Complete verzameling aantekeningen Oude Geschiedenis

Inhoud
Hoorcollege 1;........................................................................................................................................2
Hoorcollege 2.........................................................................................................................................8
Hoorcollege 4.......................................................................................................................................17
Hoorcollege 5.......................................................................................................................................21
Hoorcollege 6.......................................................................................................................................24
Hoorcollege 7.......................................................................................................................................27
Hoorcollege 8.......................................................................................................................................30
Hoorcollege 9.......................................................................................................................................33
College..................................................................................................................................................36
Hoorcollege 10.....................................................................................................................................37
Hoorcollege 11.....................................................................................................................................40
College..................................................................................................................................................44
Hoorcollege 12.....................................................................................................................................46




1

,Hoorcollege 1;
Inleiding
Materiële factoren (stabiel maar niet enkel natuurlijk gegeven, beïnvloed door menselijk handelen)
Klimaat, bodemgesteldheid, landbouw, economie, demografie
Zowel natuurlijk gegeven als cultureel bepaald
Belang van materiële factoren?
 Geen determinisme
 Wel kaders voor de gehele oudheid

Historische demografie
Ontbrekende bronnen
Terugprojecties (a.d.h.v. wel bekende samenlevingen)
Biologische constanten (bevolkingsopbouw)
Ziekteregimes
Antieke bevolkingsregime
Hoog sterftecijfer
Hoge kindersterfte

Demografisch plafond:
 Grenzen aan bevolkingsgroei
Sterftecijfers hoog
Voedsel beperkt

Carrying Capacity
Hoeveel mensen kan een gebied voeden?
Belangrijk voor schattingen bevolkingsomvang
Bepaald door technologie van voedsel- en grondstoffenvoorziening
Dus afhankelijk van organisatie v/e maatschappij
Jagers-verzamelaars (0,01-0,1 pers.km2)
Landbouw (4-5 pers./km2)
Volledig ontwikkelde landbouw (10-30 pers./km2)

Ontstaan landbouw
Hoe worden grenzen carrying capacity doorbroken?
Balans tussen bevolking en voedsel raakt verstoord
Technologie landbouw
Groei bevolking
Alleen in zeer gunstige omstandigheden blijvende verandering
 Zeer vruchtbare gebieden
 Met natuurlijke groei granen

Sedentaire beschavingen
Domesticatie dieren en planten
Secondary products revolution
Winning van secundaire producten uit gedomesticeerde planten en dieren




2

,Prehistorie
= periode voorafgaand aan geschreven bronnen
bestudering op basis van materiële resten (keramiek, potresten, skeletten)
domein v/d archeologen

Overgang wisselt van gebied tot gebied
Overgang naar schrift geleidelijk

Ontstaan van de mens
4-5 miljoen jaar terug eerste mensachtige
Vanaf ca. 200.000 jaar geleden Homo sapiens
- Verdringt andere menstypen (w.o. Neanderthalers) op basis van evolutionaire voordelen
- Rond 10.000 v.C. proces voltooid

Paleolithicum
Oude steentijd
Simpele stenen voorwerpen
Periode van vroegste werktuigmakers tot ca. 10.000 v.C. (einde 4 de ijstijd)
Bands van jagers-verzamelaars met eigen sociale territoria

Carrying capacity laag  zeer lage bevolkingsdichtheid

Ontstaan religie en kunst
- Bijv. Grotten Lascaux (ca. 17.000 v.C)
- Dus ruim voor ontstaan schrift

Mesolithicum
Middensteentijd
In de mediterrane streken en voor-Azië:
- Mediterraan klimaat met sterke seizoenswisselingen
- Eetbare grassen en tarwe
Geleidelijke overgang naar sedentaire samenlevingen
- Van verzamelen naar domesticatie
- Grotere carrying capacity
- Kleinere sociale territoria
- Landbouwbedrijvende gemeenschappen

Neolithicum
Nieuwe steentijd; gepolijste stenen voorwerpen
Domesticatie en veredeling gewassen
Vaste nederzettingen
 Veeteelt (schapen, geiten, varkens, runderen)
 Bevolkingsgroei
 Vervolgens keramiekproductie




3

, Ontstaan en verbreiding neolithische cultuur
Ontstaan in Egypte en vooral zichtbaar in de Vruchtbare Halvemaan
Al vanaf 10e millennium in Vruchtbare Halvemaan, daarna:

- Noorden en westen
o Anatolië (7de eeuw v.C.)
o Griekenland en de Balkan
o Donau en Rijn-gebied (6de millennium)
- Noord-Afrika (7de millennium)
o Nauwelijks beneden de Saharah
- Oosten
o Indusvallei (5de millennium)

Zowel diffusie als onafhankelijke ontwikkelingen

Overgang historische periode
> 3000 v.C. overgang naar complexe samenlevingen

De eerste steden:
 Ontstaan vooral in Zuid-Mesopotamië
 Aparte stadstaatjes
 Bestuur vanuit paleis
- Paleiseconomie (redistributie)
- Land collectief (maar ook privé-bezit)
 Koning als dienaar van god
 Onderlinge competitie
 Perioden van grotere rijken onder een alleenheerser

Bronstijd:
Voorheen al koperen voorwerpen
Brons is legering koper en tin
 wapens
-> strijdwagens

Spijkerschrift:

- Syllabisch, per lettergreep één teken
- Indrukkingen in klei
- ca. 600 tekens
- Links naar rechts
- Vooral bedoeld voor tempeladministratie
o Paleisarchieven
- Wijder gebruik
o Diplomatie
o Kronieken
o Mythologische teksten
 Oorsprong wereld en kosmos




4