Samenvatting wat is wetenschap?
H1 Wat is wetenschap?
Commen sense: het spiegelt de gedachte dat wetenschap een zuiver rationele
onderneming is
1. Alleen empirische feiten en logische afleidingen worden gebruikt.
2. Normen en waarden doen er in de wetenschap niet toe
3. Wetenschap is autonoom
4. Wetenschap is neutraal
5. Wetenschap is onafhankelijk
6. Wetenschap is maatschappelijk waardevrij
7. Wetenschap is niet normatief
8. Wetenschappelijke kennis is zekere kennis
9. Wetenschappelijke kennis is betrouwbaar, omdat het door iedereen getoetst kan
worden.
De common-sense visie spiegelt de gedachte dat wetenschap een zuivere rationele
onderneming is. Door het volgen van een nauwgezette methode wordt een probleem op
een verantwoorde wijze tot een oplossing gebracht. De stijl en het taalgebruik versterken
dit beeld (= sober, zakelijk, eenduidig en precies)
De regel van Bergmann stelt dat de lichaamsbouw van de mens evenredigheid vertoont
met de breedtegraad van de aarde te beschouwen en dat dit een aanpassing van
verschillende klimaatomstandigheden.
Systematisch nadenken over de praktijk van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschap is een grillig proces waarin interpretatie, toeval, creativiteit, praktische
vaardigheid, eergevoel, debat en het zoeken naar consensus een belangrijke rol spelen.
Sciëntistische/reductionistische visie = een reductionist meent dat er is maar één vorm
van kennis is, namelijk wetenschappelijke kennis. Alle andere vormen van kennis kunnen
herleid worden tot de wetenschap of zijn het label van ‘kennis’ niet waard. Er is geen
grens aan het bereik van de wetenschap. Alles is wetenschappelijk te onderzroeken en
wat wetenschappelijk niet vaststelbaar is, kan niet bestaan of is ongeldig. Een bekende
sciëntist is Edward O. Wilson
Traditionele visie = er zijn vele vormen van kennis. Volgens deze visie zijn er grenzen aan
de wetenschap en kan niet alles wetenschappelijke verklaard worden. Freeman J. Dyson is
een volger van deze visie.
Er zijn gedragscodes ontwikkeld waar wetenschappers zich aan moeten houden. De
Vereniging van Universiteiten (VSNU) heeft een code vastgelegd die de nadruk legt op
zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onpartijdigheid en
onafhankelijkheid.
De ongeschreven regels van de wetenschappelijke gemeenschap van Robert K. Merton:
1. Communism = wetenschap is gemeenschappelijk bezit. De resultaten van het
wetenschappelijk onderzoek moeten openbaar gemaakt worden. Via de formele
weg: primaire (wetenschappelijke tijdschriften, boeken, bundels etc) en secundaire
(overzichtsartikelen en leerboeken) literatuur of via de informele weg.
2. Universalism = de beoordeling van de wetenschappelijke kennis is onafhankelijk
van ras, geslacht, sociale positie, nationaliteit, religieuze identiteit etc.
, 3. Disinterestedness = de persoonlijke opvattingen en gevoelens van de onderzoeker
mogen geen invloed uitoefenen op de resultaten.
4. Organized Scepticism = in de wetenschap is systematisch wantrouwen ten
opzichte van elk resultaat geboden
H3 De evolutie van de mens
Volgens de commen sense-visie komt wetenschappelijke kennis tot stand door
nauwkeurige en systematische observatie, door het opzetten en uitvoeren van
controleerbare en herhaalbare experimenten en door het zorgvuldig testen van
wetenschappelijke uitspraken met als resultaat de bevestiging, bijstelling of verwerping
van de betreffende hypothese of theorie. De common sense veronderstelt met andere
woorden dat de ontwikkeling van wetenschap een zuiver „interne aangelegenheid is en ‟
dat externe factoren (als culturele achtergrond van de onderzoeker en financiële
belangen) geen invloed hebben op de resultaten.
