Sociale psychologie
Hoofdstuk 1 – social psychology
Sociale psychologie: wetenschappelijke studie over de manier waarop iemands
gedachten, gevoelens en gedrag beïnvloed wordt door echte of ingebeelde
aanwezigheid van anderen.
Sociale invloed: het effect dat de woorden, handeling of enkel de aanwezigheid
van andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houding of gedrag.
- Dit kan ook zonder aanwezigheid van bepaalde personen maar door de
denkbeeldige goedkeuring of afkeuring van belangrijke personen, zoals
ouders.
- En door hoe we ons voorstellen hoe anderen zullen reageren.
Er zijn verschillende manieren om de achterhalen waarom mensen bepaald
gedrag vertonen.
- Door te vragen. Het lastig hierbij is dat mensen zich vaak niet bewust zijn
van de redenen achter hun eigen acties. Ze kunnen wel rechtvaardigingen
hebben, maar dit hoeft niet de daadwerkelijke reden te zijn.
- Vertrouwen op gezond verstand en volkswijsheid. Dit kan tegenstrijdig en
uiteenlopend zijn. Hierbij bepaald de situaties welk uitkomst het meest
passend is.
Sociale psychologen proberen door middel van wetenschappelijke methoden te
achterhalen wat de meest waarschijnlijke verklaring is voor bepaald gedrag.
Sociale psychologie is gerelateerd aan andere disciplines, zoals biologie,
neurowetenschap, sociologie, economie en politieke wetenschap. Elk van deze
onderzoekt onderdelen van menselijk gedrag, maar er zijn belangrijke
verschillen:
- Biologie: evolutietheorie vs. sociale psych: evolutie psychologie
o Evolutie psychologie: de poging om sociaal gedrag te verklaren in
termen van genetische factoren die in de loop van de tijd zijn
geëvolueerd volgens de principes van natuurlijke selectie.
- Persoonlijkheids- en klinische psychologie: analyseniveau is individu vs.
sociale psych: analyseniveau is individu in context van een sociale situatie
(met name de interpretatie van de situatie door het individu)
Persoonlijkheidspsychologie: verklaren van iemands gedrag op basis van zijn
eigenschappen. Dit is gefocust op de individuele verschillen, de aspecten van
iemand persoonlijkheid waardoor ze verschillen van andere mensen.
- Sociale psychologie maken gebruik van persoonlijkheidspsychologie, maar
vinden dat het een cruciaal onderdeel vergeet: de sociale invloed.
Construal: de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen
en interpreteren.
- Sociologie: analyseniveau is een groep, instelling of gemeenschap vs.
sociale psych: analyseniveau is het individu binnen een groep, instelling of
gemeenschap.
Het doel van sociale psychologie is het identificeren van psychologische
kenmerken die bijna iedereen vatbaar maken voor sociale invloed, ongeacht
,sociale klasse of cultuur.
De meeste mensen beoordelen iemands gedrag op basis van de persoonlijkheid,
ze focussen op het individu en niet op het individu in zijn omgeving.
Fundamentele toeschrijvingsfout (fundamental attribution error): de neiging
om ons eigen en andermans gedrag volledig te verklaren op basis van
persoonlijkheidskenmerken en de kracht van sociale invloed en de directe situatie
te onderschatten.
- Kan leiden tot valse zekerheid. Door enkel te kijken naar de
persoonlijkheidskenmerken kunnen mensen zichzelf het gevoel geven dat
hen nooit zal overkomen. Dit zorgt juist voor meer kwetsbaarheid voor
destructieve sociale invloed, omdat ze niet bewust zijn van hun eigen
gevoeligheid ervoor.
- Door niet de volledige situatie mee te nemen wordt het probleem
versimpeld, wat kan leiden tot het veroordelen van het slachtoffer in een
situatie waar deze werd overmeesterd door sociale krachten die voor veel
mensen te moeilijk zijn om tegenop te kunnen.
Aspecten van de sociale situatie die klein ogen, kunnen de verschillen in de
persoonlijkheid van mensen overweldigen (en voorspeld gedrag veranderen).
Gedragspsychologie: stroming die stelt dat om menselijk gedrag te begrijpen, je
alleen rekening hoeft te houden met de versterkende eigenschappen van de
omgeving.
- Als gedrag gevolgd wordt door beloning is het waarschijnlijker door te
gaan. als gedrag wordt gevolgd door straf is het waarschijnlijker te
stoppen.
