EN AB-THERAPIE
,INHOUD
LESSEN 3e BACHELOR
Controle micro-organismen in vivo ............................................................................................................................................................................ 4
Historisch overzicht ............................................................................................................................................................................................. 4
Basisbegrippen .................................................................................................................................................................................................... 4
MIC/ MBC ...................................................................................................................................................................................................... 4
Onderscheid bactericied – bacteriostatisch ................................................................................................................................................. 5
Bepaling MIC .................................................................................................................................................................................................5
MIC-distributie .............................................................................................................................................................................................. 5
Breekpunt/ECOFF ......................................................................................................................................................................................... 6
A) Antimycotica/ antifungale middelen..................................................................................................................................................................7
B) Verschillende AB-klassen ................................................................................................................................................................................. 9
1. AB die celwandsynthese inhiberen .................................................................................................................................................................... 9
Bèta-lactam AB ............................................................................................................................................................................................. 9
Glycopeptide AB.......................................................................................................................................................................................... 11
Bacitracine .................................................................................................................................................................................................. 12
2. AB die EW-synthese inhiberen ........................................................................................................................................................................ 13
Tetracyclines ............................................................................................................................................................................................... 13
Aminoglycosiden......................................................................................................................................................................................... 14
Macroliden .................................................................................................................................................................................................. 14
Chlooramfenicol en thiamfenicol................................................................................................................................................................ 15
Licosamiden ................................................................................................................................................................................................ 16
Oxazolidinonen ........................................................................................................................................................................................... 16
Mupirocine .................................................................................................................................................................................................. 17
Fusidinezuur................................................................................................................................................................................................ 17
3. AB die de membraanintegriteit verstoren ......................................................................................................................................................... 18
(Lipo-)peptiden ............................................................................................................................................................................................ 18
4. AB die transcriptie inhiberen ........................................................................................................................................................................... 18
Rifampicine ................................................................................................................................................................................................. 18
Fidaxomicine ............................................................................................................................................................................................... 19
5. AB die DNA-gyrase activiteit inhiberen ............................................................................................................................................................. 19
Chinolonen .................................................................................................................................................................................................. 19
6. AB die tetrahydrofolaat pathway inhiberen ...................................................................................................................................................... 20
Trim/Sulfa ................................................................................................................................................................................................... 20
7. Overige AB ..................................................................................................................................................................................................... 21
Nitrofuranen ................................................................................................................................................................................................ 21
Nitroimidazolen........................................................................................................................................................................................... 21
Fosfomycine ................................................................................................................................................................................................ 21
Factoren belangrijk bij keuze van AB ........................................................................................................................................................................ 22
PK/PD van AB..................................................................................................................................................................................................... 22
AB-tolerantie in biofilms .......................................................................................................................................................................................... 23
Vaccins .................................................................................................................................................................................................................. 24
Basisprincipes ................................................................................................................................................................................................... 24
Verschillende platformen ................................................................................................................................................................................... 24
1
,LESSEN 1e MASTER
Hoofdstuk 1: Bijdrage infectieziekten aan globale mortaliteit .................................................................................................................................... 25
AB-resistentie .................................................................................................................................................................................................... 25
Factoren verantwoordelijk voor ontstaan resistentie (AMR) ........................................................................................................................ 25