Toch botst deze visie (soms?) met de praktijk van wetenschappelijk onderzoek. Het
onderzoek naar de Neanderthaler lijkt vanaf het begin gepaard te zijn gegaan met allerlei
subjectieve en normatieve opvattingen. Opvattingen die volgens de common sense niet
thuis horen in de wetenschap, maar in het onderzoek naar de mens wel een storende rol
spelen.
De acceptatie van wetenschappelijke kennis wordt beïnvloed door de culturele
achtergrond van de onderzoeker, het denken over de rollen van mannen en vrouwen in
de maatschappij, religieuze en levensbeschouwelijke opvattingen, financiële belangen en
persoonlijke motieven van individuele wetenschappers.
Culturele waarden en overtuigingen
Samuel George Morton publiceerde in 1893 het boek Crania Americana waarin hij op
basis van schedels een hiërarchie van rassen ontwierp. Er was sprake van suprematie van
het Europese ras. Zijn onderzoek werd positief ontvangen, doordat het paste in de
context van die tijd.
De grondlegger van de positivistische criminologie was Cesare Lombroso die in 1911 de
studie L’Uomo Delinquente publiceerde. Crimineel gedrag en de oorzaken van dit gedrag
zouden gerelateerd kunnen worden aan objectieve, fysiologische (uiterlijke) kenmerken.
Hij meende op uiterlijke kenmerken moordenaars, bankovervallers, dieven en onschuldige
burgers van elkaar te kunnen onderscheiden.
Ideeën over maatschappelijke ordeningen
Dat wetenschap niet losstaat van de maatschappij waarin zij plaats vindt, blijkt uit het
werk van Sherwoord Washburn en Sarah Hrdy
Sherwood Washburn: volgens hem begon de evolutie van de mens op het moment dat
een bepaalde apensoort rechtop was gaan lopen en zou er zonder de georganiseerde
jacht de mens nooit geworden zijn tot wat het nu is. Hij ging er vanuit dat alleen de
mannen op jacht gingen en de vrouwen wat voedsel verzamelden en de oogst en de
kinderen verzorgden. De man zou dus de drijvende kracht achter de evolutie zijn
geweest. De theorie van Washburn weerspiegelt het rollenpatroon dat in die tijd
gebruikelijk was.
Sally Slocum en Sarah Hrdy schreven allebei een theorie waarbij de functies van de
vrouwen de cruciale factoren waren in de ontwikkeling van de mens. Niet de
georganiseerde jacht op het grote wild is de cruciale factor, maar de sociale rollen van
, mannen én vrouwen. De seksuele strategie die vrouwtjesapen en vroege mensachtigen
hebben gehanteerd is daarbij doorslaggevend.
Sarah Hrdy maakte gebruik van sociobiologie=het gedrag zit in de genen. De theorieën
zijn op verschillende tijdsstippen geschreven, waardoor zij ook een verschillende kijk
hadden op de rol van mannen en vrouwen in de maatschappij. Hrdy formuleerde haar
theorie in de jaren 1970, een tijd waarin vrouwen opkwamen voor een volwaardige positie
in de maatschappij.
Religieuze en levensbeschouwelijke visies
Vanaf het begin van de 17e eeuw begon de fysico-theologie een rol te spelen. Met behulp
van bijvoorbeeld de telescoop en microscoop werden nieuwe onderzoeksgebieden
geëxploreerd. In deze tijd werd de natuur ‘proefondervindelijk’ onderzocht met het doel
om bewijsmateriaal te vinden voor het bestaan van een wijze en machtige God. Er werd
geen nieuw wetenschappelijk gedaan. Er wordt gesteld dat bepaalde natuurfenomenen,
zoals de orde van het universum, heen wezen naar God.
Intelligent Design aanhangers achten uitspraken over dat een ontwerper wél relevant
voor de wetenschap. Vertegenwoordigers van Intelligent Design stelden dat er een
alternatief wetenschappelijk onderzoeksprogramma kan worden opgezet op basis van het
‘ontwerpparadigma’. Aanhangers veronderstellen dat het noodzakelijk is om voor het
verklaren van het leven of de evolutie van de mens de hypothese over een intelligente
ontwerper te introduceren.
