Farmacotherapie
Inleiding en basisconcepten
Algemeen kader en opleiding van farmacotherapie
- Goed gebruik van het geneesmiddel:
o Veel voordelen en succes, maar ook veel gevaren en nadelen
o Gigantische wetenschappelijke en financiële uitdagingen
- Successen van de farmacotherapie:
o Vaccinaties en antibiotica hebben epidemies uitgeroeid (bv. polio, pest, pokken)
o Fatale of zeer invaliderende ziektes kunnen onder controle gehouden worden
(bv. reumatoïde artritis, diabetes type 1, HIV)
o Anesthesie maakt opereren mogelijk
o Pijn kan grotendeels opgevangen worden zelfs in palliatieve (eind)fase bij kanker
- Moelijkheden van de farmacotherapie:
o Bij wie werkt het wel/niet?
§ Verschil tussen behandelgroep en placebogroep slechts 10-20% om al als
statistisch significant beschouwd te worden
§ Ook zonder behandeling kan veel genezen
(dus is men dan ondanks of dankzij behandeling genezen?)
§ Placebo werkt echt: als iemand zich beter voelt, heb je ook doel bereitk
o Wie gaat wel/geen bijwerkingen hebben?
§ We kunnen niet voorspellen wie bijwerkingen zal krijgen
§ Zeldzame bijwerkingen soms niet opgemerkt tijdens testfase (kan wel ernstig zijn)
§ Teratogene eRecten bij zwangere vrouwen kunnen niet getest worden
§ Contra-indicaties moeten specifiek onderzocht worden
→ Wordt vaak niet gedaan
o Is het sop de kool altijd wel waard?
§ Soms te weinig winst, voor te veel ongewenste eRecten
§ Medicalisering: moet je voor elke last een pil geven? (bv. kaalheid, blozen)
§ Behandeling van een syndroom:
• Geen duidelijke criteria om syndroom te onderscheiden van voorkomen
meerdere symptomen tegelijk
=> Ook geen duidelijkheid over wanner en welke behandeling
§ Behandeling van risicofactoren:
• Veel mensen met risicofactor zullen nooit ziek worden
• Wanneer vinden we het risico groote genoeg om te behandelen?
Bv. grenswaarden voor hypercholesterolemie wordt steeds minder
o Is er altijd adequaat gebruik?
§ Gebruik van medicatie zonder juiste indicatie
=> Niet per se gezondheidswinst maar WEL toxiciteit
§ Overgebruik door lage drempel
• Overgebruik is belangrijke reden van therapiefalen
• Slechte compliance vooral bij chronische therapie
§ Langdurig gebruik van middelen die niet bedoeld zijn voor chronisch gebruik
• PPI’s
• Antidepressiva (enkel studies over opstarten, niet afbouwen en geen lagere
dosissen op de markt om af te bouwen)
• Benzodiazepines
• Antipsychotica
→ Pas sinds kort aandacht voor “deprescribing”
, o Wie gaat het (blijven) betalen?
§ Door vergrijzing: 1/3 Vlamingen lijdt aan >1 chronische ziekten
§ Veel meer geneesmiddelen ter preventie dan ter behandeling
§ Dure therapieën in ziekenhuizen (bv. oncologie, immunologie)
§ Kostprijs:
• Totale RIZIV voor ambulante geneesmiddelen: >1 miljard
• 34% van totale RIZIV voor terugbetaalde geneesmiddelen
• Nieuwe behandeling hepatitis C: 30-50k per patiënt
• Weesgeneesmiddel (levenslang): 22k per maand
o Wat kost dit aan het milieu?
