Samenvatting hoorcolleges Wetenschapper in Beleid, Universiteit Utrecht (2020)

Wetenschapper in Beleid

HC: Beleidsproblemen

Beleidsprobleem: een probleem wanneer het doordringt tot de politieke agenda
en de overheid besluit inspanning te verrichten om de kloof tussen de feitelijke
situatie (probleem) en een normatieve maatstaf (wat maatschappij wil) te
dichten
 Beleid: het dichten van het gat tussen feitelijke situatie en norm
 Wat moeten we doen?
 Hoe moeten we het doen?
 Wie moet wat doen?

Structuur van een beleidsprobleem:




Gestructureer probleem: consensus over probleem en norm
Semi-gestructureerd (politiek) probleem: geen consensus over het doel/ de norm
Semi-gestructureerd (wetenschappelijk) probleem: geen consensus over het
probleem/ de feitelijke situatie
Ongestructureerd probleem: voor beide geen consensus

Wicked problems: wanneer er discussies over discussies ontstaan bij een
agenderend probleem
 b.v. klimaatverandering

,Pacificeren: de rust herstellen

HC-beleidsinstrumenten

Goed beleid: beleid dat optimaal gebruik maakt van de schaarse middelen
(overheidsgeld en inspanning) om een vastgesteld doel te halen. Het beleid dient
effectief en efficiënt te zijn.




Beleidscyclus geeft aan in
welke fase het beleid zit maar
zegt niks over de kwaliteit
van het beleid

,Juridische instrumenten:
 Eenzijdig ingezet
 Richt zich op dwang
 Wet- en regelgeving
 ‘Beleidsregels’
 Normstellingen
(Tegenwoordig: weinig drang tot wetgeving)

Financiële instrumenten:
 Tweezijdig instrument
 Richt zich op vrijwillige verandering
 Fiscaal beleid (heffingen, belasting)
 Subsidies (vaak tijdelijk)
 Investeringen

Communicatieve instrumenten:
 Tweezijdig instrument
 Voorlichting
 Overreding (persuasion)
 Kennisoverdracht
 Convenanten (vrijwillige afspraken)

Ondersteunende instrumenten:
 Faciliteren
 Kennis toepassing
 Toepassing in ‘instrumentenmix’: een combi van financiële en juridische
instrumenten

Handhavingsinstrumenten:
 Beleidsuitvoering
 Toetsing, beheersen
 Bijsturing

Convenant: afspraken tussen partijen vastgelegd op papier (in principe,
communicatief instrument)
 Wanneer convenant over financiële regelingen (bv subsidie) = financieel
instrumenten
--Communicatieve instrumenten maken vaak deel uit van een instrumentenmix




Keuze instrumenten is vaak:

, De peen, de zweep en de preek
Gewenst gedrag wordt gestimuleerd door te straffen, te belonen en door te
peptalken

SMART: meetbaar maken van beleid
= Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden
Graadmeters
 Output= de prestatie
 Outcome= het effect
 Effectiviteit & Efficiëntie

Beperkingen
 Inzet instrumenten alleen relevant bij SMART beleidsdoelen
 Handelen actoren naar instrumenten?
 Mogelijke leakage en rebound-effecten?
 Veelheid aan actoren?
o Interpretatie effecten?
o Interacties met ander beleid?

Leakage effect: het verliezen van binnenlandsegeldinvesteringen aan de
economie van een ander land
 b.v. groei van NL’se economie, mensen gaan meer geld uitgeven, maar dan
vaak op vakantie, waardoor dat geld verloren gaat aan het vakantieland

Rebound-effect: tegengestelde resultaten t.o.v. beleidsdoel
 b.v. nieuwe lampen die minder stroom gebruiken, ipv oude lamp vervangen
meer lampen plaatsen omdat ze toch minder stroom verbruiken maar uiteindelijk
meer stroom gebruiken dan vantevoren



HC Beleidscyclus, beleidslogica en typen beleidsstudies

In de eerste fase van de beleidscyclus en bovenal in de agendering van een
beleidsprobleem komt dit type probleem (gestructureerd beleidsprobleem)
echter zelden voor. Er bestaat vaak onzekerheid over de feitelijke situatie, de
norm of over beide. We spreken in dat geval over een ongestructureerd
beleidsprobleem. Deze mate van gestructureerdheid en van onzekerheid is ook
terug te vinden in de verschillende fasen van de beleidscyclus. Naarmate het
beleid vordert neemt de mate van gestructureerdheid toe, totdat de
beleidsuitvoering volstaat tot het beheersen van het probleem