Evolutie AB-gebruik ............................................................................................................................................................................................ 26
Hoofdstuk 2: BAPCOC ............................................................................................................................................................................................ 26
Bijkomende informatie BAPCOC......................................................................................................................................................................... 28
Hoofdstuk 3: ESKAPE pathogenen = resistente pathogenen ...................................................................................................................................... 28
Extended-spectrum bèta-lactamase enterobacterales (= ESBL) ........................................................................................................................... 28
Carbapenemase-producing Enterobacterales (= CPE) ......................................................................................................................................... 28
ESBL+ Enterobacterales .............................................................................................................................................................................. 28
Carbapenemase-producerende Enterobacterales en andere organismen ................................................................................................. 29
Multidrug-resistant Gram-negative (glucose) non-fermenters (MDR GNNF) .......................................................................................................... 30
Carbapenem resistentie in Acinetobacter baumannii ................................................................................................................................. 30
MDR Pseudomonas aeruginosa ................................................................................................................................................................... 30
Staphylococcus aureus MRSA ............................................................................................................................................................................ 30
VISA/ VRSA: vancomycine intermediate/ resistant S. aureus ................................................................................................................................ 32
VISA ............................................................................................................................................................................................................. 32
VRSA............................................................................................................................................................................................................ 32
Vancomycine en linezolid resistentie in enterococci ............................................................................................................................................ 32
Streptococcus pneumoniae – de pneumokok ...................................................................................................................................................... 32
Hoofdstuk 4: Farmacokinetiek en -dynamiek van de belangrijkste anti-infectieuze GMklassen ................................................................................... 34
Waarom farmacokinetiek? ................................................................................................................................................................................. 34
Welke parameters om de PK te begrijpen? .................................................................................................................................................. 34
ADME ................................................................................................................................................................................................................ 34
PK: absorptie ............................................................................................................................................................................................... 35
PK-distributie .............................................................................................................................................................................................. 35
PK-eliminatie ............................................................................................................................................................................................... 36
Waarom farmacodynamiek? .............................................................................................................................................................................. 36
Voorbeelden dosis-respons curves ter aanzet PK/PD groepen.............................................................................................................................. 36
Aanzet AB-groepen ingedeeld volgens PK/ PD kenmerken .................................................................................................................................... 37
Eucast ......................................................................................................................................................................................................... 38
VUISTREGELS interpreteren antibiogram .................................................................................................................................................... 39
AB-groepen ingedeeld volgens PK/PD-kenmerken ............................................................................................................................................... 40
1. Tijdsafhankelijke AB zonder post-antibiotisch effect: vrije fractie > MIC ................................................................................................ 40
2. AUC-24h / MIC - AB .................................................................................................................................................................................. 41
3. Concentratie-afhankelijke AB ................................................................................................................................................................. 43
Interpretatie antibiogrammen ............................................................................................................................................................................. 44
2
,Hoofdstuk 5: PK/ PD bij verschillende patientenpopulaties ....................................................................................................................................... 47
1. Intensieve zorg-patiënten ............................................................................................................................................................................... 47
Hemodynamische wijzigingen in intensieve zorg patienten ........................................................................................................................ 47
Actie op 2 fronten ........................................................................................................................................................................................ 49
Lipofiele vs hydrofiele AB: welke at risk? ..................................................................................................................................................... 49
Casussen .................................................................................................................................................................................................... 49
Strategie om goed te doseren bij IZ-patiënten ............................................................................................................................................. 50
2. Kinderen ........................................................................................................................................................................................................ 51
PK: absorptie ............................................................................................................................................................................................... 51
PK: distributie .............................................................................................................................................................................................. 51
PK: metabolisatie ........................................................................................................................................................................................ 51
PK: eliminatie .............................................................................................................................................................................................. 51
Cut-off ......................................................................................................................................................................................................... 52