Gedragspsychologen volgen een deel van de opvattingen van Skinner, die alles
verklaarde aan de hand van beloning of straf. Delen van de gedragingen van
mensen kunnen hiermee verklaard worden, maar cognitie, gedachten en gevoel
werden hierbij niet meegenomen.
Een belangrijk deel wat bij gedragspsychologie niet wordt meegenomen is hoe
mensen hun omgeving interpreteren.
Voor sociale psychologen wordt gedrag niet
verklaard aan de hand van de situatie, maar op
basis van hun ‘construal’ (manier van
waarnemen, begrijpen en interpreteren).
Gestalt psychologie: stroming die het belang
benadrukt van het bestuderen van de subjectieve
manier waarop een object verschijnt in iemands
hoofd (gestalt of het geheel) in plaats van de
objectieve, fysieke kenmerken van het object.
,Kurt Lewin, oprichter sociale psychologie, paste als eerste de gestalt theorie toe,
maar breide het uit van niet alleen objecten naar de sociale wereld.
Fritz Heider, andere oprichter sociale psychologie, observeerde dat we over het
algemeen veel bezig zijn met het inschatten van hoe juist de ander dingen
waarneemt, interpreteert en voelt.
Een speciale soort van construal is naïef realisme: de overtuiging dat we dingen
waarnemen ‘zoals ze werkelijk zijn’, waarbij we onderschatten hoezeer we wat
we zien interpreteren of ‘verdraaien’.
- Bij een discussie met twee verschillende kanten wordt vaak gedacht dat de
ander bevooroordeeld is, omdat die volgens die persoon niet kan inzien
hoe zou moeten zijn.
Verschillende, kruisende motieven liggen ten grondslag aan onze gedachten en
gedrag, zoals honger, dorst, angst, gevoel van controle, liefde en andere
beloningen.
Sociale psychologie benadrukt het belang van twee centrale motieven in het
sturen van iemands construal: de behoefte om goed over onszelf te voelen en de
behoefte om accuraat te zijn.
Self-esteem: de beoordeling van mensen van hun eigenwaarde – de mate
waarin ze zichzelf zien als goed, competent en degelijk.
- Toegeven van minderheden en tekorten is vaak lastig, terwijl we hier juist
goed van kunnen leren.
Mensen willen graag een positief beeld van zichzelf behouden, deels door hun
gedrag te rechtvaardigen, en dat dit hen onder bepaalde specifieke
omstandigheden ertoe brengt dingen te doen die op het eerste gezicht
verrassend of paradoxaal lijken.
Sociale cognitie: hoe mensen over zichzelf en de sociale wereld denken – meer
specifiek hoe mensen sociale informatie selecteren, interpreteren, onthouden en
gebruiken om oordelen en keuzes te maken.
- Dit sluit aan bij de behoefte van mensen om accuraat te zijn. Toch zijn er
veel misleidingen en andere mogelijkheden waarom dit niet altijd goed
gaat en we verkeerde impressies hebben.
Naast dat we nieuwsgierig zijn naar de redenen van gedrag, is sociale
psychologie ook belangrijk voor het onderzoeken van mogelijke oplossingen voor
sociale problemen.
Toevoegingen vanuit college
Axioma’s/basisassumpties
- Menselijk denken, doen en voelen = f (persoon x situatie)
o Verschillende mensen reageren verschillend op dezelfde situatie
- Mens construeert eigen realiteit
o Het denken, doen en voelen van mensen wordt sterk beïnvloed door
de situatie, of liever, door hun interpretatie van de situatie
o Situatie -> perceptie -> cognitie, motivatie, gedrag
- Omgeving beïnvloedt mensen hun gedachten, gevoelens, en gedragingen
- De mens construeert eigen sociale realiteit (social construals), vaak in
termen van persoonseigenschappen
Invloed van de fysieke omgeving
- Door de fysieke omgeving kan je dingen anders waarnemen
, Invloed van de sociale omgeving
- Fundamentele attributiefout: oorzaken van gedrag toeschrijven aan
persoonlijkheidseigenschappen, iemand doet zo dus iemand is zo. Het niet
kijken naar de situatie die het gedrag veroorzaken
- Self-fulfilling Prophecy
o Geloof in een persoon veroorzaakt dat geloof in de persoon realiteit
wordt
o Een voorspelling die direct of indirect leidt tot het uitkomen van die
voorspelling
o Pygmalion-effect: hoge verwachtingen leiden tot verbeterde
prestatie in een gegeven gebied (bijv. leraren hebben grotere
verwachtingen van bepaalde leerlingen).
o Waarom gebeurt dit; mensen geven niet graag toe dat ze zich
vergissen, ze zoeken meteen bevestiging van hun eerste indruk, van
alle informatie die binnenkomt blijft vooral de ‘zie je wel’-indruk
hangen
- Cold-hot empathy: Afstandelijk kijken naar een situatie is een stuk
makkelijker dan wanneer je je moet inleven en je het zelf meemaakt, dan
kan je mening opeens veranderen.
