ECONOMIE SAMENVATTING:
📘 Hoofdstuk 1: Wat is economie?
Thema: Keuzes maken in een wereld van schaarste
🔹 1. Wat onderzoekt de economische wetenschap?
Economie bestudeert hoe individuen en samenlevingen omgaan met schaarse middelen
om behoeften te bevredigen.
🔹 2. Het fundamenteel economisch probleem
🔹 3. Centrale economische vragen
1
,ECONOMIE SAMENVATTING:
🔹 4. Micro- versus macro-economie
🔹 5. Productie en productiefactoren
🔹 6. Marginaal product en afnemend rendement
● Marginaal product:
- extra output door één extra eenheid input
● Wet van afnemend marginaal product:
- elke extra eenheid arbeid levert steeds minder extra output op (bij vaste
kapitaalhoeveelheid)
2
,ECONOMIE SAMENVATTING:
🔹 7. Productiemogelijkhedencurve (PM-curve)
🔹 8. Allocatie: centrale planning vs markt
🔹 9. Economische methodologie (samengevat)
3
,ECONOMIE SAMENVATTING:
📌 Kerninzichten
● Schaarste dwingt tot keuzes met opportuniteitskosten.
● Economie onderzoekt hoe middelen optimaal worden toegewezen.
● Zolang markten goed werken, maximaliseren ze de welvaart.
● Bij marktfalen is er een rol voor de overheid.
4
,ECONOMIE SAMENVATTING:
SAMENVATTING van: ECO H2: Het Marktmechanisme:
INHOUD:
1. Inleiding: Wat is een markt?
2. Marktvraag
3. Marktaanbod
4. Marktevenwicht
5. Prijselasticiteit van vraag
6. Prijselasticiteit van aanbod
7. Andere elasticiteiten
8. De markt en overheidsinterventies
1. Inleiding: Wat is een markt?
● Markt: abstracte plaats waar vraag en aanbod samenkomen
● Signaalfunctie van prijs:
○ Reflecteert voorkeuren van consumenten (wat zij bereid zijn te betalen)
○ Rantsoeneert schaarse goederen
○ Motiveert producenten
● Voorbeelden markten: goederen-, diensten- markten
● Voorwaarden voor perfecte mededinging:
○ Homogene goederen
- ⇒ Producten zijn identiek.
- Voorbeeld: tarwe van elke boer is hetzelfde.
○ Veel vragers en aanbieders ("markt-atomisme")
- ⇒ Niemand beïnvloedt de prijs.
- Voorbeeld: aardappelmarkt met veel boeren en kopers.
○ Vrije toe- en uittreding
- ⇒ Iedereen kan makkelijk starten of stoppen.
- Voorbeeld: verkopers op een rommelmarkt.
○ Perfecte informatie
- ⇒ Iedereen weet meteen de prijzen.
- Voorbeeld: prijzen vergelijken via een app.
2. Marktvraag
5
,ECONOMIE SAMENVATTING:
● Definitie: Totale hoeveelheid die alle consumenten bereid zijn te kopen, afhankelijk
van determinanten: prijs, inkomen, voorkeuren enz.
Vraagfunctie:
● Determinanten van vraag:
1. Prijs (beweging langs de curve) !!
- ⇒ Hoe hoger de prijs, hoe lager de vraag.
- Wet van de vraag: Als prijs stijgt, daalt gevraagde hoeveelheid
(negatief verband)**
2. Inkomen:
- Inferieur goed: als inkomen stijgt maken je er geen gebruik meer van
bv. bus
- Normaal goed: als je inkomen stijgt koop je er meer van
3. Voorkeuren/smaak
- bv. eet je graag pizza of niet
4. Prijs van gerelateerde goederen:
■ Substituten: prijs stijgt → vraag andere stijgt
- = een alternatief voor een ander goed
- bv. alternatief voor pizza = pasta
■ Complementair goed: prijs stijgt → vraag andere daalt
- = het samen consumeren (hangen van elkaar af)
- bv. spek met eieren
5. Verwachtingen
- ⇒ Denk je dat je inkomen stijgt of de prijs daalt? Dan pas je je
aankopen aan.
6. Reclame
- ⇒ Meer reclame = meer mensen willen het product = vraag stijgt.
● Verschuiving vs. beweging:
○ Beweging: prijs verandert
○ Verschuiving: andere determinant verandert
○ Afhankelijk ⇒ wordt beïnvloed door
○ Onafhankelijk ⇒ beïnvloedt iets anders.
● Partiële vraagfunctie:
6
,ECONOMIE SAMENVATTING:
⇒ Bekijkt alleen het verband tussen de prijs van een goed (bv. pizza) en de
gevraagde hoeveelheid daarvan.
● Als de prijs stijgt (↑), daalt (↓) de vraag → negatief verband tussen
prijs en vraag.
● Ceteris paribus:
⇒ Andere factoren zoals inkomen, voorkeur of reclame blijven constant,
zodat enkel de invloed van de prijs wordt bestudeerd.
→ Hoe hoger de prijs, hoe lager
de vraag.
→ V = een rechte
→ ENKEL bij vraag en
aanbodcurves !!!!
