STRUCTURELE EN POLITISERENDE BENADERING
POWERPOINT 1: DE BOUWSTENEN
DE DRIEHOEK VAN PAYNE
- Centrale vraag van Payne → ‘Wat is
maatschappelijk werk?’
- Sociaal werk → gepositioneerd tussen drie
perspectieven:
o Reflectief-therapeutische
benadering
§ Therapeutisch van aard
§ Herstel
§ Zelfreflectie
§ Zelfontplooiing
§ Psycho-sociale hulpverlening
§ Nadruk op persoonlijke groei van de cliënten
§ Werken met de mensen zelf → dus veel gesprekken
§ Problemen → oorzaak individu
o Socialistisch-collectieve benadering
§ Positieverbetering
§ De context veranderen zodat het makkelijker wordt voor mensen om hun
rechten te behalen → emanicpatie
§ Ongelijke verhoudingen opheffen
§ Politieke strijd
§ Problemen → oorzaak maatschappij (bekijken van het bredere plaatje)
o EXTRA → contextuele transformerende benadering
§ Verandering in directe omgeving
§ Contextgericht
§ Verandering gedrag, patronen en verhoudingen van context
§ Bevorderen van het sociaal functioneren
§ Activering en inbedding
o Individualistische-reformische benadering
§ Dienstverlening
§ Aanpassing aan de wereld
§ Intstandhouding van bestaande structuren
§ Disciplinering
§ Helpen bij het bereiken van rechten
- Als maatschappelijk werker zit je middenin de driehoek! Elke maatschappelijk werker doet ze
alle drie, maar afhankelijk van stageplaats, werkplek… doe je iets dat meer gericht is op een
bepaalde hoek.
, - De drie perspectieven van de driehoek van
Payne kunnen opgedeeld worden in drie
methodische blokken van het sociaal werk:
o Hulpverlening →
groepsmaatschapplijk werk en
individueel maatschappelijk werk
o Dienstverlening → bemiddeling en
juridische dienstverlening
o Structureel werken → sociaal beleid en
structurele en politiserende benadering
VERONTWAARDIGING
- Sociaal werk vertrekt vanuit verontwaardiging
o Indignados is Spaans voor ‘verontwaardiging’
Definitie Indignados: De Indignados-beweging was een Spaanse protestbeweging die begon in mei
2011. De beweging ontstond uit frustratie over economische ongelijkheid, hoge werkloosheid,
bezuinigingen, en corruptie binnen de overheid. Vooral jongeren voelden zich buitengesloten door
het systeem en kwamen massaal in actie.
De Indignados organiseerden vreedzame protesten en bezetten pleinen. De beweging inspireerde
andere protesten wereldwijd, zoals Occupy Wall Street, en staat symbool voor de strijd tegen sociale
ongelijkheid en politieke corruptie.
- Men kan verontwaardigd zijn over verschillende dingen:
o Loonkloof man-vrouw
o Wachtlijsten jeugdhulp
o Ontstaan van geruchten, roddels…
o Onrechtvaardigheid tussen vluchtelingen, asielzoekers…
o Kijken naar het nieuws
o …
Wat is er mis met deze foto’s?
1 mei feest in Berlijn → iconen van het communisme worden afgebeeld
(‘workers in the world unite’) → commercialisatie
Mentaliteit dat alles kan verkocht worden en dat alles gebruikt kan worden.
Deze t-shirt wordt verkocht voor 400 euro met deze opdruk, maar wordt wel
gemaakt door vrouwen in Bangladesh die een hongerloon krijgen en in
slechte arbeidsomstandigheden werken.
,WHAT’S IN A NAME?
- Doel van sociaal werk en sociaal agogisch werk → dingen veranderen, betere wetten,
regelgeving, gewoonten zodat het structureel voor iedereen beter wordt (voorbeeld: huisvesting
in Brussel waarbij de huurprijzen heel hoog zijn → oplossing kan zijn om een huurplafond vast
te leggen)
- Structureel werken
o Veel te maken met het beleid
§ OPGELET: beleid is niet enkel dat wat door de politiek wordt georganiseerd
(voorbeeld: Odisee heeft ook een beleid dat een aantal dingen bepaald, net zoals
een OCMW, ziekenhuis…)
o Overal is er beleid en vaak hebben we de neiging om het beleid te aanvaarden
o Als we een beleid willen waar we akkoord mee gaan, dan moeten we structureel en
politiek werken, maar eerst politiserend werken!
