SAMENVATTING KINDERMISHANDELING EN VERWAARLOZING OVER DE
LEVENSLOOP
HOORCOLLEGE 1 – INTRODUCTIE
Leerdoelen:
Wat belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen zijn in de geschiedenis rondom
het onderwerp kindermishandeling
Welke definities er zijn van kindermishandeling en welke vormen worden
onderscheiden
Literatuur:
- Kempe et al. 1962
- Glaser 2002
- Alink et al. 2017
Waarom belangrijk?
Gevolgen voor slachtoffers
- Verhoogde kans op psychische problemen en psychopathologie
- Verhoogde kans op lichamelijke problemen
- Verhoogde kans op problemen in opvoeding eigen kinderen
Maar ook veel kosten, kans op mentale problemen, meer werkloosheid, bezoeken aan het
ziekenhuis
Geschiedenis
Mary Ellen Wilson (1847): eerste bekende rechtszaak in de VS, waarbij een meisje
slachtoffer was van een mishandeling. Bescherming liep aanvankelijk via
dierenwelzijnsorganisaties oprichting Society for the Prevention of Cruelty to
Children (1875).
Nederland: oprichting van de Bond van Kinderbescherming in 1899.
Battered child syndrome (Kempe 1962):
Belangrijke doorbraak: lichamelijke letsels bij kinderen werden herkend als
bewuste mishandeling in plaats van als ongelukken
Aanvankelijk veel weerstand in de medische wereld – het idee was confronterend
en moeilijk te accepteren
Definitie
Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige
interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere
personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van
onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt
berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of
psychisch letsel.
Verschillende typen van kindermishandeling
,Omission:
- Nalaten van iets
- Fysieke verwaarlozing
- Emotionele verwaarlozing
- Verwaarlozing van het onderwijs
Commission:
- Actief schade toebrengen
- Fysieke mishandeling
- Emotionele mishandeling
- Seksuele mishandeling
Fysieke mishandeling
Alle vormen van lichamelijk geweld tegen een kind, zoals slaan met de vlakke
hand of een voorwerp, schoppen, bijten, knijpen, krabben, aan haren trekken of
brandwonden toebrengen
o Shaken-baby syndroom: Abusive head trauma, het schudden van de baby
wat leidt tot hersen- en hoofdbeschadiging. Gebeurd vooral bij kinderen
jonger dan 2 jaar (vooral <6 mnd)
o Andere bijzondere vormen; condition falsification, meisjesbesnijdenis,
mishandeling van het ongeboren kind
Nederlandse wetgeving
Onder verzorging en opvoeding worden mede verstaan de zorg en de
verantwoordelijkheid voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en de veiligheid van het
kind alsmede het bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid. In de
verzorging en opvoeding van het kind passen de ouders geen geestelijk of lichamelijk
geweld of enig andere vernederende behandeling toe.
Fysiek straffen
Niet effectief
Beangstigend
Meer probleemgedrag, minder gehoorzaamheid
Langere termijn; meer psychische problemen, criminaliteit
Geeft verhoogd risico op mishandeling
Seksueel misbruik
Bestaat uit ongewenste seksuele aanrakingen of seksuele handelingen waarbij misbruik
gemaakt wordt van leeftijdsverschil of machtsverschil. De seksuele handelingen zijn
tegen de zin van het kind en het kind kan zich niet verweren tegen de handelingen door
het lichamelijke of relationele overwicht van de volwassene. Seksueel misbruik kan
variëren van begluren en dwingen te kijken naar seksuele handelingen, tot verkrachting
en seksuele exploitatie.
Onderscheidt zich van andere vormen van kindermishandeling doordat een
aanzienlijk deel van de gevallen van seksueel misbruik wordt gepleegd door
iemand buiten het gezin
Fysieke verwaarlozing
,Bij lichamelijke verwaarlozing komen ouders of opvoeders langdurig onvoldoende
tegemoet aan de lichamelijke basisbehoeften van het kind zoals eten, drinken, kleding en
dak boven het hoofd. Het kind krijgt niet de verzorging waar het gezien de leeftijd
behoefte aan en recht op heeft.
Emotionele mishandeling
Van psychische of emotionele mishandeling is sprake wanneer ouders of andere
opvoeders met hun houding en hun gedrag afwijzing en vijandigheid uitstralen tegenover
het kind. Ze schelden het kind regelmatig uit of maken het kind opzettelijk bang.
Emotionele verwaarlozing
Bij psychische of emotionele verwaarlozing schieten de ouders of opvoeders doorlopend
tekort in het geven van positieve aandacht aan het kind. Daarmee negeren ze structureel
de basale behoeften van het kind aan liefde, warmte, geborgenheid en steun.
