Samenvatting - Welvaart, ongelijkheid en armoede

ARMOEDE
DEEL 1: WAT IS ARMOEDE?
Les 1: definitie en visie op armoede

1. Armoede en sociaal werk
Globale definitie:
Sociaal werk is een op de praktijk gebaseerd beroep en een academische
discipline die sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie,
empowerment en bevrijding van mensen bevordert.
Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve
sociale verantwoordelijkheid en respect voor vormen van diversiteit
staan centraal in het sociaal werk.
Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale- en menswetenschappen en
inheemse of lokale vormen van kennis, engageert sociaal werk mensen en
structuren om problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen.
 Strijd tegen armoede staat centraal.
 Kijk op armoede is belangrijk: armoede is een onrecht, een schending van
mensenrechten.


1.1 Wat is armoede volgens de wetenschap?
 ’60 en ’70 van de 20ste eeuw: armoede als een tekort van geld.
 Uitkeringen via sociale zekerheid en invoering
bestaansminimum/leefloon als ‘oplossing’.
 Cruciaal, maar onvoldoende.
 Einde van de jaren ’70: besef groeit dat armoede meer is dan financiële
achterstelling.

1.2 Vier kenmerken van armoede in de jaren ’70 en ‘80
 Relatief
o Versus absolute armoede (armoede die we in extreme gevallen kennen
 sterven aan de honger en dorst)
o Arm in vergelijking met de rest van de bevolking (je hebt veel minder
dan de mensen rondom je, zoals je buren, de mensen die je tegenkomt,
…)
 Multi-aspectueel
o Armoede is meer dan een geldtekort.
o Ook andere ‘aspecten’: slechte huisvesting, geen of slechte job,
ongeschoold, ziekte.
 Structureel: verankerd in de maatschappij
o Geen individueel probleem.
o Maar een probleem van de samenleving.
o Sociaal werk is meer dan ‘mensen helpen’, ook structuren veranderen.
 Gradueel


Pagina 1 van 49

, o Van tijdelijk bestaansonzeker tot langdurig dakloos – nieuwe armoede –
generatiearmoede.
 Elk persoon heeft een ander verhaal. Er zijn veel gradaties in
armoede. Sommige mensen worden geboren in armoede en
blijven daarin. Sommige mensen maken iets mee in hun leven
waardoor ze heel diep gaan.

1.3 De hedendaagse definitie van armoede
Definitie:
Armoede is een netwerk van sociale uitsluitingen dat zich uitstrekt over
meerdere gebieden van het individuele en collectieve bestaan, in die mate dat
men geen leven kan leiden dat voldoet aan de menselijke waardigheid.
Hierdoor ontstaat een kloof met de rest van de samenleving. Deze kloof, die in
de samenleving wordt ge(re)produceerd, kan men niet op eigen kracht
overbruggen.


1.4 De definitie stap voor stap
a) Armoede is een netwerk van sociale uitsluitingen dat zich uitstrekt over
meerdere gebieden.
Welke gebieden zijn dit?
 Inkomen en schulden
 Uitsluiting op de arbeidsmarkt
 Uitsluiting op de huisvestingsmarkt
 Uitsluiting in het onderwijs
 Uitsluiting gezondheidszorg
 Uitsluiting gelijke toegang tot het recht.
Een netwerk van uitsluitingen:
 De uitsluitingen op deze gebieden hangen met elkaar samen en versterken
elkaar.
 Complexiteit van armoede: een kluwen van uitsluitingen.
b) Van het individuele en collectieve bestaan
Armoede treft:
 Individuen
 Gezinnen
 Groepen => het collectieve bestaan
 Hoger armoede risico voor:
o Mensen zonder werk
o Kortgeschoolden
o Éénoudergezinnen
o Mensen met een beperking
o Mensen met een migratieachtergrond
 Armoedebestrijding is dus werken met mensen & werken aan de positie van
groepen.
c) In die mate dat men geen leven kan leiden dat voldoet aan de menselijke
 Materiële dimensies
o Voedsel