- Politiek werken
o Beleidsmakers bewerken, beïnvloeding
o Er zijn verschillende methodes om politiek te werken, maar één van de methodes is
politiserend werken (= een methodiek om politiek invloed uit te oefenen)
- Politiserend werken
o ‘Als er niet over gesproken wordt, kan er niets veranderd worden.’
o Het is één van de taken van de sociaal werker om te politiseren
o Nieuwsgierig zijn, mening vormen, opinie vormen en daarmee aan de slag gaan als
sociaal werker. Dit samen met uw cliënten!
o Nood aan kennis over thema’s zodat erover gepraat kan worden en zodat mensen er een
mening over kunnen vormen
o Bij uitstek een manier om de democratie sterker te maken
§ Dit kan niet als je niet kritisch bent! Je moet niet alles aanvaarden wat er ergens
wordt geschreven of gezegd.
o ‘Als je niet kritisch bent zie je de onrechtvaardigheid niet meer.’
Om al die dingen te verwezenlijken is er één voorwaarde → kritisch sociaal werk: durven kijken naar
de realiteit en wij als sociaal werkers die een verantwoordelijkheid hebben. We moeten kritisch kijken
naar de samenleving: wat is wel goed, minder goed en wat kunnen we veranderen. Dit gebeurt een beetje
te weinig. Kritisch sociaal werk vergt een intern debat binnen de sociaal werk organisaties.
WAAROM STRUCTURELE EN POLITISERENDE BENADERING?
- Competentie- en beroepsprofiel
- Internationele definitie
Internationale definitie van sociaal werk: Social work is a practice-based profession and an
academic discipline that promotes social change and development, social cohesion, and the
empowerment and liberation of people. Principles of social justice, human rights, collective
responsibility and respect for diversities are central to social work. Underpinned by theories of social
work, social sciences, humanities and indigenous knowledge, social work engages people and
structures to address life challenges and enhance wellbeing.
- Collectieve verantwoordelijkheid
, - Uitdagingen van het leven aangaan en welzijn van mensen proberen te verbeteren en aan
structuren werken
- Mensenrechten en Belgische grondwet
o Basis → de UVRM en de EVRM
o De grondrechten: zie artikel 23 van de Belgische grondwet
§ Basis: ieder heeft recht op een menswaardig bestaan
• 1° het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid (…)
• 2° het recht op sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en
sociale, geneeskundige en juridische bijstand;
• 3° het recht op een behoorlijke huisvesting;
• 4° het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu;
• 5° het recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing.
o OPGELET: niet iedereen heeft dit! Er is werk aan de winkel.
Het is de overtuiging van het sociaal werk dat hieraan gewerkt
kan/moet worden.
- Jan Vrancken (herhaling)
NIVEAU VAN DE INTERN EXTERN
OORZAAK
MICRO: het gezin, Persoonlijke tekorten Persoonlijke ongevallen
het individu
Individueel schuldmodel Individueel ongevalmodel
Het individu heeft zelf schuld aan de Individu is arm omwille van pech
armoede Focus op houding, motivatie en
eigen verantwoordelijkheid Focus op individuele tegenslagen,
genetische verklaringen
Culpabiliserende benadering (= blaming
the victim) Voorbeeld: hij had echt wel pech, door
zijn ziekte werd hij arm
Voorbeeld: wie werk wil, vindt werk
MESO: groepen, De structuur en/of het functioneren van Factoren en actoren uit de omgeving die
gemeenschappen, groep/gemeenschap/organisatie/institutie niet wezenlijk samenhangen met de
instituties, groep/gemeenschap/organisatie/
organisaties Institutioneel schuldmodel institutie
Armoede is het gevolg van structuur of Institutioneel ongevalmodel
functioneren van een groep
Armoede is het gevolg van oorzaken uit
Voorbeeld: het OCMW vertrekt vanuit de omgeving van groep
middenklassedenken – niet vanuit de
waarden van de mensen in armoede zelf Voorbeeld: aan arm zijn kleeft een
stigma
POWERPOINT 1: DE BOUWSTENEN
DE DRIEHOEK VAN PAYNE
- Centrale vraag van Payne → ‘Wat is
maatschappelijk werk?’