Getuige van huiselijk geweld = emotionele verwaarlozing
Glaser’s framework
Kinderen zijn:
1. Personen die bestaan – Risico op emotionele onbeschikbaarheid / negeren
2. Individuen met unieke eigenschappen – negatieve (mis)attributies door ouders
3. Kwetsbaar en in ontwikkeling – ongeschikte of inconsistente interacties
4. Een individu met eigen gevoelens en gedachten – gebrek aan erkenning van
individualiteit
5. Sociale wezens die – ouders stimuleren onvoldoende sociale adaptie
Comorbiditeit
Het tegelijkertijd hebben van twee of meer stoornissen of aandoeningen. Bijvoorbeeld het
samen voorkomen van subtypen kindermishandeling.
, HOORCOLLEGE 2 – PREVALENTIE EN RISICOFACTOREN
Hoe vaak komt kindermishandeling voor?
Incidentie = aantal nieuwe gevallen in een bepaalde periode
Prevalentie = aantal gevallen op een specifiek moment ongeacht wanneer het is gestart
Lifetime prevalentie = aantal gevallen die het hebben gehad tot dat moment (hoeven
het op het moment zelf dus niet perse meer te hebben)
Hoe vaak komt kindermishandeling voor in Nederland?
Prevalentie onderzoeken gaan uit van het model van de ijsberg – alles onderaan zie je
eigenlijk niet, in het echt is het dus veel groter. Een hele hoop gevallen worden dus niet
gezien en niet gemeld. Je kan een stukje gaan duiken - andere professionals gaan vragen.
Veel organisaties ‘onder water’. VB: kinderdagverblijven, peuterspeelzalen, gastouders,
basisonderwijs, voortgezet onderwijs, consultatiebureaus, huisartsen,
aandachtsfunctionarissen in ziekenhuizen, vrouwenopvang, raad voor de
kinderbescherming.
Alle meldingen werden gecodeerd door getrainde en betrouwbare codeurs. Eerst werd er
gekeken of het definitief kindermishandeling was. Toen werd er onderscheid gemaakt
tussen verschillende definities van kindermishandeling:
- Seksueel misbruik
- Fysieke mishandeling
- Emotionele mishandeling
- Fysieke verwaarlozing
- Emotionele verwaarlozing
- Andere vormen
Schatting na onderzoek; 26 tot 37 per 1000 kinderen die in 2017 slachtoffer waren van
kindermishandeling. Er wordt soms ook wel gezegd 1 kind per schoolklas. Deze schatting
is niet significant hoger of lager dan in 2005 en 2010.
Opvallend; emotionele verwaarlozing komt het vaakst voor. Veel kinderen maken 1 vorm
van kindermishandeling mee. Dit percentage is lager dan dat meestal wordt
teruggevonden in onderzoek.
LEVENSLOOP
HOORCOLLEGE 1 – INTRODUCTIE
Leerdoelen:
Wat belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen zijn in de geschiedenis rondom
het onderwerp kindermishandeling
Welke definities er zijn van kindermishandeling en welke vormen worden
onderscheiden
Literatuur:
- Kempe et al. 1962
- Glaser 2002
- Alink et al. 2017
Waarom belangrijk?
Gevolgen voor slachtoffers
- Verhoogde kans op psychische problemen en psychopathologie
- Verhoogde kans op lichamelijke problemen
- Verhoogde kans op problemen in opvoeding eigen kinderen
Maar ook veel kosten, kans op mentale problemen, meer werkloosheid, bezoeken aan het
ziekenhuis
Geschiedenis
Mary Ellen Wilson (1847): eerste bekende rechtszaak in de VS, waarbij een meisje
slachtoffer was van een mishandeling. Bescherming liep aanvankelijk via
dierenwelzijnsorganisaties oprichting Society for the Prevention of Cruelty to
Children (1875).
Nederland: oprichting van de Bond van Kinderbescherming in 1899.
Battered child syndrome (Kempe 1962):
Belangrijke doorbraak: lichamelijke letsels bij kinderen werden herkend als
bewuste mishandeling in plaats van als ongelukken
Aanvankelijk veel weerstand in de medische wereld – het idee was confronterend
en moeilijk te accepteren
Definitie
Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige
interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere
personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van
onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt
berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of
psychisch letsel.
Verschillende typen van kindermishandeling
,Omission:
- Nalaten van iets
- Fysieke verwaarlozing
- Emotionele verwaarlozing
- Verwaarlozing van het onderwijs
Commission:
- Actief schade toebrengen
- Fysieke mishandeling
- Emotionele mishandeling
- Seksuele mishandeling
Fysieke mishandeling
Alle vormen van lichamelijk geweld tegen een kind, zoals slaan met de vlakke
hand of een voorwerp, schoppen, bijten, knijpen, krabben, aan haren trekken of
brandwonden toebrengen
o Shaken-baby syndroom: Abusive head trauma, het schudden van de baby
wat leidt tot hersen- en hoofdbeschadiging. Gebeurd vooral bij kinderen
jonger dan 2 jaar (vooral <6 mnd)
o Andere bijzondere vormen; condition falsification, meisjesbesnijdenis,
mishandeling van het ongeboren kind
Nederlandse wetgeving
Onder verzorging en opvoeding worden mede verstaan de zorg en de
verantwoordelijkheid voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en de veiligheid van het
kind alsmede het bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid. In de
verzorging en opvoeding van het kind passen de ouders geen geestelijk of lichamelijk
geweld of enig andere vernederende behandeling toe.