§ Zie leerpad
- Rationeel voorschrijven:
o Enkel middelen voorschrijven waarvoor evidentie v eRect bewezen is in klinische studies
o Geneesmiddelen juist toepassen:
§ Indicatie
§ Dosering
§ Interacties
o Oog hebben voor risico vs. baten EN kosten vs. baten
- Moeilijkheid voor rationeel voorschrijven:
o Klinische geneeskunde (en dus farmacotherapie) is GEEN exacte wetenschap
o Geneesmiddel:
§ Werkt SOMS
§ Heeft SOMS bijwerkingen
§ Geeft SOMS interacties
§ Is SOMS gevaarlijk voor foetus
- Richtlijnen voor voorschrijven van medicatie:
o Richtlijnen zijn meestal acuraat, maar soms ook niet
→ Kan gebruikt worden als guidance, maar je moet ALTIJD zelf kritisch zijn
- Waarom farmacotherapie aanleren?
o 5-7 jaar opleiding om als chirurg een scalpel te mogen hanteren,
MAARslechts 3 jaar om alle medicatie te mogen voorschrijven
o 1250 sterftes per jaar in Nederland door vermijdbare medicatiefouten
§ Merendeel door jonge artsen (te weinig aandacht in opleiding naar voorschrijven?)
§ Bewezen dat dokters beter voorschrijven als ze tijdens opleiding leren adhv casussen
!!! Inhoud van casussen op P-scribe is ook examenleerstof
BCFI website
- Factuele informatie in repertorium BCFI.be
o Alle geneesmiddelen:
§ Merknamen
§ Generische namen
§ Vormen
§ SKP (wetenschappelijke bijsluiter)
§ Patiëntenbijsluiter
o Alle verpakkingen:
§ Doses
§ Prijzen (goedkoop/duur) → prijsvergelijking
§ Terugbetaling
§ Attesten RIZIV
§ Dopinglijst
o 2x per maand ge-updated
, - Inhoudelijke informatie:
o Plaatsbepaling: plaats gebaseerd op rationeel voorschrijven-principes
o Indicaties (oFiciële indicaties van de SKP)
o Contra-indicaties
o Ongewenste eRecten
o Zwangerschap en lactatie
o Interacties
o Bijzondere voorzorgen
o Dosering
o Jaarlijks volledig ge-updated, 2x per maand aanpassingen
- Andere informatiebronnen naast BCFI:
o Farmacotherapeutischkompas.nl (FTK)
§ Zoekfunctie voor:
• Geneesmiddel
• Geneesmiddelengroepen
• Indicaties
§ Gebaseerd op Nederlandse markt en richtlijnen (anders dan België)
§ Ook links naar:
• Lareb (zwangerschap)
• Info voor patiënten: apotheek.nl
• Kinderformularium
• Ephor (geneesmiddelen bij ouderen)
o Artikels in peer-reviewed tijdschriften:
§ Big 5 BMJ
§ Lancet
§ NEJM
§ JAMA
§ Arch Int Med
§ SCI journals
o ISDB-bronnen:
§ Gebu
§ Folia
- Bronnen die je NIET mag gebruiken omwille van bias:
o Artikels in supplementen: minder strikte review
o Congresverslagen: moeten nog peer review passeren
o Editorials: opinie van schrijver
o Bijsluiters: juridisch geïnspireerd
It’s all about pharmacology: Wat moet je onthouden uit de
farmacologie om goede farmacotherapie te doen?
