Week 1
Onderwerp: Opzet, AVAS, ontoerekeningsvatbaarheid
Voorwaarden voor strafbaarheid:
- Gedraging
- Die aan bestanddelen van toepasselijke en verbindende delictsomschrijving
beantwoord
- Wederrechtelijk (geen rechtvaardigingsgrond)
- Aan schuld te wijten / verwijtbaar is (geen schulduitsluitingsgrond)
Opzet
Gericht op het veroorzaken van een gevolg
‘Weten/wetende dat’ ‘oogmerk’
stilzwijgend art. 131 Sr opruit = opzet
Willens en wetens iets doen
Opzet moet aanwezig zijn op het moment waarop wordt gehandeld, dat geldt voor alle
opzetvormen.
Alle bestanddelen die na het woord opzettelijk komen, door dat opzet worden beheerst.
Bestanddelen die voor het opzet staan zijn geobjectiveerd.
Bestanddeel waar opzet niet op gericht hoeft te zijn: geobjectiveerd bestanddeel
Bestanddeel waar opzet wel op gericht moet zijn: gesubjectiveerd bestanddeel
Dood als gevolg van zware mishandeling is geobjectiveerd, de opzet is gericht op de zware
mishandeling.
Schuldverband, hetgeen waar de opzet op gericht is
Kleurloos opzet
Op de wederrechtelijkheid als element hoeft de opzet dus niet gericht te zijn.
Het opzet behoeft, tenzij het tegendeel uit de delictsomschrijving blijkt, niet op
wederrechtelijke van de handeling gericht te zijn.
Opzet slechts gericht op bestanddelen, niet op strafbaarheid of wederrechtelijke van
gedraging die aan bestanddelen beantwoordt
- verweer: wist niet dat het strafbaar/wederrechtelijk was, staat aan (bewijs van) opzet
niet in de weg (1e vraag 350 Sv)
- ‘escape’: avas verontschuldigbare rechtsdwaling (3e vraag 350 Sv)
Opzet en culpa zijn subjectieve bestanddelen omdat zij de geestelijke gesteldheid van de
dader beschrijven.
Culpa is sterk normatief, het gaat om wat de dader behoorde te weten.
Het gemeenschappelijke van opzet en culpa is, dat er een direct verband bestaat met de
vraag of de dader een verwijt kan worden gemaakt.
De verdachte moet opzet gehad hebben op, of schuld hebben gehad aan.
,Schuldverband
Waar heeft het opzet betrekking op?
Opzet heeft betrekking op de bestanddelen die na het opzet in de delictsomschrijving
worden genoemd.
‘Opzettelijk en wederrechtelijk', dan is het opzet niet gericht op wederrechtelijkheid.
‘Opzettelijk iemand wederrechtelijk’ dan is het opzet ook gericht op de wederrechtelijkheid.
Leeftijd in de zedenzaken is een geobjectiveerd bestanddeel, de dader hoeft de leeftijd niet
te weten.
Materiële delicten, de gedraging is omschreven als het veroorzaken van een gevolg.
Formele delicten, de gedraging wordt als zodanig verboden, ongeacht het gevolg.
Commissiedelicten, de gedraging is omschreven als een handeling.
Omissiedelicten, de gedraging is omschreven als een nalaten.
Door het gevolg gekwalificeerde delicten, bijv. mishandeling 300 Sr als de gevolgen intreden
zijn er strafverzwarende gebeurtenissen waardoor de straf hoger wordt, als deze niet
intreden blijft het gronddelict van lid 1 over. Ook art. 157 sr
De strafverzwarende bestanddelen zijn geobjectiveerd, niet op opzet gericht.
Een opzetverweer is altijd een bewijsverweer omdat het altijd bestanddeel is.
Opzetvormen
a. Opzet als bedoeling
De dader weet wat hij wil, het beoogde gevolg is voorzien. Het willen domineert
b. Opzet als zekerheids- of noodzakelijkheidsbewustzijn
c. Opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn
d. Opzet als mogelijkheidsbewustzijn, voorwaardelijk opzet
Bewust van een aanmerkelijke kans, impliceert nog geen willen. Aparte vaststelling
van willen aanvaarden.
