De functionele werking van apoptose in
gezonde en tumorcellen.
Apoptose, oftewel geprogrammeerde celdood, vormt een essentieel regulerend proces
binnen het menselijk lichaam. Tijdens de vroege ontwikkeling wordt apoptose ingezet om
overtollige cellen te verwijderen. Geprogrammeerde celdood is ook van belang om
geïnfecteerde of onherstelbare beschadigde cellen te vernietigen. Wanneer er een overmaat Met opmerkingen [EP1]: Voorkom herhaling van dezelfde
aan pro-apoptotische signalen is, kan dit leiden tot neurodegeneratieve ziektes zoals de woorden. Je gebruikt nu twee keer achterelkaar ingezet.
ziekte van Alzheimer of Parkinson. Een tekort aan apoptotische signalen kan resulteren in Misschien kan je het woord vervangen met een synoniem
als ‘gebruiken’. Daarnaast zou ik de zin misschien anders
tot tumorvorming (1). Bij een balans van apoptotische signalen kan celdood op twee
formuleren. De zin is opzich niet verkeerd alleen voor mij
manieren plaatsvinden. leest het wat makkelijker en vloeiender als ik het zo
opschrijf: “ Daarnaast wordt apoptose/geprogammeerde
celdood ook gebruikt om geïnfecteerde of beschadigde
De intrinsieke en extrinsieke route van apoptose in gezonde cellen cellen… etc “
Apoptose komt op gang nadat de cel pro-apoptotische signalen heeft ontvangen. Deze Met opmerkingen [EP2]: Wat is een neurodegeneratieve
signalen kunnen op twee verschillende manieren geïnduceerd worden. Ze kunnen uit de ziekte? Probeer nieuwe termen ook kort uit te leggen en
extracellulaire of intracellulaire omgeving komen. niet alleen voorbeelden te noemen :)
In de intracellulaire omgeving kunnen dood-inducerende signalen opgewekt worden door
onherstelbare DNA-schade, celstress en infecties. Die signalen bestaan uit BH3-eiwitten.
Deze eiwitten activeren vervolgens de anti-apoptotische eiwitten Bcl-2 die in het
mitochondrium gebonden zijn aan hun antagonisten (pro-apoptotische inducerende eiwitten)
Bax en Bak. Die BH3-eiwitten activeren Bax en Bak waardoor de permeabiliteit van het
membraan vergoot wordt. Hierdoor kan het pro-apoptotische signaaleiwit cytochroom c het
mitochondrium verlaten. Door cytochroom c wordt een apoptosoom gevormd. Het
apoptosoom activeert met behulp van een apoptotische protease-activerende factor
(APAF1) activeert een protease enzym, caspase 9 (2). Protease enzymen breken eiwitten af
door de peptideverbindingen te verbreken (3). Door de activatie van caspase 9 worden de
effector caspases (caspase 3 en 7) geactiveerd die verantwoordelijk zijn voor het afbreken
van belangrijke eiwitten en de structuur in een cel (4).
Apoptose kan ook geïnitieerd worden door pro-apoptose signalen van buiten de cel. De
celdood verloopt dan via de extrinsieke route (figuur 1). Het doodsignaal is afkomstig van
een TNF-receptor (5). Binding van het Fas-ligand aan de TNF-receptor activeert het Fas-
eiwit, dat vervolgens het adaptoreiwit FADD rekruteert. Om het apoptose signaal te
transduceren hebben de receptoren een dooddomein (DD). Dit is een aminozuursequentie
van ± 80 aminozuren (6). Het adaptoreiwit FADD (Fas-geassocieerd dooddomein) vormt met
andere eiwitten het dood-inducerende-signaleringscomplex (DISC). Vervolgens binden de Met opmerkingen [EP3]: Deze zin mag i.p.v passief,
procaspases 8 en 10 zich aan de FADD, wat met behulp van de DISC, de procaspases actief geschreven worden. Bijv: “ Vervolgens bindt
procaspases 8 en 10 zich aan de FADD wat met behulp
activeert. Opeenvolgend worden de effector caspases 3 en 7 geactiveerd, die de essentiële van de DISC de procaspasses activeert.
eiwitten en structuren van de cel vernietigen. De resten worden door naburige cellen
opgenomen of door fagocyten verwijderd (2).