Hoofdstuk 13 – Prejudice
Vooringenomenheid is een houding. Een houding is altijd opgebouwd uit drie
componenten:
- Cognitieve component, bestaand uit geloven en gedachten die de houding
maken
- Affectieve of emotionele component, bestaand uit zowel het type emotie
als de intensiteit van de emotie
- Gedragscomponent, gerelateerd aan iemands acties.
Vooringenomenheid: vijandige of negatieve houding ten opzichte van mensen
in een te onderscheiden groep, uitsluitend gebaseerd op hun lidmaatschap van
die groep.
De karakteristieken die een vooringenomen persoon toeschrijft aan een groep
zijn negatief en toegeschreven aan de gehele groep. De individuele kenmerken of
gedragingen worden van de personen in de groep worden onopgemerkt of
genegeerd.
Vooringenomenheid heeft een cognitief aspect, het stereotype, en kan invloed
hebben op gedrag (in de vorm van discriminatie).
Cognitieve component – stereotypes
Mensen worden geboren met het vermogen om verschillende categorieën op te
merken, maar ervaringen kunnen dit aanpassen.
- Baby’s die enkel één ras zien zullen na 3 maanden een voorkeur geven
voor dit ras, terwijl baby’s die meer rassen zien geen enkel voorkeur
hebben.
We hangen af van onze percepties van hoe mensen met gelijke karakteristieken
zijn geweest om zo te bepalen hoe we reageren op een ander iemand met
dezelfde karakteristieken. We creëren hierdoor voor onszelf stereotypische
informatie, omdat dit makkelijker te onthouden is dan de uitzonderingen.
Hoofdstuk 1 – social psychology
Sociale psychologie: wetenschappelijke studie over de manier waarop iemands
gedachten, gevoelens en gedrag beïnvloed wordt door echte of ingebeelde
aanwezigheid van anderen.
Sociale invloed: het effect dat de woorden, handeling of enkel de aanwezigheid
van andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, houding of gedrag.
- Dit kan ook zonder aanwezigheid van bepaalde personen maar door de
denkbeeldige goedkeuring of afkeuring van belangrijke personen, zoals
ouders.
- En door hoe we ons voorstellen hoe anderen zullen reageren.
Er zijn verschillende manieren om de achterhalen waarom mensen bepaald
gedrag vertonen.
- Door te vragen. Het lastig hierbij is dat mensen zich vaak niet bewust zijn
van de redenen achter hun eigen acties. Ze kunnen wel rechtvaardigingen
hebben, maar dit hoeft niet de daadwerkelijke reden te zijn.
- Vertrouwen op gezond verstand en volkswijsheid. Dit kan tegenstrijdig en
uiteenlopend zijn. Hierbij bepaald de situaties welk uitkomst het meest
passend is.
Sociale psychologen proberen door middel van wetenschappelijke methoden te
achterhalen wat de meest waarschijnlijke verklaring is voor bepaald gedrag.
Sociale psychologie is gerelateerd aan andere disciplines, zoals biologie,
neurowetenschap, sociologie, economie en politieke wetenschap. Elk van deze
onderzoekt onderdelen van menselijk gedrag, maar er zijn belangrijke
verschillen:
- Biologie: evolutietheorie vs. sociale psych: evolutie psychologie
o Evolutie psychologie: de poging om sociaal gedrag te verklaren in
termen van genetische factoren die in de loop van de tijd zijn
geëvolueerd volgens de principes van natuurlijke selectie.
- Persoonlijkheids- en klinische psychologie: analyseniveau is individu vs.
sociale psych: analyseniveau is individu in context van een sociale situatie
(met name de interpretatie van de situatie door het individu)
Persoonlijkheidspsychologie: verklaren van iemands gedrag op basis van zijn
eigenschappen. Dit is gefocust op de individuele verschillen, de aspecten van
iemand persoonlijkheid waardoor ze verschillen van andere mensen.