1. Er moet sprake zijn van een aanmerkelijke kans: de aanmerkelijke kans
moet naar algemene ervaringsregel aanmerkelijk zijn.
2. De verdachte moet bewustzijn hebben gehad van de kans: wat zou een
normaal mens hebben gedaan.
Normaliteitssylogisme, ieder normaal mens weet dat, verdachte is een
normaal mens, dus weet dit ook. Moet weten of kunnen weten of behoorde te
weten IS FOUT
3. De verdachte heeft deze aanmerkelijke kans bewust aanvaard: ‘slaan met
pistool’ uiterlijke verschijningsvormen.
Als er sprake is van dwaling bij een opzetdelict is dit voldoende voor vrijspraak en of de
dwaling verontschuldigbaar is doet er niet toe omdat enkel het niet weten het opzet al
aantast. Dwaling ten aanzien van een bestanddeel kan bij een opzetdelict alleen dan avas
opleveren, als dat bestanddeel geobjectiveerd is, dus aan het schuldverband is onttrokken.
Opzet = willen en weten
Schuld = willen of weten
, Ontoerekenbaarheid art. 39 Sr schulduitsluitingsgrond
Bij een stoornis kan het opzet worden beïnvloed
Geen toerekening van het feit inden verdachte als gevolg van psychische stoornis:
- Niet kon begrijpen dat dat feit wederrechtelijk was (cognitief gebrek) of
- Niet in staat was in overeenstemming te handelen met zijn begrip van de
wederrechtelijkheid van dat feit
Arrest Tolbert
Verdachte is in een psychose en dood dan 2 kinderen en poging tot doodslag op zijn
vriendin. Verweer raadsman door die psychose geen opzet op de dood.
Hof zegt geen opzet maar wel voorwaardelijk opzet, verwarrend
Want zelf de medicatie heeft genomen en dus de psychose aan zichzelf te wijten heeft.
R.O. 4.1 het kan zijn dat er bij een psychose opzet is
R.O. 4.2 Dat zo’n stoornis slechts dan aan de bewezenverklaring van het opzet in de weg
staat indien ieder inzicht in de draagwijdte van zijn gedragingen en de mogelijke gevolgen
zou hebben ontbroken. Daarvan is slechts bij hoge uitzondering sprake, want anders
vrijspraak en dat voelt niet goed.
HR zegt er is of sprake van onjuiste rechtsopvatting of ontoereikend gemotiveerd
Het enkele feit dat je niet de vrijheid had om je wil te bepalen
Pas geen (voorwaardelijk) opzet indien ieder inzicht in de draagwijdte van gedragingen en
mogelijke gevolgen daarvan ontbreekt: dan geen ‘willen en weten’
Dat is niet al het geval indien verdachte door psychische stoornis niet vrijheid heeft om wil te
bepalen. Dan kan hij er niks aan doen dat hij wil, maar hij ‘wil (en weet)’ wel’ en dat is
voldoende voor opzet.
Indien ieder inzicht in de draagwijdte van gedragingen en mogelijke gevolgen daarvan
ontbreekt is er geen opzet, óók niet als verdachte aan zichzelf te wijten heeft dat dit inzicht
ontbreekt (culpa in causa)
Ontoerekeningsvatbaarheid
1. Was sprake van een psychische stoornis, psychogeriatrische aandoening of
verstandelijke handicap?
2. Zo ja, bestaat er een causaal verband tussen het delict en de stoornis?
3. Zo ja, is dat een reden om de dader het gepleegde feit niet toe te rekenen?
Verminderde toerekeningsvatbaarheid
De dader kan niet de hele verantwoordelijkheid dragen maar een deel.
Wanneer mag het niet worden toegerekend vanwege stoornis
Verdachte kon als gevolg van stoornis niet begrijpen dat feit wederrechtelijk
was (‘geen inzicht in goed en kwaad’)
of
Was niet in staat in overeenstemming te handelen met zijn begrip van de
wederrechtelijkheid van dat feit (wilsvrijheid vergaand aangetast; vgl
psychische overmacht door externe oorzaak)
Niet verwarren met formele vraag schorsing van de vervolging.
Als er ontoerekeningsvatbaar/ontoerekenbaar is dan geen straf want geen schuld
Art. 352 lid 2 Sv kan er wel een maatregel worden opgelegd.
