Hoofdstuk 2 : Algemene farmacologie
Hoofdstuk 2 : Algemene farmacologie
1. Inleiding
1.1. Studieonderwerp van farmacologie
− De farmacologie = De verandering na het toedienen van een farmacon aan een
levend organisme.
− Wat doet het lichaam met het farmacon? (farmacokinetiek)
• Absorptie (opname in het bloed)
• Verdeling over weefsels en organen
• Metabolisatie (afbraak, vooral in lever)
• Excretie (uitscheiding, vooral via nieren gal)
− Wat doet het farmacon met het lichaam? (farmacodynamiek)
• Zijn er aangrijpingspunten (receptoren) voor het farmacon in het lichaam?
• Welke biochemische reacties volgen op de interactie farmacon-receptor en
welke effecten stel je dan vast bij het organisme.
1.2. Terminologie
− Farmacon = Actieve stof
− Geneesmiddel = Farmaceutische toediening die het farmacon bevat.
− Farmaceutische of galenische toedieningsvorm = Bevat actieve stof + hulpstoffen.
1.3. Farmacotherapie
− Farmacotherapie is de behandeling van patiënten met
farmaca.
− Streven naar normalisering van verstoorde functie(s) van
cellen d.m.v. inwerking van farmaca op deze functies.
Causale therapie
− Farmacon neemt de werkelijke oorzaak van de ziekte weg.
− Voorbeeld : Antibiotica
Symptomatische therapie
− Bestrijden van de symptomen van de ziekte
− Voorbeeld : Pijnstiller
Substitutietherapie
− Toedienen van farmaca om bestaande deficiënties te compenseren.
− Voorbeeld : Insuline, supplementen,…
Preventieve therapie
− Gebruik van farmaca om de normale celfunctie te verstoren.
− Voorbeeld : Vaccin, anticonceptie, ..
1
,Hoofdstuk 2 : Algemene farmacologie
1.4. Ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel
Aanmaak van nieuwe moleculen
− Dit kan onder meer gebeuren via chemische synthese, door zuivering van
natuurlijke stoffen en via biotechnologische weg.
− Vooruitstrevende technologieën :
• Hoge doervoerscreening
• Moleculaire modelling
• Humane receptorcultuur
• Bio-informatica
Screening
− Screening van biologisch werkzaamheid van stoffen die na het eerste stadium
overblijven namelijk,
• Synthetische moleculen
• Mengsels van moleculen
• Biologische extracten
• Biotechnologische producten
− Deze screening bestaat uit computerstimulaties en/of in vivo en in vitro
onderzoeken.
Farmacologische studies
− Farmacodynamiek : Wat doe het farmacon met het lichaam?
− Farmacokinetiek : Wat doet het lichaam met het farmacon?
• Hoeveel van het farmacon wordt opgenomen in het bloed?
• Hoeveel van het farmacon bereikt …
o Het doelorgaan?
o Andere organen of weefsels?
• Hoe wordt het farmacon door het lichaam omgezet (afgebroken)?
• Hoe verlaat het farmacon het lichaam?
Toxicologische studies
− Men onderscheidt acute toxiciteitsstudies (unieke dosis) en subacute
toxiciteitsstudies (gedurende weken of maanden herhaalde dosis).
− Is het farmacon veilig genoeg om door de mens gebruikt te worden.
− Ongewenste neveneffecten?
• Vanaf welke dosis?
2
, Hoofdstuk 2 : Algemene farmacologie
• Ernst effecten?
• Op korte/lange termijn?
Farmacokinetische studies
− Evaluatie van absorptie, distributie, metabolisme en eliminatie van het kandidaat-
geneesmiddel.
Technische ontwikkeling
− Methode voor bereiden worden aangepast aan grootschalige productie van het
geneesmiddel.
− Aangepaste galenische samenstelling ontwikkeld afhankelijk van :
• Patiëntvriendelijkheid
• Stabiliteit farmacon
• Biobeschikbaarheid
Klinische proeven
Fase I
− Doel : Veiligheid van het product nagaan en onderzoeken in welke dosis het
geneesmiddel best wordt toegediend.
− Gezonde vrijwilligers (10-100 personen)
Fase II
− Doel : De doeltreffendheid van het kandidaat-geneesmiddel na gaan, onvoldoende
werkzame producten uitsluiten en bepalen van de optimale dosis.
− Aantal geselecteerde patiënten (100-400 personen)
− Dubbelblinde, gerandomiseerde, placebogecontroleerde proeven.
• Niemand weet wat patiënt krijgt.
Fase III
− Doel : Vergelijking therapeutische doeltreffendheid en toxiciteit van GM met die
van de standaardbehandeling die als referentie dient.
− Groot aantal patiënten (1000-tal personen)
Farmaco-economische studies
− Kosten-effectiviteit analyse
− Kosten-nut analyse
− Kosten-baten analyse
Administratieve procedures
− Registratiedossier
− Prijsbepaling
− Terugbetalingsprocedure
Geneesmiddelenbewaking (=farmacovigilantie)
− Opvolging van het geneesmiddel nadat het op de markt is gebracht (vnl.
onderzoek naar ongewenste effecten).
Belang van geneesmiddelenbewaking
− Impact van bijwerkingen
• Menselijke en economische kost
− Bijwerkingen opsporen via klinisch onderzoek
• Too few”: beperkt aantal testpersonen (gemiddeld 1.500)
• “Too simple & Too median-aged”: geselecteerde testpopulatie:
3
Hoofdstuk 2 : Algemene farmacologie
1. Inleiding
1.1. Studieonderwerp van farmacologie
− De farmacologie = De verandering na het toedienen van een farmacon aan een
levend organisme.