Basisbeginselen van de farmacotherapie
Farmacodynamiek
- Receptorbinding:
o Agonist vs. antagonist (en partiële agonist vs. zuivere agonist)
o Eerste dosis eRect
o Rebound fenomeen
o Tolerantie
o Derving
Ongewenste e3ecten
- Frequenties van ongewenste eRecten volgens SKP:
o Zeer vaak: > 1/10 Klinkt veel maar ook 90% kans om niks te zien bij patiënt
o Vaak: 1/10 - 1/100
o Soms: 1/100 - 1/1000
o Zelden: 1/100 - 1/10 000
o Zeer zelden: < 1/10 000
!!! Veel OE zijn heel diskreet, zeker bij polypathologie patiënten
Inleiding en basisconcepten
Algemeen kader en opleiding van farmacotherapie
- Goed gebruik van het geneesmiddel:
o Veel voordelen en succes, maar ook veel gevaren en nadelen
o Gigantische wetenschappelijke en financiële uitdagingen
- Successen van de farmacotherapie:
o Vaccinaties en antibiotica hebben epidemies uitgeroeid (bv. polio, pest, pokken)
o Fatale of zeer invaliderende ziektes kunnen onder controle gehouden worden
(bv. reumatoïde artritis, diabetes type 1, HIV)
o Anesthesie maakt opereren mogelijk
o Pijn kan grotendeels opgevangen worden zelfs in palliatieve (eind)fase bij kanker
- Moelijkheden van de farmacotherapie:
o Bij wie werkt het wel/niet?
§ Verschil tussen behandelgroep en placebogroep slechts 10-20% om al als
statistisch significant beschouwd te worden
§ Ook zonder behandeling kan veel genezen
(dus is men dan ondanks of dankzij behandeling genezen?)
§ Placebo werkt echt: als iemand zich beter voelt, heb je ook doel bereitk
o Wie gaat wel/geen bijwerkingen hebben?
§ We kunnen niet voorspellen wie bijwerkingen zal krijgen
§ Zeldzame bijwerkingen soms niet opgemerkt tijdens testfase (kan wel ernstig zijn)
§ Teratogene eRecten bij zwangere vrouwen kunnen niet getest worden
§ Contra-indicaties moeten specifiek onderzocht worden
→ Wordt vaak niet gedaan
o Is het sop de kool altijd wel waard?
§ Soms te weinig winst, voor te veel ongewenste eRecten
§ Medicalisering: moet je voor elke last een pil geven? (bv. kaalheid, blozen)
§ Behandeling van een syndroom:
• Geen duidelijke criteria om syndroom te onderscheiden van voorkomen
meerdere symptomen tegelijk
=> Ook geen duidelijkheid over wanner en welke behandeling
§ Behandeling van risicofactoren:
• Veel mensen met risicofactor zullen nooit ziek worden
• Wanneer vinden we het risico groote genoeg om te behandelen?
Bv. grenswaarden voor hypercholesterolemie wordt steeds minder
o Is er altijd adequaat gebruik?
§ Gebruik van medicatie zonder juiste indicatie
=> Niet per se gezondheidswinst maar WEL toxiciteit
§ Overgebruik door lage drempel
• Overgebruik is belangrijke reden van therapiefalen
• Slechte compliance vooral bij chronische therapie
§ Langdurig gebruik van middelen die niet bedoeld zijn voor chronisch gebruik
• PPI’s
• Antidepressiva (enkel studies over opstarten, niet afbouwen en geen lagere
dosissen op de markt om af te bouwen)
• Benzodiazepines
• Antipsychotica
→ Pas sinds kort aandacht voor “deprescribing”
, o Wie gaat het (blijven) betalen?
§ Door vergrijzing: 1/3 Vlamingen lijdt aan >1 chronische ziekten
§ Veel meer geneesmiddelen ter preventie dan ter behandeling
§ Dure therapieën in ziekenhuizen (bv. oncologie, immunologie)
§ Kostprijs:
• Totale RIZIV voor ambulante geneesmiddelen: >1 miljard
• 34% van totale RIZIV voor terugbetaalde geneesmiddelen
• Nieuwe behandeling hepatitis C: 30-50k per patiënt
• Weesgeneesmiddel (levenslang): 22k per maand
o Wat kost dit aan het milieu?