- Sociaal werk → gepositioneerd tussen drie
perspectieven:
o Reflectief-therapeutische
benadering
§ Therapeutisch van aard
§ Herstel
§ Zelfreflectie
§ Zelfontplooiing
§ Psycho-sociale hulpverlening
§ Nadruk op persoonlijke groei van de cliënten
§ Werken met de mensen zelf → dus veel gesprekken
§ Problemen → oorzaak individu
o Socialistisch-collectieve benadering
§ Positieverbetering
§ De context veranderen zodat het makkelijker wordt voor mensen om hun
rechten te behalen → emanicpatie
§ Ongelijke verhoudingen opheffen
§ Politieke strijd
§ Problemen → oorzaak maatschappij (bekijken van het bredere plaatje)
o EXTRA → contextuele transformerende benadering
§ Verandering in directe omgeving
§ Contextgericht
§ Verandering gedrag, patronen en verhoudingen van context
§ Bevorderen van het sociaal functioneren
§ Activering en inbedding
o Individualistische-reformische benadering
§ Dienstverlening
§ Aanpassing aan de wereld
§ Intstandhouding van bestaande structuren
§ Disciplinering
§ Helpen bij het bereiken van rechten
- Als maatschappelijk werker zit je middenin de driehoek! Elke maatschappelijk werker doet ze
alle drie, maar afhankelijk van stageplaats, werkplek… doe je iets dat meer gericht is op een
bepaalde hoek.
, - De drie perspectieven van de driehoek van
Payne kunnen opgedeeld worden in drie
methodische blokken van het sociaal werk:
o Hulpverlening →
groepsmaatschapplijk werk en
individueel maatschappelijk werk
o Dienstverlening → bemiddeling en
juridische dienstverlening
o Structureel werken → sociaal beleid en
structurele en politiserende benadering
VERONTWAARDIGING
- Sociaal werk vertrekt vanuit verontwaardiging
o Indignados is Spaans voor ‘verontwaardiging’
Definitie Indignados: De Indignados-beweging was een Spaanse protestbeweging die begon in mei
2011. De beweging ontstond uit frustratie over economische ongelijkheid, hoge werkloosheid,
bezuinigingen, en corruptie binnen de overheid. Vooral jongeren voelden zich buitengesloten door
het systeem en kwamen massaal in actie.
De Indignados organiseerden vreedzame protesten en bezetten pleinen. De beweging inspireerde
andere protesten wereldwijd, zoals Occupy Wall Street, en staat symbool voor de strijd tegen sociale
ongelijkheid en politieke corruptie.
- Men kan verontwaardigd zijn over verschillende dingen:
o Loonkloof man-vrouw
o Wachtlijsten jeugdhulp
o Ontstaan van geruchten, roddels…
o Onrechtvaardigheid tussen vluchtelingen, asielzoekers…
o Kijken naar het nieuws
o …
Wat is er mis met deze foto’s?
1 mei feest in Berlijn → iconen van het communisme worden afgebeeld
(‘workers in the world unite’) → commercialisatie
Mentaliteit dat alles kan verkocht worden en dat alles gebruikt kan worden.
Deze t-shirt wordt verkocht voor 400 euro met deze opdruk, maar wordt wel
gemaakt door vrouwen in Bangladesh die een hongerloon krijgen en in
slechte arbeidsomstandigheden werken.
,WHAT’S IN A NAME?
- Doel van sociaal werk en sociaal agogisch werk → dingen veranderen, betere wetten,
regelgeving, gewoonten zodat het structureel voor iedereen beter wordt (voorbeeld: huisvesting
in Brussel waarbij de huurprijzen heel hoog zijn → oplossing kan zijn om een huurplafond vast
te leggen)
- Structureel werken
o Veel te maken met het beleid
§ OPGELET: beleid is niet enkel dat wat door de politiek wordt georganiseerd
(voorbeeld: Odisee heeft ook een beleid dat een aantal dingen bepaald, net zoals
een OCMW, ziekenhuis…)
o Overal is er beleid en vaak hebben we de neiging om het beleid te aanvaarden
o Als we een beleid willen waar we akkoord mee gaan, dan moeten we structureel en
politiek werken, maar eerst politiserend werken!