− Wat doet het lichaam met het farmacon? (farmacokinetiek)
• Absorptie (opname in het bloed)
• Verdeling over weefsels en organen
• Metabolisatie (afbraak, vooral in lever)
• Excretie (uitscheiding, vooral via nieren gal)
− Wat doet het farmacon met het lichaam? (farmacodynamiek)
• Zijn er aangrijpingspunten (receptoren) voor het farmacon in het lichaam?
• Welke biochemische reacties volgen op de interactie farmacon-receptor en
welke effecten stel je dan vast bij het organisme.
1.2. Terminologie
− Farmacon = Actieve stof
− Geneesmiddel = Farmaceutische toediening die het farmacon bevat.
− Farmaceutische of galenische toedieningsvorm = Bevat actieve stof + hulpstoffen.
1.3. Farmacotherapie
− Farmacotherapie is de behandeling van patiënten met
farmaca.
− Streven naar normalisering van verstoorde functie(s) van
cellen d.m.v. inwerking van farmaca op deze functies.
Causale therapie
− Farmacon neemt de werkelijke oorzaak van de ziekte weg.
− Voorbeeld : Antibiotica
Symptomatische therapie
− Bestrijden van de symptomen van de ziekte
− Voorbeeld : Pijnstiller
Substitutietherapie
− Toedienen van farmaca om bestaande deficiënties te compenseren.
− Voorbeeld : Insuline, supplementen,…
Preventieve therapie
− Gebruik van farmaca om de normale celfunctie te verstoren.
− Voorbeeld : Vaccin, anticonceptie, ..
1
,Hoofdstuk 2 : Algemene farmacologie
1.4. Ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel
Aanmaak van nieuwe moleculen
− Dit kan onder meer gebeuren via chemische synthese, door zuivering van
natuurlijke stoffen en via biotechnologische weg.
− Vooruitstrevende technologieën :
• Hoge doervoerscreening
• Moleculaire modelling
• Humane receptorcultuur
• Bio-informatica
Screening
− Screening van biologisch werkzaamheid van stoffen die na het eerste stadium
overblijven namelijk,
• Synthetische moleculen
• Mengsels van moleculen
• Biologische extracten
• Biotechnologische producten
− Deze screening bestaat uit computerstimulaties en/of in vivo en in vitro
onderzoeken.
Farmacologische studies
− Farmacodynamiek : Wat doe het farmacon met het lichaam?
− Farmacokinetiek : Wat doet het lichaam met het farmacon?
• Hoeveel van het farmacon wordt opgenomen in het bloed?
• Hoeveel van het farmacon bereikt …
o Het doelorgaan?
o Andere organen of weefsels?
• Hoe wordt het farmacon door het lichaam omgezet (afgebroken)?
• Hoe verlaat het farmacon het lichaam?
Toxicologische studies
− Men onderscheidt acute toxiciteitsstudies (unieke dosis) en subacute
toxiciteitsstudies (gedurende weken of maanden herhaalde dosis).
− Is het farmacon veilig genoeg om door de mens gebruikt te worden.
− Ongewenste neveneffecten?
• Vanaf welke dosis?
2
, Hoofdstuk 2 : Algemene farmacologie
• Ernst effecten?
• Op korte/lange termijn?
Farmacokinetische studies
− Evaluatie van absorptie, distributie, metabolisme en eliminatie van het kandidaat-
geneesmiddel.
Technische ontwikkeling
− Methode voor bereiden worden aangepast aan grootschalige productie van het
geneesmiddel.
− Aangepaste galenische samenstelling ontwikkeld afhankelijk van :
• Patiëntvriendelijkheid
• Stabiliteit farmacon
• Biobeschikbaarheid
Klinische proeven
Fase I
− Doel : Veiligheid van het product nagaan en onderzoeken in welke dosis het
geneesmiddel best wordt toegediend.
− Gezonde vrijwilligers (10-100 personen)
Fase II
− Doel : De doeltreffendheid van het kandidaat-geneesmiddel na gaan, onvoldoende
werkzame producten uitsluiten en bepalen van de optimale dosis.
− Aantal geselecteerde patiënten (100-400 personen)
− Dubbelblinde, gerandomiseerde, placebogecontroleerde proeven.
• Niemand weet wat patiënt krijgt.
Fase III
− Doel : Vergelijking therapeutische doeltreffendheid en toxiciteit van GM met die
van de standaardbehandeling die als referentie dient.
− Groot aantal patiënten (1000-tal personen)
Farmaco-economische studies
− Kosten-effectiviteit analyse
− Kosten-nut analyse
− Kosten-baten analyse
Administratieve procedures
− Registratiedossier
− Prijsbepaling
− Terugbetalingsprocedure
Geneesmiddelenbewaking (=farmacovigilantie)
− Opvolging van het geneesmiddel nadat het op de markt is gebracht (vnl.
onderzoek naar ongewenste effecten).
Belang van geneesmiddelenbewaking
− Impact van bijwerkingen
• Menselijke en economische kost
− Bijwerkingen opsporen via klinisch onderzoek
• Too few”: beperkt aantal testpersonen (gemiddeld 1.500)
• “Too simple & Too median-aged”: geselecteerde testpopulatie:
3