Bij de intelligent design aanhangers is er dus sprake van een directe invloed van
religie op wetenschap en hiermee doorbreken de ongeschreven regel van de
naturalistische wetenschap.
De Homo Florensiensis werd ontdekt als ‘nieuwe menssoort’. Teuke Jacob deed jarenlang
onderzoek in het gebied waar deze gevonden is. Hij baalde waarschijnlijk erg dat hij deze
vondst niet heeft gedaan en beweerst daarom dat het een schedel is van een ziekte
Homo Sapiens, waardoor de misvorming van de schedel verklaart kan worden. Op deze
manier haalt hij de reputatie en de faam van de vinders naar beneden, wat hemzelf
waarschijnlijk een beter gevoel geeft.
De common sense visie op wetenschap moet betwijfeld worden: wetenschappelijk
onderzoek is tijdsgebonden en niet waardevrij. Wetenschap hoeft niet autonoom te zijn,
omdat bijv. politieke partijen, regeringen of multinationals invloed kunnen hebben.
Daarnaast kan de wetenschap niet neutraal zijn. Bij de acceptatie van de
wetenschappelijke kennis kunnen morele oordelen, ideologische opvattingen of bijv.
religieuze overtuigingen een rol spelen. De wetenschappers zijn verantwoordelijk voor de
maatschappelijke toepassing van hun onderzoek. De waarde-vrijheid kan hierdoor
ontkend worden door normativiteit.
H4 Een psychiatrische stoornis – wat is dat?
Operationaliseren = een begrip zo definiëren dat het een praktisch te bepalen indicator
is, waardoor nauwkeurig en meetbaar onderzoek mogelijk wordt.
Een psychiatrische stoornis
In de DSM is een indeling van de psychiatrische stoornissen gemaakt en de precieze
criteria zijn hiervoor aangegeven. De DSM geeft ook impliciet of expliciet aan wat een
psychiatrische stoornis is. Er lijkt een grens te zijn getrokken.
H1 Wat is wetenschap?
Commen sense: het spiegelt de gedachte dat wetenschap een zuiver rationele
onderneming is
1. Alleen empirische feiten en logische afleidingen worden gebruikt.
2. Normen en waarden doen er in de wetenschap niet toe
3. Wetenschap is autonoom
4. Wetenschap is neutraal
5. Wetenschap is onafhankelijk
6. Wetenschap is maatschappelijk waardevrij
7. Wetenschap is niet normatief
8. Wetenschappelijke kennis is zekere kennis
9. Wetenschappelijke kennis is betrouwbaar, omdat het door iedereen getoetst kan
worden.
De common-sense visie spiegelt de gedachte dat wetenschap een zuivere rationele
onderneming is. Door het volgen van een nauwgezette methode wordt een probleem op
een verantwoorde wijze tot een oplossing gebracht. De stijl en het taalgebruik versterken
dit beeld (= sober, zakelijk, eenduidig en precies)
De regel van Bergmann stelt dat de lichaamsbouw van de mens evenredigheid vertoont
met de breedtegraad van de aarde te beschouwen en dat dit een aanpassing van
verschillende klimaatomstandigheden.
Systematisch nadenken over de praktijk van wetenschappelijk onderzoek
Wetenschap is een grillig proces waarin interpretatie, toeval, creativiteit, praktische
vaardigheid, eergevoel, debat en het zoeken naar consensus een belangrijke rol spelen.
Sciëntistische/reductionistische visie = een reductionist meent dat er is maar één vorm
van kennis is, namelijk wetenschappelijke kennis. Alle andere vormen van kennis kunnen
herleid worden tot de wetenschap of zijn het label van ‘kennis’ niet waard. Er is geen
grens aan het bereik van de wetenschap. Alles is wetenschappelijk te onderzroeken en
wat wetenschappelijk niet vaststelbaar is, kan niet bestaan of is ongeldig. Een bekende
sciëntist is Edward O. Wilson
Traditionele visie = er zijn vele vormen van kennis. Volgens deze visie zijn er grenzen aan
de wetenschap en kan niet alles wetenschappelijke verklaard worden. Freeman J. Dyson is
een volger van deze visie.