- Sociale psychologie maken gebruik van persoonlijkheidspsychologie, maar
vinden dat het een cruciaal onderdeel vergeet: de sociale invloed.
Construal: de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen
en interpreteren.
- Sociologie: analyseniveau is een groep, instelling of gemeenschap vs.
sociale psych: analyseniveau is het individu binnen een groep, instelling of
gemeenschap.
Het doel van sociale psychologie is het identificeren van psychologische
kenmerken die bijna iedereen vatbaar maken voor sociale invloed, ongeacht
,sociale klasse of cultuur.
De meeste mensen beoordelen iemands gedrag op basis van de persoonlijkheid,
ze focussen op het individu en niet op het individu in zijn omgeving.
Fundamentele toeschrijvingsfout (fundamental attribution error): de neiging
om ons eigen en andermans gedrag volledig te verklaren op basis van
persoonlijkheidskenmerken en de kracht van sociale invloed en de directe situatie
te onderschatten.
- Kan leiden tot valse zekerheid. Door enkel te kijken naar de
persoonlijkheidskenmerken kunnen mensen zichzelf het gevoel geven dat
hen nooit zal overkomen. Dit zorgt juist voor meer kwetsbaarheid voor
destructieve sociale invloed, omdat ze niet bewust zijn van hun eigen
gevoeligheid ervoor.
- Door niet de volledige situatie mee te nemen wordt het probleem
versimpeld, wat kan leiden tot het veroordelen van het slachtoffer in een
situatie waar deze werd overmeesterd door sociale krachten die voor veel
mensen te moeilijk zijn om tegenop te kunnen.
Aspecten van de sociale situatie die klein ogen, kunnen de verschillen in de
persoonlijkheid van mensen overweldigen (en voorspeld gedrag veranderen).
Gedragspsychologie: stroming die stelt dat om menselijk gedrag te begrijpen, je
alleen rekening hoeft te houden met de versterkende eigenschappen van de
omgeving.
- Als gedrag gevolgd wordt door beloning is het waarschijnlijker door te
gaan. als gedrag wordt gevolgd door straf is het waarschijnlijker te
stoppen.
Gedragspsychologen volgen een deel van de opvattingen van Skinner, die alles
verklaarde aan de hand van beloning of straf. Delen van de gedragingen van
mensen kunnen hiermee verklaard worden, maar cognitie, gedachten en gevoel
werden hierbij niet meegenomen.
Een belangrijk deel wat bij gedragspsychologie niet wordt meegenomen is hoe
mensen hun omgeving interpreteren.
Voor sociale psychologen wordt gedrag niet
verklaard aan de hand van de situatie, maar op
basis van hun ‘construal’ (manier van
waarnemen, begrijpen en interpreteren).
Gestalt psychologie: stroming die het belang
benadrukt van het bestuderen van de subjectieve
manier waarop een object verschijnt in iemands
hoofd (gestalt of het geheel) in plaats van de
objectieve, fysieke kenmerken van het object.
,Kurt Lewin, oprichter sociale psychologie, paste als eerste de gestalt theorie toe,
maar breide het uit van niet alleen objecten naar de sociale wereld.
Fritz Heider, andere oprichter sociale psychologie, observeerde dat we over het
algemeen veel bezig zijn met het inschatten van hoe juist de ander dingen
waarneemt, interpreteert en voelt.
Een speciale soort van construal is naïef realisme: de overtuiging dat we dingen
waarnemen ‘zoals ze werkelijk zijn’, waarbij we onderschatten hoezeer we wat
we zien interpreteren of ‘verdraaien’.
- Bij een discussie met twee verschillende kanten wordt vaak gedacht dat de
ander bevooroordeeld is, omdat die volgens die persoon niet kan inzien
hoe zou moeten zijn.
Verschillende, kruisende motieven liggen ten grondslag aan onze gedachten en
gedrag, zoals honger, dorst, angst, gevoel van controle, liefde en andere
beloningen.
Sociale psychologie benadrukt het belang van twee centrale motieven in het
sturen van iemands construal: de behoefte om goed over onszelf te voelen en de
behoefte om accuraat te zijn.
Self-esteem: de beoordeling van mensen van hun eigenwaarde – de mate
waarin ze zichzelf zien als goed, competent en degelijk.
- Toegeven van minderheden en tekorten is vaak lastig, terwijl we hier juist
goed van kunnen leren.