Pagina 2 van 49

, o Een dak boven het hoofd
o Kledij
 Niet-materiële dimensies
o Zeggenschap over het eigen leven.
o Toegang tot sociale netwerken
o Respect




d) Een kloof met de rest van de samenleving.
 Armoede = het resultaat van ongelijkheid.
 Armoede = een extreme vorm van ongelijkheid.
o Niet ‘een beetje minder hebben dan de doorsnee Belg’.
o Uitgesloten van fundamentele zaken in onze samenleving, die voor
iedereen evident zouden moeten zijn.
o Uitgesloten van grondrechten:
 Geen (duurzaam) dak boven het hoofd.
 (functioneel) analfabetisme
 Geen geld voor voedsel of kledij
 Geen geld voor de dokter
 Ongelijke kansen in onderwijs
e) Deze kloof, die in de samenleving wordt ge(re)produceerd, kan men niet op
eigen kracht overbruggen.
 Belangrijkste oorzaak niet bij individuen, maar bij de samenleving.
o Structurele kijk op armoede.
 Armen kunnen niet op eigen kracht deze kloof overbruggen.
o Mensen in armoede doen inspanningen, maar ze kunnen dit niet
alleen.
o Nood aan sterke sociaal werkers en een sterk aanbod van sociaal
werk.
o Nood aan een (structureel) armoedebeleid (preventie en opvang).

1.5 Aanvullend: definitie van armoedebestrijding
Definitie:
Deze kloof kan enkel worden overbrugd wanneer de samenleving een appèl doet
op het psychologisch kapitaal van personen die in armoede leven en van hun
omgeving. De samenleving maakt daarbij ook de economische, sociale en
culturele kapitaalvormen voor hen toegankelijk. Zo krijgt iedereen gelijke
kansen op niet-kwetsende sociale en maatschappelijke interacties en op
waardevolle bindingen met zichzelf, de anderen, de maatschappij en de
toekomst’




Pagina 3 van 49

, 1.6 Armoedebestrijding moet op 3 niveaus gebeuren
Macro: verandering proberen te krijgen in het beleid, in de samenleving en in de
structuren.
Meso: in welke buurt leven deze mensen, zijn er organisaties waar mensen elkaar
kunnen ontmoeten en terecht kunnen?
Micro: individuen versterken, hoe kan je het leven van deze mensen veranderen?




1.7 De Bind-Krachtvisie op armoedebestrijding
 Krachtgericht en integraal werken
 Structureel werken aan een sociaal rechtvaardige samenleving.
 Via dialoog en participatie.
o Altijd dingen voorstellen, dingen doorspelen. Niet achter rug van mensen
dingen doen.
 In relationele gelijkwaardigheid met mensen in armoede.
o Niet op mensen neerkijken maar er naast gaan staan. iedereen heeft zijn
eigen rol maar probeer dit op een gelijkwaardige manier te doen.
 Vanuit een geloof in de kracht van diversiteit.
o Alle mensen zijn verschillend, laten we deze krachten bundelen, zo
moeten we samen aan armoedebestrijding doen.

Les 2: waarom blijft armoede bestaan? +
Verklaringsmodellen
1. Wat zijn oorzaken van armoede

1.1 Oorzaken van armoede –
door welke bril kijken we?
Onze bril waardoor we kijken
bepaalt mee wat we zien:
 We kijken ieder vanuit onze
achtergrond.
o Een selectieve &
subjectieve achtergrond.
o Gebaseerd op onze sociale positie, ervaringen, levensgeschiedenis,
leeftijd, overtuigingen,…
 Hoe we zien, bepaalt wat we zien
o Stuurt ons handelen.
o Als burger, als sociaal werker,…
o Vele mensen in de samenleving kijken veroordelend: ‘het is hun eigen
schuld.’



Pagina 4 van 49