§ Zie leerpad
- Rationeel voorschrijven:
o Enkel middelen voorschrijven waarvoor evidentie v eRect bewezen is in klinische studies
o Geneesmiddelen juist toepassen:
§ Indicatie
§ Dosering
§ Interacties
o Oog hebben voor risico vs. baten EN kosten vs. baten
- Moeilijkheid voor rationeel voorschrijven:
o Klinische geneeskunde (en dus farmacotherapie) is GEEN exacte wetenschap
o Geneesmiddel:
§ Werkt SOMS
§ Heeft SOMS bijwerkingen
§ Geeft SOMS interacties
§ Is SOMS gevaarlijk voor foetus
- Richtlijnen voor voorschrijven van medicatie:
o Richtlijnen zijn meestal acuraat, maar soms ook niet
→ Kan gebruikt worden als guidance, maar je moet ALTIJD zelf kritisch zijn
- Waarom farmacotherapie aanleren?
o 5-7 jaar opleiding om als chirurg een scalpel te mogen hanteren,
MAARslechts 3 jaar om alle medicatie te mogen voorschrijven
o 1250 sterftes per jaar in Nederland door vermijdbare medicatiefouten
§ Merendeel door jonge artsen (te weinig aandacht in opleiding naar voorschrijven?)
§ Bewezen dat dokters beter voorschrijven als ze tijdens opleiding leren adhv casussen
!!! Inhoud van casussen op P-scribe is ook examenleerstof
BCFI website
- Factuele informatie in repertorium BCFI.be
o Alle geneesmiddelen:
§ Merknamen
§ Generische namen
§ Vormen
§ SKP (wetenschappelijke bijsluiter)
§ Patiëntenbijsluiter
o Alle verpakkingen:
§ Doses
§ Prijzen (goedkoop/duur) → prijsvergelijking
§ Terugbetaling
§ Attesten RIZIV
§ Dopinglijst
o 2x per maand ge-updated
, - Inhoudelijke informatie:
o Plaatsbepaling: plaats gebaseerd op rationeel voorschrijven-principes
o Indicaties (oFiciële indicaties van de SKP)
o Contra-indicaties
o Ongewenste eRecten
o Zwangerschap en lactatie
o Interacties
o Bijzondere voorzorgen
o Dosering
o Jaarlijks volledig ge-updated, 2x per maand aanpassingen
- Andere informatiebronnen naast BCFI:
o Farmacotherapeutischkompas.nl (FTK)
§ Zoekfunctie voor:
• Geneesmiddel
• Geneesmiddelengroepen
• Indicaties
§ Gebaseerd op Nederlandse markt en richtlijnen (anders dan België)
§ Ook links naar:
• Lareb (zwangerschap)
• Info voor patiënten: apotheek.nl
• Kinderformularium
• Ephor (geneesmiddelen bij ouderen)
o Artikels in peer-reviewed tijdschriften:
§ Big 5 BMJ
§ Lancet
§ NEJM
§ JAMA
§ Arch Int Med
§ SCI journals
o ISDB-bronnen:
§ Gebu
§ Folia
- Bronnen die je NIET mag gebruiken omwille van bias:
o Artikels in supplementen: minder strikte review
o Congresverslagen: moeten nog peer review passeren
o Editorials: opinie van schrijver
o Bijsluiters: juridisch geïnspireerd
It’s all about pharmacology: Wat moet je onthouden uit de
farmacologie om goede farmacotherapie te doen?
Basisbeginselen van de farmacotherapie
Farmacodynamiek
- Receptorbinding:
o Agonist vs. antagonist (en partiële agonist vs. zuivere agonist)
o Eerste dosis eRect
o Rebound fenomeen
o Tolerantie
o Derving
Ongewenste e3ecten
- Frequenties van ongewenste eRecten volgens SKP:
o Zeer vaak: > 1/10 Klinkt veel maar ook 90% kans om niks te zien bij patiënt
o Vaak: 1/10 - 1/100
o Soms: 1/100 - 1/1000
o Zelden: 1/100 - 1/10 000
o Zeer zelden: < 1/10 000
!!! Veel OE zijn heel diskreet, zeker bij polypathologie patiënten
