Samenvatting Sociologie VUB

Deel 1: De Sociologie ontdekken
1. De Sociologische verzuchting


1.1 Wat is sociologie? Een poging tot definitie, die
gelukkig mislukt
- Geen definitie
- Sociologen zouden het er niet eens over zijn
- Enkel theoretische kaders om samenleving te verbeteren
- Weber: sociologische verklaring moet causaal of oorzakelijk zijn
 Verklaren neemt vorm aan van oorzaak-gevolg (niet alle sociologen zijn
het eens hierover)


1.2 Wat de Sociologie ons leert
Alles is contingent, maar daarom niet arbitrair.
 Contingent: alles had anders kunnen zijn, kijk naar
verschillen in samenlevingen. Alles is gemaakt door
de mens en wij zijn in staat hier verandering in te
brengen (zorgt voor onrust)
 Arbitrair: iets zonder reden
DUS alles had misschien wel anders kunnen zijn, maar er is een reden
waarom het is zoals het nu is.
- Alles begonnen met antropologen
o Murdock files: onderzoek naar verschillen in culturen, specifiek
huwelijk ( mono/poly)
 Polyandrie: vrouw met verschillende mannnen
 Polygenie: man met meerdere vrouwen
o Zoeken naar patronen


1.3 Contingent, maar niet arbitrair
o Verspreid door sociale wetenschappen, sociologie, antropologie
o Rousseau
 gelooft dat mensen enkel regels gaan volgen als ze denken
dat ze van hogerop komen
 civiele religie: nieuwe religies die aandacht voor burgerdeugd
centraal zetten
o Wetten zijn zoals in spel, het spel is enkel speelbaar en leuk dankzij
de spelregels
o Dictatuur: verafgoding houdt langer vol dan geweld. (religie)
Sociologie als poging om tegenstelling verlichting en tegen-verlichting
aan te tonen
- Na Franse revolutie
- Verlichting
o Leidde tot secularisering, individualisering, rationalisering
o Willen samenleving veranderen naar wenselijke doelen

, o Tegen godsdienst, eigen rede/vermogen
o Contingente is nodig (eigen besef verspreiden)
- Tegen-Verlichting
o Conservatief denken
o Mens is vat van irrationele behoeften
o Godsdienst beschermt mens
o Besef niet verspreiden
 Sociologen gebruiken beide denkwijzes
August Comte
- Gebruikte als eerste term “sociologie”
- Elke samenleving ging door 3 stadia
o Religieuze, metafysische, wetenschappelijke
- Wou strakke wetenschappelijke observatie
- We moeten ons geen vragen stellen over oorsprong, bedoeling of
bestemming
- Menselijk handelen wordt niet alleen geleid door de rede, maar ook door
impulsen, gevoelens en emoties


Debat tussen Habermas en Luhmann
Hoe leven met contingente?
- Habermas (1929)
o Juigt wetenschap toe
o Open communicatie
 Groep mensen in 1 kamer komen tot unanieme beslissing
o Arbitraire verdwijnt
- Luhmann (1927-1998)
o Mensen zullen het nooit eens worden
 Meerderheid; democratie, rechtspositivisme
o Je moet leren leven met het arbitraire
o Aanvaard contingente
 Habermas gaat hier niet mee akkoord
o Recht moet rechtvaardig blijven
o Chaos beprerken door minder keuze te geven (traditie, geloof)
- Lewis Coser
o Functions of social conflict
o Via overlegmodellen communicatie vreedzaam laten verlopen


1.4 Waarom al die zorgen om orde?
Sociale orde: leven zonder conflict en geweld ondanks verschillen
- Mogelijkheid om tot nageleefde regels te komen
o Verkeersregels
- Sociale orde
o Maakt leven voorspelbaar / berekenbaar
- sociologie
o kind van verlichting en emancipatie

,1.5 Legitimerende derden: natuur, geschiedenis en
samenhang
Natuur
- Mens als fysiek organisme -> we zijn beperkt
- Hayek (1899-1992)
- Etman en Friesen
o Emoties herkennen bij een afgesloten cultuur
o We gaan ervan uit dat alles contingent is

, Geschiedenis
- Mensen leven met hun verleden
- Karl Marx
o Geschiedenis kende dwingende ontwikkeling -> onvermijdelijke
revolutie
o Geschiedenis kon voorspeld worden
- Geschiedenis kan ons beprerkingen opleggen maar het is onduidelijk hoe
groot die is

Samenhang
- Traditioneel nucleair gezin: aangepast aan industrie -> industrie viel weg
dus heeft geen stand gehouden
- Nieuw model; weinig plaats voor kinderen (kan in toekomst weeer stijgen)
- Natuur versus samenhang


Hoofdstuk 2: De sociologische verlichting


2.1 Cijferaar, mythejager, levenskunstenaar
- Sociale werkelijkheid doorzichtig en beheersbaar maken, grip geven op
eigen leven

Cijferaar: empirisch-analytische taak
- Francois-Jean de Beauvoir, Chastellux
o Franse generaal in amerikaans leger
o Welk volk is het gelukkigst?
 Pure speculatie
o Omstandigheden als indicator van geluk
- Derks en Vermeersch
o Voorstand meisjes in secundair onderwijs, tot werk
 Voorbeeld van fenomeen dat al lang bestaat en plots
aandacht krijgt
- Sterke samenhang tussen geslacht/klasse en ons handelen
o We zijn minder individualistisch dan we denken
o Denken en voelen is voorspelbaarder geworden
- Beroep op theorieen voor interpretatie van bevindingen
o Theorieen: algemene uitspraken over het menselijk gedrag
o Vb functionalistische theorie
- Vertrekken vanuit beleidsvragen en vanuit theorieen moet in evenwicht
blijven,
o Enkel beleidsvragen: rijke info van theorie verliezen
o Enkel theorie: sociologie met rug naar eigen samenleving

Mythejager: de kritische taak
- Mensen die baat hebben aan bepaalde maatschappelijke orde zullen
onderzoek verzwijgen of blokkeren
- Verwerven van betrouwbare kennis over handelen en samenleven is
moeilijk
- Socioloog kan ook onderzoek doen dat overheid steunt -> bondgenoot
- Mensen hun logisch redeneren is vaak niet correct
o Dit spreekt soms ons zelfbeeld tegen