Onderwerp: Opzet, AVAS, ontoerekeningsvatbaarheid
Voorwaarden voor strafbaarheid:
- Gedraging
- Die aan bestanddelen van toepasselijke en verbindende delictsomschrijving
beantwoord
- Wederrechtelijk (geen rechtvaardigingsgrond)
- Aan schuld te wijten / verwijtbaar is (geen schulduitsluitingsgrond)
Opzet
Gericht op het veroorzaken van een gevolg
‘Weten/wetende dat’ ‘oogmerk’
stilzwijgend art. 131 Sr opruit = opzet
Willens en wetens iets doen
Opzet moet aanwezig zijn op het moment waarop wordt gehandeld, dat geldt voor alle
opzetvormen.
Alle bestanddelen die na het woord opzettelijk komen, door dat opzet worden beheerst.
Bestanddelen die voor het opzet staan zijn geobjectiveerd.
Bestanddeel waar opzet niet op gericht hoeft te zijn: geobjectiveerd bestanddeel
Bestanddeel waar opzet wel op gericht moet zijn: gesubjectiveerd bestanddeel
Dood als gevolg van zware mishandeling is geobjectiveerd, de opzet is gericht op de zware
mishandeling.
Schuldverband, hetgeen waar de opzet op gericht is
Kleurloos opzet
Op de wederrechtelijkheid als element hoeft de opzet dus niet gericht te zijn.
Het opzet behoeft, tenzij het tegendeel uit de delictsomschrijving blijkt, niet op
wederrechtelijke van de handeling gericht te zijn.
Opzet slechts gericht op bestanddelen, niet op strafbaarheid of wederrechtelijke van
gedraging die aan bestanddelen beantwoordt
- verweer: wist niet dat het strafbaar/wederrechtelijk was, staat aan (bewijs van) opzet
niet in de weg (1e vraag 350 Sv)
- ‘escape’: avas verontschuldigbare rechtsdwaling (3e vraag 350 Sv)
Opzet en culpa zijn subjectieve bestanddelen omdat zij de geestelijke gesteldheid van de
dader beschrijven.
Culpa is sterk normatief, het gaat om wat de dader behoorde te weten.
Het gemeenschappelijke van opzet en culpa is, dat er een direct verband bestaat met de
vraag of de dader een verwijt kan worden gemaakt.
De verdachte moet opzet gehad hebben op, of schuld hebben gehad aan.
,Schuldverband
Waar heeft het opzet betrekking op?
Opzet heeft betrekking op de bestanddelen die na het opzet in de delictsomschrijving
worden genoemd.
‘Opzettelijk en wederrechtelijk', dan is het opzet niet gericht op wederrechtelijkheid.
‘Opzettelijk iemand wederrechtelijk’ dan is het opzet ook gericht op de wederrechtelijkheid.
Leeftijd in de zedenzaken is een geobjectiveerd bestanddeel, de dader hoeft de leeftijd niet
te weten.
Materiële delicten, de gedraging is omschreven als het veroorzaken van een gevolg.
Formele delicten, de gedraging wordt als zodanig verboden, ongeacht het gevolg.
Commissiedelicten, de gedraging is omschreven als een handeling.
Omissiedelicten, de gedraging is omschreven als een nalaten.
Door het gevolg gekwalificeerde delicten, bijv. mishandeling 300 Sr als de gevolgen intreden
zijn er strafverzwarende gebeurtenissen waardoor de straf hoger wordt, als deze niet
intreden blijft het gronddelict van lid 1 over. Ook art. 157 sr
De strafverzwarende bestanddelen zijn geobjectiveerd, niet op opzet gericht.
Een opzetverweer is altijd een bewijsverweer omdat het altijd bestanddeel is.
Opzetvormen
a. Opzet als bedoeling
De dader weet wat hij wil, het beoogde gevolg is voorzien. Het willen domineert
b. Opzet als zekerheids- of noodzakelijkheidsbewustzijn
c. Opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn
d. Opzet als mogelijkheidsbewustzijn, voorwaardelijk opzet
Bewust van een aanmerkelijke kans, impliceert nog geen willen. Aparte vaststelling
van willen aanvaarden.