1
gezonde en tumorcellen.
Apoptose, oftewel geprogrammeerde celdood, vormt een essentieel regulerend proces
binnen het menselijk lichaam. Tijdens de vroege ontwikkeling wordt apoptose ingezet om
overtollige cellen te verwijderen. Geprogrammeerde celdood is ook van belang om
geïnfecteerde of onherstelbare beschadigde cellen te vernietigen. Wanneer er een overmaat Met opmerkingen [EP1]: Voorkom herhaling van dezelfde
aan pro-apoptotische signalen is, kan dit leiden tot neurodegeneratieve ziektes zoals de woorden. Je gebruikt nu twee keer achterelkaar ingezet.
ziekte van Alzheimer of Parkinson. Een tekort aan apoptotische signalen kan resulteren in Misschien kan je het woord vervangen met een synoniem
als ‘gebruiken’. Daarnaast zou ik de zin misschien anders
tot tumorvorming (1). Bij een balans van apoptotische signalen kan celdood op twee
formuleren. De zin is opzich niet verkeerd alleen voor mij
manieren plaatsvinden. leest het wat makkelijker en vloeiender als ik het zo
opschrijf: “ Daarnaast wordt apoptose/geprogammeerde
celdood ook gebruikt om geïnfecteerde of beschadigde
De intrinsieke en extrinsieke route van apoptose in gezonde cellen cellen… etc “
Apoptose komt op gang nadat de cel pro-apoptotische signalen heeft ontvangen. Deze Met opmerkingen [EP2]: Wat is een neurodegeneratieve
signalen kunnen op twee verschillende manieren geïnduceerd worden. Ze kunnen uit de ziekte? Probeer nieuwe termen ook kort uit te leggen en
extracellulaire of intracellulaire omgeving komen. niet alleen voorbeelden te noemen :)
In de intracellulaire omgeving kunnen dood-inducerende signalen opgewekt worden door
onherstelbare DNA-schade, celstress en infecties. Die signalen bestaan uit BH3-eiwitten.
Deze eiwitten activeren vervolgens de anti-apoptotische eiwitten Bcl-2 die in het
mitochondrium gebonden zijn aan hun antagonisten (pro-apoptotische inducerende eiwitten)
Bax en Bak. Die BH3-eiwitten activeren Bax en Bak waardoor de permeabiliteit van het
membraan vergoot wordt. Hierdoor kan het pro-apoptotische signaaleiwit cytochroom c het
mitochondrium verlaten. Door cytochroom c wordt een apoptosoom gevormd. Het
apoptosoom activeert met behulp van een apoptotische protease-activerende factor
(APAF1) activeert een protease enzym, caspase 9 (2). Protease enzymen breken eiwitten af
door de peptideverbindingen te verbreken (3). Door de activatie van caspase 9 worden de
effector caspases (caspase 3 en 7) geactiveerd die verantwoordelijk zijn voor het afbreken
van belangrijke eiwitten en de structuur in een cel (4).
Apoptose kan ook geïnitieerd worden door pro-apoptose signalen van buiten de cel. De
celdood verloopt dan via de extrinsieke route (figuur 1). Het doodsignaal is afkomstig van
een TNF-receptor (5). Binding van het Fas-ligand aan de TNF-receptor activeert het Fas-
eiwit, dat vervolgens het adaptoreiwit FADD rekruteert. Om het apoptose signaal te
transduceren hebben de receptoren een dooddomein (DD). Dit is een aminozuursequentie
van ± 80 aminozuren (6). Het adaptoreiwit FADD (Fas-geassocieerd dooddomein) vormt met
andere eiwitten het dood-inducerende-signaleringscomplex (DISC). Vervolgens binden de Met opmerkingen [EP3]: Deze zin mag i.p.v passief,
procaspases 8 en 10 zich aan de FADD, wat met behulp van de DISC, de procaspases actief geschreven worden. Bijv: “ Vervolgens bindt
procaspases 8 en 10 zich aan de FADD wat met behulp
activeert. Opeenvolgend worden de effector caspases 3 en 7 geactiveerd, die de essentiële van de DISC de procaspasses activeert.
eiwitten en structuren van de cel vernietigen. De resten worden door naburige cellen
opgenomen of door fagocyten verwijderd (2).
1