Fysiek straffen
Niet effectief
Beangstigend
Meer probleemgedrag, minder gehoorzaamheid
Langere termijn; meer psychische problemen, criminaliteit
Geeft verhoogd risico op mishandeling
Seksueel misbruik
Bestaat uit ongewenste seksuele aanrakingen of seksuele handelingen waarbij misbruik
gemaakt wordt van leeftijdsverschil of machtsverschil. De seksuele handelingen zijn
tegen de zin van het kind en het kind kan zich niet verweren tegen de handelingen door
het lichamelijke of relationele overwicht van de volwassene. Seksueel misbruik kan
variëren van begluren en dwingen te kijken naar seksuele handelingen, tot verkrachting
en seksuele exploitatie.
Onderscheidt zich van andere vormen van kindermishandeling doordat een
aanzienlijk deel van de gevallen van seksueel misbruik wordt gepleegd door
iemand buiten het gezin
Fysieke verwaarlozing
,Bij lichamelijke verwaarlozing komen ouders of opvoeders langdurig onvoldoende
tegemoet aan de lichamelijke basisbehoeften van het kind zoals eten, drinken, kleding en
dak boven het hoofd. Het kind krijgt niet de verzorging waar het gezien de leeftijd
behoefte aan en recht op heeft.
Emotionele mishandeling
Van psychische of emotionele mishandeling is sprake wanneer ouders of andere
opvoeders met hun houding en hun gedrag afwijzing en vijandigheid uitstralen tegenover
het kind. Ze schelden het kind regelmatig uit of maken het kind opzettelijk bang.
Emotionele verwaarlozing
Bij psychische of emotionele verwaarlozing schieten de ouders of opvoeders doorlopend
tekort in het geven van positieve aandacht aan het kind. Daarmee negeren ze structureel
de basale behoeften van het kind aan liefde, warmte, geborgenheid en steun.
Getuige van huiselijk geweld = emotionele verwaarlozing
Glaser’s framework
Kinderen zijn:
1. Personen die bestaan – Risico op emotionele onbeschikbaarheid / negeren
2. Individuen met unieke eigenschappen – negatieve (mis)attributies door ouders
3. Kwetsbaar en in ontwikkeling – ongeschikte of inconsistente interacties
4. Een individu met eigen gevoelens en gedachten – gebrek aan erkenning van
individualiteit
5. Sociale wezens die – ouders stimuleren onvoldoende sociale adaptie
Comorbiditeit
Het tegelijkertijd hebben van twee of meer stoornissen of aandoeningen. Bijvoorbeeld het
samen voorkomen van subtypen kindermishandeling.
, HOORCOLLEGE 2 – PREVALENTIE EN RISICOFACTOREN
Hoe vaak komt kindermishandeling voor?
Incidentie = aantal nieuwe gevallen in een bepaalde periode
Prevalentie = aantal gevallen op een specifiek moment ongeacht wanneer het is gestart
Lifetime prevalentie = aantal gevallen die het hebben gehad tot dat moment (hoeven
het op het moment zelf dus niet perse meer te hebben)
Hoe vaak komt kindermishandeling voor in Nederland?
Prevalentie onderzoeken gaan uit van het model van de ijsberg – alles onderaan zie je
eigenlijk niet, in het echt is het dus veel groter. Een hele hoop gevallen worden dus niet
gezien en niet gemeld. Je kan een stukje gaan duiken - andere professionals gaan vragen.
Veel organisaties ‘onder water’. VB: kinderdagverblijven, peuterspeelzalen, gastouders,
basisonderwijs, voortgezet onderwijs, consultatiebureaus, huisartsen,
aandachtsfunctionarissen in ziekenhuizen, vrouwenopvang, raad voor de
kinderbescherming.
Alle meldingen werden gecodeerd door getrainde en betrouwbare codeurs. Eerst werd er
gekeken of het definitief kindermishandeling was. Toen werd er onderscheid gemaakt
tussen verschillende definities van kindermishandeling:
- Seksueel misbruik
- Fysieke mishandeling
- Emotionele mishandeling
- Fysieke verwaarlozing
- Emotionele verwaarlozing
- Andere vormen
Schatting na onderzoek; 26 tot 37 per 1000 kinderen die in 2017 slachtoffer waren van
kindermishandeling. Er wordt soms ook wel gezegd 1 kind per schoolklas. Deze schatting
is niet significant hoger of lager dan in 2005 en 2010.
Opvallend; emotionele verwaarlozing komt het vaakst voor. Veel kinderen maken 1 vorm
van kindermishandeling mee. Dit percentage is lager dan dat meestal wordt
teruggevonden in onderzoek.