Mensen willen graag een positief beeld van zichzelf behouden, deels door hun
gedrag te rechtvaardigen, en dat dit hen onder bepaalde specifieke
omstandigheden ertoe brengt dingen te doen die op het eerste gezicht
verrassend of paradoxaal lijken.
Sociale cognitie: hoe mensen over zichzelf en de sociale wereld denken – meer
specifiek hoe mensen sociale informatie selecteren, interpreteren, onthouden en
gebruiken om oordelen en keuzes te maken.
- Dit sluit aan bij de behoefte van mensen om accuraat te zijn. Toch zijn er
veel misleidingen en andere mogelijkheden waarom dit niet altijd goed
gaat en we verkeerde impressies hebben.
Naast dat we nieuwsgierig zijn naar de redenen van gedrag, is sociale
psychologie ook belangrijk voor het onderzoeken van mogelijke oplossingen voor
sociale problemen.
Toevoegingen vanuit college
Axioma’s/basisassumpties
- Menselijk denken, doen en voelen = f (persoon x situatie)
o Verschillende mensen reageren verschillend op dezelfde situatie
- Mens construeert eigen realiteit
o Het denken, doen en voelen van mensen wordt sterk beïnvloed door
de situatie, of liever, door hun interpretatie van de situatie
o Situatie -> perceptie -> cognitie, motivatie, gedrag
- Omgeving beïnvloedt mensen hun gedachten, gevoelens, en gedragingen
- De mens construeert eigen sociale realiteit (social construals), vaak in
termen van persoonseigenschappen
Invloed van de fysieke omgeving
- Door de fysieke omgeving kan je dingen anders waarnemen
, Invloed van de sociale omgeving
- Fundamentele attributiefout: oorzaken van gedrag toeschrijven aan
persoonlijkheidseigenschappen, iemand doet zo dus iemand is zo. Het niet
kijken naar de situatie die het gedrag veroorzaken
- Self-fulfilling Prophecy
o Geloof in een persoon veroorzaakt dat geloof in de persoon realiteit
wordt
o Een voorspelling die direct of indirect leidt tot het uitkomen van die
voorspelling
o Pygmalion-effect: hoge verwachtingen leiden tot verbeterde
prestatie in een gegeven gebied (bijv. leraren hebben grotere
verwachtingen van bepaalde leerlingen).
o Waarom gebeurt dit; mensen geven niet graag toe dat ze zich
vergissen, ze zoeken meteen bevestiging van hun eerste indruk, van
alle informatie die binnenkomt blijft vooral de ‘zie je wel’-indruk
hangen
- Cold-hot empathy: Afstandelijk kijken naar een situatie is een stuk
makkelijker dan wanneer je je moet inleven en je het zelf meemaakt, dan
kan je mening opeens veranderen.
Hoofdstuk 13 – Prejudice
Vooringenomenheid is een houding. Een houding is altijd opgebouwd uit drie
componenten:
- Cognitieve component, bestaand uit geloven en gedachten die de houding
maken
- Affectieve of emotionele component, bestaand uit zowel het type emotie
als de intensiteit van de emotie
- Gedragscomponent, gerelateerd aan iemands acties.
Vooringenomenheid: vijandige of negatieve houding ten opzichte van mensen
in een te onderscheiden groep, uitsluitend gebaseerd op hun lidmaatschap van
die groep.
De karakteristieken die een vooringenomen persoon toeschrijft aan een groep
zijn negatief en toegeschreven aan de gehele groep. De individuele kenmerken of
gedragingen worden van de personen in de groep worden onopgemerkt of
genegeerd.
Vooringenomenheid heeft een cognitief aspect, het stereotype, en kan invloed
hebben op gedrag (in de vorm van discriminatie).
Cognitieve component – stereotypes
Mensen worden geboren met het vermogen om verschillende categorieën op te
merken, maar ervaringen kunnen dit aanpassen.
- Baby’s die enkel één ras zien zullen na 3 maanden een voorkeur geven
voor dit ras, terwijl baby’s die meer rassen zien geen enkel voorkeur
hebben.
We hangen af van onze percepties van hoe mensen met gelijke karakteristieken
zijn geweest om zo te bepalen hoe we reageren op een ander iemand met
dezelfde karakteristieken. We creëren hierdoor voor onszelf stereotypische
informatie, omdat dit makkelijker te onthouden is dan de uitzonderingen.