Casussen .................................................................................................................................................................................................... 52
3. Ouderen........................................................................................................................................................................................................ 53
PK: absorptie ............................................................................................................................................................................................... 53
PK: distributie .............................................................................................................................................................................................. 53
PK: metabolisatie ........................................................................................................................................................................................ 53
PK: excretie ................................................................................................................................................................................................. 53
Casussen .................................................................................................................................................................................................... 53
4. Cystic fibrosis-patiënten ................................................................................................................................................................................ 54
Beleid .......................................................................................................................................................................................................... 54
Inhalatietherapieen bij CF ........................................................................................................................................................................... 55
5. Obesitas ........................................................................................................................................................................................................ 56
PK ................................................................................................................................................................................................................ 56
Calculators ................................................................................................................................................................................................. 56
Casussen .................................................................................................................................................................................................... 57
Hoofdstuk 6: Microbioom ........................................................................................................................................................................................ 58
Microbioom ....................................................................................................................................................................................................... 58
Gastro-intestinale compositie microbioom ................................................................................................................................................ 58
Rol microbioom ........................................................................................................................................................................................... 58
Resistentie kolonisatie ................................................................................................................................................................................ 58
Clostridium difficile ........................................................................................................................................................................................... 60
Verloop C. difficile infectie .......................................................................................................................................................................... 60
Therapie C. difficile infectie ................................................................................................................................................................................ 61
Faecale microbiota transplantatie .............................................................................................................................................................. 61
Dieet en prebiotica ...................................................................................................................................................................................... 62
Symbiotische microbiële consortia............................................................................................................................................................. 62
Ge-engeneerde symbiotische bacteriën ..................................................................................................................................................... 63
Microbiota gederiveerde proteïnen en metabolieten .................................................................................................................................. 63
Microbioom-gebaseerde antimicrobiële therapieën in andere infectieuze ziekten ................................................................................................. 63
Enterocolitis ................................................................................................................................................................................................ 63
COPD en CF ................................................................................................................................................................................................. 63
3
,1) LESSEN 3 E BACHELOR
CONTROLE MICRO-ORGANISMEN IN VIVO
HISTORISCH OVERZICHT
Paul Ehrlich (1854-1915): introductie van belangrijk concept "selectieve toxiciteit"
• Eerste antimicrobieel chemotherapeuticum: arsphenamine
- Bevat arseen
- Vanaf 1910 tot 1940: behandeling van syfilis
• Vanaf 1930 (Bayer AG): sulfonamiden
- Vb. Prontosil (pro-drug, activiteit tegen Streptococcen)
- Voor behandeling longontsteking
Grootste doorbraak : Antibiotica
• Per ongeluk ontdekt door Alexander Fleming (1881 – 1955, Nobelprijs in 1945)
- Slordig in labo: onderzoek naar bacterie → cultuur gecontamineerd met schimmel
- Rond schimmel op plaat = Staphylcoccus afgedood
- Component geproduceerd door Penicillium remt groei v Staphylococcus Aureus (1928)
• Massa-productie vanaf 1941
- Impact = enorm
• Antibiotica = component geproduceerd door micro-organismen en zijn van natuurlijke oorsprong
- Bodembacteriën: Bacillus, Streptomyces, …
- Schimmels: Penicillium, …
• Ook semi-synthetische antibiotica
- Bv.. semisynthetische penicillines : chemisch gemodificeerd
Antimicrobiële middelen = hoeksteen moderne geneeskunde
• Samen met vaccins
• Beiden vaak over hoofd gezien aspect van ‘sustainable development goals’ van VN
BASISBEGRIPPEN
MIC/ MBC
MIC = minimale inhiberende concentratie = de laagste concentratie van een bepaalde stof die
nodig is om de groei van een micro-organisme te inhiberen
MBC = minimale bactericide concentratie = de laagste concentratie van een bepaalde stof die
nodig is om een micro-organisme te doden
MFC: F = fungicide
MBC ≥ MIC = makkelijker om groei te inhiberen dan afdoding
4
, ONDERSCHEID BACTERICIED – BACTERIOSTATISCH
1. Bacteriostatisch geneesmiddel:
- Na wegnemen groeien de bacteriën
weer (niet afgedood !!)
- Voorkomt een grotere groei
2. Bactericide geneesmiddel:
- Alle bacteriën afgedood = geen groei
- Vermindering in aantal bacteriën tot 0
bij hoge concentratie
In bepaalde gevallen: ~ van concentratie: laag =
bacteriostatisch, hoog = bactericide
BEPALING MIC
Broth-microdilutie
• Broth = vloeibaar medium, microdilutie = verdunningsreeks
• Micro-organismen blootstellen aan stijgende concentratie AB
- In verdunningsreeksen van ½
- MIC achterhalen: aan hand van optische densiteit (OD) die
stijgt bij toenemende bacteriële groei
• Lage concentratie AB = goede groei, vanaf bepaalde
concentratie: OD = 0 = geen groei meer
Kirby-Bauer disk-diffusie methode
• Micro-organismen op vaste voedingsbodem → daarboven schijfjes met een
bepaalde hoeveelheid AB → AB diffundeert uit schijfje
- Concentratie AB: het hoogst het dichtste bij schijfje = geen groei
- Diameter van inhibitiezone (= zone geen groei) = idee gevoeligheid
- Hoe groter inhibitiezone, hoe gevoeliger
E-test (epsilometer)
• Strips waarop gradiënt van ABconcentraties aanwezig is
- Micro-organismen op vaste voedingsbodem → daarboven strips
met gradiënt → AB diffundeert uit strips
- Bovenaan hoge concentratie = veel diffusie = grotere inhibitiezone
- Plaats waar inhibitiezone strip raakt = MIC
MIC-DISTRIBUTIE
Y-as = frequentie
1) MIC-distributie in unimodale populatie van organismen zonder resistentiemechanismen
= Ideale wereld waarin alle isolaten gevoelig zijn in bepaalde mate
• MIC50 = concentratie waarbij helft van isolaten geen
groei meer vertoont
• MIC90 = 90% van isolaten
5