- Politiek werken
o Beleidsmakers bewerken, beïnvloeding
o Er zijn verschillende methodes om politiek te werken, maar één van de methodes is
politiserend werken (= een methodiek om politiek invloed uit te oefenen)
- Politiserend werken
o ‘Als er niet over gesproken wordt, kan er niets veranderd worden.’
o Het is één van de taken van de sociaal werker om te politiseren
o Nieuwsgierig zijn, mening vormen, opinie vormen en daarmee aan de slag gaan als
sociaal werker. Dit samen met uw cliënten!
o Nood aan kennis over thema’s zodat erover gepraat kan worden en zodat mensen er een
mening over kunnen vormen
o Bij uitstek een manier om de democratie sterker te maken
§ Dit kan niet als je niet kritisch bent! Je moet niet alles aanvaarden wat er ergens
wordt geschreven of gezegd.
o ‘Als je niet kritisch bent zie je de onrechtvaardigheid niet meer.’
Om al die dingen te verwezenlijken is er één voorwaarde → kritisch sociaal werk: durven kijken naar
de realiteit en wij als sociaal werkers die een verantwoordelijkheid hebben. We moeten kritisch kijken
naar de samenleving: wat is wel goed, minder goed en wat kunnen we veranderen. Dit gebeurt een beetje
te weinig. Kritisch sociaal werk vergt een intern debat binnen de sociaal werk organisaties.
WAAROM STRUCTURELE EN POLITISERENDE BENADERING?
- Competentie- en beroepsprofiel
- Internationele definitie
Internationale definitie van sociaal werk: Social work is a practice-based profession and an
academic discipline that promotes social change and development, social cohesion, and the
empowerment and liberation of people. Principles of social justice, human rights, collective
responsibility and respect for diversities are central to social work. Underpinned by theories of social
work, social sciences, humanities and indigenous knowledge, social work engages people and
structures to address life challenges and enhance wellbeing.
- Collectieve verantwoordelijkheid
, - Uitdagingen van het leven aangaan en welzijn van mensen proberen te verbeteren en aan
structuren werken
- Mensenrechten en Belgische grondwet
o Basis → de UVRM en de EVRM
o De grondrechten: zie artikel 23 van de Belgische grondwet
§ Basis: ieder heeft recht op een menswaardig bestaan
• 1° het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid (…)
• 2° het recht op sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en
sociale, geneeskundige en juridische bijstand;
• 3° het recht op een behoorlijke huisvesting;
• 4° het recht op de bescherming van een gezond leefmilieu;
• 5° het recht op culturele en maatschappelijke ontplooiing.
o OPGELET: niet iedereen heeft dit! Er is werk aan de winkel.
Het is de overtuiging van het sociaal werk dat hieraan gewerkt
kan/moet worden.
- Jan Vrancken (herhaling)
NIVEAU VAN DE INTERN EXTERN
OORZAAK
MICRO: het gezin, Persoonlijke tekorten Persoonlijke ongevallen
het individu
Individueel schuldmodel Individueel ongevalmodel
Het individu heeft zelf schuld aan de Individu is arm omwille van pech
armoede Focus op houding, motivatie en
eigen verantwoordelijkheid Focus op individuele tegenslagen,
genetische verklaringen
Culpabiliserende benadering (= blaming
the victim) Voorbeeld: hij had echt wel pech, door
zijn ziekte werd hij arm
Voorbeeld: wie werk wil, vindt werk
MESO: groepen, De structuur en/of het functioneren van Factoren en actoren uit de omgeving die
gemeenschappen, groep/gemeenschap/organisatie/institutie niet wezenlijk samenhangen met de
instituties, groep/gemeenschap/organisatie/
organisaties Institutioneel schuldmodel institutie
Armoede is het gevolg van structuur of Institutioneel ongevalmodel
functioneren van een groep
Armoede is het gevolg van oorzaken uit
Voorbeeld: het OCMW vertrekt vanuit de omgeving van groep
middenklassedenken – niet vanuit de
waarden van de mensen in armoede zelf Voorbeeld: aan arm zijn kleeft een
stigma