Er zijn gedragscodes ontwikkeld waar wetenschappers zich aan moeten houden. De
Vereniging van Universiteiten (VSNU) heeft een code vastgelegd die de nadruk legt op
zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onpartijdigheid en
onafhankelijkheid.
De ongeschreven regels van de wetenschappelijke gemeenschap van Robert K. Merton:
1. Communism = wetenschap is gemeenschappelijk bezit. De resultaten van het
wetenschappelijk onderzoek moeten openbaar gemaakt worden. Via de formele
weg: primaire (wetenschappelijke tijdschriften, boeken, bundels etc) en secundaire
(overzichtsartikelen en leerboeken) literatuur of via de informele weg.
2. Universalism = de beoordeling van de wetenschappelijke kennis is onafhankelijk
van ras, geslacht, sociale positie, nationaliteit, religieuze identiteit etc.
, 3. Disinterestedness = de persoonlijke opvattingen en gevoelens van de onderzoeker
mogen geen invloed uitoefenen op de resultaten.
4. Organized Scepticism = in de wetenschap is systematisch wantrouwen ten
opzichte van elk resultaat geboden
H3 De evolutie van de mens
Volgens de commen sense-visie komt wetenschappelijke kennis tot stand door
nauwkeurige en systematische observatie, door het opzetten en uitvoeren van
controleerbare en herhaalbare experimenten en door het zorgvuldig testen van
wetenschappelijke uitspraken met als resultaat de bevestiging, bijstelling of verwerping
van de betreffende hypothese of theorie. De common sense veronderstelt met andere
woorden dat de ontwikkeling van wetenschap een zuiver „interne aangelegenheid is en ‟
dat externe factoren (als culturele achtergrond van de onderzoeker en financiële
belangen) geen invloed hebben op de resultaten.
Toch botst deze visie (soms?) met de praktijk van wetenschappelijk onderzoek. Het
onderzoek naar de Neanderthaler lijkt vanaf het begin gepaard te zijn gegaan met allerlei
subjectieve en normatieve opvattingen. Opvattingen die volgens de common sense niet
thuis horen in de wetenschap, maar in het onderzoek naar de mens wel een storende rol
spelen.
De acceptatie van wetenschappelijke kennis wordt beïnvloed door de culturele
achtergrond van de onderzoeker, het denken over de rollen van mannen en vrouwen in
de maatschappij, religieuze en levensbeschouwelijke opvattingen, financiële belangen en
persoonlijke motieven van individuele wetenschappers.
Culturele waarden en overtuigingen
Samuel George Morton publiceerde in 1893 het boek Crania Americana waarin hij op
basis van schedels een hiërarchie van rassen ontwierp. Er was sprake van suprematie van
het Europese ras. Zijn onderzoek werd positief ontvangen, doordat het paste in de
context van die tijd.
De grondlegger van de positivistische criminologie was Cesare Lombroso die in 1911 de
studie L’Uomo Delinquente publiceerde. Crimineel gedrag en de oorzaken van dit gedrag
zouden gerelateerd kunnen worden aan objectieve, fysiologische (uiterlijke) kenmerken.
Hij meende op uiterlijke kenmerken moordenaars, bankovervallers, dieven en onschuldige
burgers van elkaar te kunnen onderscheiden.
Ideeën over maatschappelijke ordeningen
Dat wetenschap niet losstaat van de maatschappij waarin zij plaats vindt, blijkt uit het
werk van Sherwoord Washburn en Sarah Hrdy
Sherwood Washburn: volgens hem begon de evolutie van de mens op het moment dat
een bepaalde apensoort rechtop was gaan lopen en zou er zonder de georganiseerde
jacht de mens nooit geworden zijn tot wat het nu is. Hij ging er vanuit dat alleen de
mannen op jacht gingen en de vrouwen wat voedsel verzamelden en de oogst en de
kinderen verzorgden. De man zou dus de drijvende kracht achter de evolutie zijn
geweest. De theorie van Washburn weerspiegelt het rollenpatroon dat in die tijd
gebruikelijk was.
