Moraliteit .......................................................................................................................38
Kennisclip 6.2 | Intergroepsrelaties – stereotypes, vooroordelen en discriminatie .............41
2
,Week 1 | Introductie
Kennisclip 1.1 | Introductie
Waar denk je aan bij communicatie? Om communicatie te begrijpen is het nuttig om wat
meer te weten over de aard van de mens, zoals bestudeerd in de psychologie (met name
cognitieve en sociale psychologie).
Twee verschillende benaderingen van de mens, waarin verschillende aspecten van het
mens-zijn worden onderzocht:
Cognitieve psychologie: waarnemen, aandacht, geheugen, beslissen, creativiteit, taal,
motoriel, redeneren, bewustzijn, emoties, …
→ Mens als informatieverwerker. Zowel verwerking van informatie uit de buitenwereld die je
in je opneemt, als informatie uit ons eigen geheugen.
Sociale psychologie: zelfbeeld, zelfpresentatie, stereotypen, attitudes, relaties,
groepsprocessen, perspective-taking (je verplaatsen in de ander en het perspectief van de
ander aannemen), sociale emoties (schaamte, liefde, trots), …
→ Mens als sociaal wezen
Zowel binnen de sociale als binnen de cognitieve psychologie wordt er heel sterk geleund op
het experiment als basis van wetenschappelijke kennis. Kennis binnen de vakgebieden komt
dus heel vaak tot stand door experimenteel onderzoek (B&B h1 gaat over experimenten).
Experiment: mensen bewust in bepaalde situaties brengen, ze dan bepaalde taken laten
uitvoeren om vervolgens te kijken hoe ze dat doen.
Begrip van communicatie vereist een goed begrip van de mens
Overzicht onderwerpen
- Cultuur en natuur
- Het zelf
- Sensatie
- Perceptie
- Aandacht
- Taal
- Geheugen
- Keuzes en gedrag
- Sociale cognitie
- Emotie
- Attitudes
- Overtuigingen
- Beïnvloeding
- Leren
- Prosociaal gedrag
- Vooroordelen
- Groepsgedrag
Kennisclip 1.2 | Biologische evolutie als vertrekpunt
In de Youtube-video komt de ontwikkeling van Darwins evolutietheorie heel mooi naar voren.
Het idee van Darwin is ook cruciaal gebleken. Nu volgen de belangrijkste lessen van de
documentaire voor de cursus.
Wij zijn dieren! Dit is heel makkelijk om te vergeten. Wij mensen vinden onszelf heel speciaal
en we hebben het vaak over ‘mensen en dieren’. Eigenlijk zouden we dus moeten zeggen
3
, ‘mensen en andere dieren’. We moeten ons realiseren dat we een andere diersoort zijn, en
dat we familie zijn van allerlei andere dieren die we om ons heen zien. We hebben interactie
met andere dieren, maar ook met onze omgeving en de natuurlijke elementen. Door allerlei
factoren hebben wij bepaalde eigenschappen ontwikkeld.
Hoewel we allemaal dieren zijn, zien we er allemaal op een andere manier uit: zowel binnen
dieren als tussen diersoorten. Verschillen tussen diersoorten zijn groter dan verschillen
binnen diersoorten. Met vooral orang-oetan, gorilla, bonobo en chimpansee hebben wij een
nauwe verwantschap.
De hilisplot is een poging om alle soorten op aarde weer te geven, en hun relaties. Wij zijn
genetisch gerelateerd aan alle andere levensvormen op aarde. Bijvoorbeeld als je gaat
kijken naar de ontwikkeling van de embryo’s, vooral in de eerste fase, zie je heel veel
gelijkenissen met onze verwanten. De verschillen tussen de diersoorten worden pas
zichtbaar naarmate de embryo’s zich ontwikkelen. Er zijn kieuw-structuren te vinden in alle
gewervelde embryo’s. Wij hebben allemaal een vis als gemeenschappelijke voorouder: de
tiktaalik. Deze vis is uiteindelijk op het land gaan leven en daaruit zijn alle andere landdieren
voortgekomen. De kieuw-structuur is bij vissen aanwezig, maar bij de mens is deze structuur
niet tot kieuwen ontwikkeld, maar tot onze gehoorbeentjes. Ook bij andere dieren zie je dat
die oorspronkelijke kieuwstructuur zich tot iets anders heeft ontwikkeld. Ook de
skeletstructuur met name tussen landdieren en zoogdieren komt vrij goed overeen. Met
snapchatfilters zie je de lichamelijke verwantschap van zoogdieren.
Belangrijkste lessen uit de Darwin-docu
1. We zijn dieren
2. We zijn – net als andere dieren – ‘wandelende gereedschapskisten’ met daarin
allerlei biologisch geadapteerde eigenschappen die ons helpen om te overleven en
om ons voort te planten in het kleine stukje wereld dat wij voor onszelf hebben
geclaimd
3. We delen flink wat gereedschap met heel veel andere dieren: ons basic bodyplan,
maar bijvoorbeeld ook ons hart- vaatsysteem, visuele perceptie, ons vermogen tot
het onthouden van informatie (geheugen), emotie, etc.
4. We hebben, als diersoort mens, ook relatief – of zelfs volledig – unieke ‘tools’: de
manier waarop onze handen in elkaar zitten, ons taalvermogen en aspecten van
socialiteit
Darwin: de vorm van de bek van de vink werd aangepast op basis van het voedsel dat
beschikbaar was. Het gereedschap, de snavel, was aanwezig maar de precieze vorm werd
aangepast op de omgeving. Heel vaak zijn dat toevallige mutaties: heeft de soort toevallig
iets dat handig is om te overleven en voort te planten, dan wordt die eigenschap belangrijk
omdat het een voordeel is in een bepaalde omgeving. Dan wordt die eigenschap ook meer
doorgegeven.
Wat kun je nu zoal doen om niet ten onder te gaan en je genen door te geven aan
toekomstige generaties? In de video worden drie fundamentele strategieën genoemd.
1. Get bigger (Olifant en nijlpaard hebben hierop ingezet). Dit is een strategie waarbij je
ervoor zorgt dat je groter bent dan andere dieren.
2. Get armor (Schildpad is goed gepantserd). Strategie dat je ervoor zorgt dat je jezelf
goed beschermt.
3. Get out of the way (Tiktaalik is uiteindelijk het land opgegaan en heeft zich daar
verder ontwikkeld). Zorg ervoor dat je niet in de buurt bent om opgegeten te worden
4