1. Er moet sprake zijn van een aanmerkelijke kans: de aanmerkelijke kans
moet naar algemene ervaringsregel aanmerkelijk zijn.
2. De verdachte moet bewustzijn hebben gehad van de kans: wat zou een
normaal mens hebben gedaan.
Normaliteitssylogisme, ieder normaal mens weet dat, verdachte is een
normaal mens, dus weet dit ook. Moet weten of kunnen weten of behoorde te
weten IS FOUT
3. De verdachte heeft deze aanmerkelijke kans bewust aanvaard: ‘slaan met
pistool’ uiterlijke verschijningsvormen.
Als er sprake is van dwaling bij een opzetdelict is dit voldoende voor vrijspraak en of de
dwaling verontschuldigbaar is doet er niet toe omdat enkel het niet weten het opzet al
aantast. Dwaling ten aanzien van een bestanddeel kan bij een opzetdelict alleen dan avas
opleveren, als dat bestanddeel geobjectiveerd is, dus aan het schuldverband is onttrokken.
Opzet = willen en weten
Schuld = willen of weten
, Ontoerekenbaarheid art. 39 Sr schulduitsluitingsgrond
Bij een stoornis kan het opzet worden beïnvloed
Geen toerekening van het feit inden verdachte als gevolg van psychische stoornis:
- Niet kon begrijpen dat dat feit wederrechtelijk was (cognitief gebrek) of
- Niet in staat was in overeenstemming te handelen met zijn begrip van de
wederrechtelijkheid van dat feit
Arrest Tolbert
Verdachte is in een psychose en dood dan 2 kinderen en poging tot doodslag op zijn
vriendin. Verweer raadsman door die psychose geen opzet op de dood.
Hof zegt geen opzet maar wel voorwaardelijk opzet, verwarrend
Want zelf de medicatie heeft genomen en dus de psychose aan zichzelf te wijten heeft.
R.O. 4.1 het kan zijn dat er bij een psychose opzet is
R.O. 4.2 Dat zo’n stoornis slechts dan aan de bewezenverklaring van het opzet in de weg
staat indien ieder inzicht in de draagwijdte van zijn gedragingen en de mogelijke gevolgen
zou hebben ontbroken. Daarvan is slechts bij hoge uitzondering sprake, want anders
vrijspraak en dat voelt niet goed.
HR zegt er is of sprake van onjuiste rechtsopvatting of ontoereikend gemotiveerd
Het enkele feit dat je niet de vrijheid had om je wil te bepalen
Pas geen (voorwaardelijk) opzet indien ieder inzicht in de draagwijdte van gedragingen en
mogelijke gevolgen daarvan ontbreekt: dan geen ‘willen en weten’
Dat is niet al het geval indien verdachte door psychische stoornis niet vrijheid heeft om wil te
bepalen. Dan kan hij er niks aan doen dat hij wil, maar hij ‘wil (en weet)’ wel’ en dat is
voldoende voor opzet.
Indien ieder inzicht in de draagwijdte van gedragingen en mogelijke gevolgen daarvan
ontbreekt is er geen opzet, óók niet als verdachte aan zichzelf te wijten heeft dat dit inzicht
ontbreekt (culpa in causa)
Ontoerekeningsvatbaarheid
1. Was sprake van een psychische stoornis, psychogeriatrische aandoening of
verstandelijke handicap?
2. Zo ja, bestaat er een causaal verband tussen het delict en de stoornis?
3. Zo ja, is dat een reden om de dader het gepleegde feit niet toe te rekenen?
Verminderde toerekeningsvatbaarheid
De dader kan niet de hele verantwoordelijkheid dragen maar een deel.
Wanneer mag het niet worden toegerekend vanwege stoornis
Verdachte kon als gevolg van stoornis niet begrijpen dat feit wederrechtelijk
was (‘geen inzicht in goed en kwaad’)
of
Was niet in staat in overeenstemming te handelen met zijn begrip van de
wederrechtelijkheid van dat feit (wilsvrijheid vergaand aangetast; vgl
psychische overmacht door externe oorzaak)
Niet verwarren met formele vraag schorsing van de vervolging.
Als er ontoerekeningsvatbaar/ontoerekenbaar is dan geen straf want geen schuld
Art. 352 lid 2 Sv kan er wel een maatregel worden opgelegd.