Sally Slocum en Sarah Hrdy schreven allebei een theorie waarbij de functies van de
vrouwen de cruciale factoren waren in de ontwikkeling van de mens. Niet de
georganiseerde jacht op het grote wild is de cruciale factor, maar de sociale rollen van
, mannen én vrouwen. De seksuele strategie die vrouwtjesapen en vroege mensachtigen
hebben gehanteerd is daarbij doorslaggevend.
Sarah Hrdy maakte gebruik van sociobiologie=het gedrag zit in de genen. De theorieën
zijn op verschillende tijdsstippen geschreven, waardoor zij ook een verschillende kijk
hadden op de rol van mannen en vrouwen in de maatschappij. Hrdy formuleerde haar
theorie in de jaren 1970, een tijd waarin vrouwen opkwamen voor een volwaardige positie
in de maatschappij.
Religieuze en levensbeschouwelijke visies
Vanaf het begin van de 17e eeuw begon de fysico-theologie een rol te spelen. Met behulp
van bijvoorbeeld de telescoop en microscoop werden nieuwe onderzoeksgebieden
geëxploreerd. In deze tijd werd de natuur ‘proefondervindelijk’ onderzocht met het doel
om bewijsmateriaal te vinden voor het bestaan van een wijze en machtige God. Er werd
geen nieuw wetenschappelijk gedaan. Er wordt gesteld dat bepaalde natuurfenomenen,
zoals de orde van het universum, heen wezen naar God.
Intelligent Design aanhangers achten uitspraken over dat een ontwerper wél relevant
voor de wetenschap. Vertegenwoordigers van Intelligent Design stelden dat er een
alternatief wetenschappelijk onderzoeksprogramma kan worden opgezet op basis van het
‘ontwerpparadigma’. Aanhangers veronderstellen dat het noodzakelijk is om voor het
verklaren van het leven of de evolutie van de mens de hypothese over een intelligente
ontwerper te introduceren.
Bij de intelligent design aanhangers is er dus sprake van een directe invloed van
religie op wetenschap en hiermee doorbreken de ongeschreven regel van de
naturalistische wetenschap.
De Homo Florensiensis werd ontdekt als ‘nieuwe menssoort’. Teuke Jacob deed jarenlang
onderzoek in het gebied waar deze gevonden is. Hij baalde waarschijnlijk erg dat hij deze
vondst niet heeft gedaan en beweerst daarom dat het een schedel is van een ziekte
Homo Sapiens, waardoor de misvorming van de schedel verklaart kan worden. Op deze
manier haalt hij de reputatie en de faam van de vinders naar beneden, wat hemzelf
waarschijnlijk een beter gevoel geeft.
De common sense visie op wetenschap moet betwijfeld worden: wetenschappelijk
onderzoek is tijdsgebonden en niet waardevrij. Wetenschap hoeft niet autonoom te zijn,
omdat bijv. politieke partijen, regeringen of multinationals invloed kunnen hebben.
Daarnaast kan de wetenschap niet neutraal zijn. Bij de acceptatie van de
wetenschappelijke kennis kunnen morele oordelen, ideologische opvattingen of bijv.
religieuze overtuigingen een rol spelen. De wetenschappers zijn verantwoordelijk voor de
maatschappelijke toepassing van hun onderzoek. De waarde-vrijheid kan hierdoor
ontkend worden door normativiteit.
H4 Een psychiatrische stoornis – wat is dat?
Operationaliseren = een begrip zo definiëren dat het een praktisch te bepalen indicator
is, waardoor nauwkeurig en meetbaar onderzoek mogelijk wordt.
Een psychiatrische stoornis
In de DSM is een indeling van de psychiatrische stoornissen gemaakt en de precieze
criteria zijn hiervoor aangegeven. De DSM geeft ook impliciet of expliciet aan wat een
psychiatrische stoornis is. Er lijkt een grens te zijn getrokken.