● p (prijs): verticale as
● x (hvlh): horizontale as
→ Aanbodcurve: dalend***
Vraag: Hoe de grafiek interpreteren?
Vanaf de prijs zakt onder de €30 worden er wel gekocht.
Bij verandering van een andere determinant (niet de prijs) verschuift de vraagcurve:
● Links/naar onder: vraag daalt
● Rechts/naar boven: vraag stijgt
○ Voorbeeld: als pasta goedkoper wordt, koopt men meer pasta en minder
pizza → vraag naar pizza daalt → curve verschuift naar links.
Vraag: Wat gebeurt er met de grafiek als het inkomen toeneemt?
7
,ECONOMIE SAMENVATTING:
● Bij normaal goed (zoals meestal pizza): vraag stijgt → vraagcurve verschuift naar
boven.
● Bij inferieur goed: vraag daalt → curve verschuift naar beneden.
→ Het effect hangt af van of pizza als normaal of inferieur goed wordt gezien.
Conclusie:
● Prijswijziging → beweging langs de vraagcurve
● Andere factoren wijzigen (zoals inkomen of prijs van ander goed) → de hele
vraagcurve verschuift
3. Marktaanbod
● Definitie: Totale hoeveelheid (x) van een goed of dienst die alle producenten samen
willen produceren, afhankelijk van prijs en andere determinanten.
● Wet van het aanbod: Als prijs stijgt, stijgt aangeboden hoeveelheid (positief
verband)**
- OPM. bij ‘vraag’ was het een negatief verband**
● Determinanten van aanbod:
○ Prijs (beweging)
- hoe hoger de prijs, hoe hoger het aanbod, hoe meer je ervan gaat
produceren, want = winst (positief verband)
○ Inputprijzen (bv. lonen)
○ Technologie
- machine die sneller werkt, efficiënter produceert = meer productie
○ Aantal aanbieders
- in de markt
○ Verwachtingen
- afhankelijk van de natuur bv. voor zaken ivm oogst.
● Aanbodcurve: stijgend***
- Omdat er een positief verband is tussen prijs en hoeveelheid!!
● Het aanbod is een lineaire functie van de prijs:
Er is een positief verband tussen prijs en aangeboden hoeveelheid.
8
,ECONOMIE SAMENVATTING:
● Voorbeeld: Als de prijs met €1 stijgt, dan stijgt het aanbod met 3 pizza’s.
● De intercept op de horizontale as is –15:
○ → dit zie je niet op de grafiek omdat negatief aanbod niet relevant is.
● Vanaf een prijs van €5 beginnen producenten met aanbieden.
○ → Voor prijzen onder €5 is het niet rendabel om te produceren.
● Bij prijswijzigingen beweeg je langs de aanbodcurve.
○ Als andere factoren veranderen (zoals technologie, grondstofprijzen…),
verschuift de hele curve.
Verschuiving van de aanbodcurve:
● Arbeid wordt duurder (hogere lonen)
→ Productie wordt duurder
→ Aanbod daalt
→ Aanbodcurve verschuift naar links (↓)
● Efficiëntere productie
(bv. betere machines of opleiding)
→ Productie wordt goedkoper of sneller
→ Aanbod stijgt
→ Aanbodcurve verschuift naar rechts (↑)
● De grijze lijn (A₃) stelt de verschuiving naar links/ boven voor → aanbod daalt ↓,
- bv. door duurdere arbeid. !!!!
● De roze lijn (A₂) stelt de verschuiving naar rechts/ onder voor → aanbod stijgt ↑,
- bv. door efficiëntere productie.
4. Marktevenwicht
⇒ samenvoeging van vraag en aanbod
● Evenwicht bij kruising vraag en aanbod: prijs Pe, hoeveelheid Xe
● Prijs > Pe → aanbodoverschot
● Prijs < Pe → vraagoverschot
● Marktmechanisme (onzichtbare hand): beweegt naar evenwicht
● Comparatieve statica: wat gebeurt er als vraag of aanbod verschuift?
● Snijpunt V & A ⇒ marktevenwicht.
● Dit is de situatie waar vraag = aanbod.
● In het voorbeeld:
▸ Evenwichtsprijs = €15
▸ Evenwichtshoeveelheid = 30 stuks
● Bij deze prijs is er geen overschot en geen
tekort op de markt.
Vraag: Stel: de evenwichtshoeveelheid daalde en de
9
, ECONOMIE SAMENVATTING:
evenwichtsprijs daalde ook. Wat is er gebeurd?
(a) Stijging van de vraag
(b) Stijging van het aanbod
(c) Daling van de vraag
(d) Daling van het aanbod
Vraag: Teken 3 curves aan de hand van nieuwsartikelen (zie ppt).
→ Zie: Bijlage 1 voor schets
Vraag: Voor de productie van suikerklontjes wordt rietsuiker gebruikt. Suikerkontjes zijn
een complement voor koffie. Indien de prijs voor koffie daalt en tegelijkertijd de wereldprijs
van rietsuiker stijgt, welk effect heeft dit dan op de markt voor suikerkontjes?
A. De prijs en hoeveelheid zullen zeker toenemen.
B. De prijs zal zeker stijgen maar het effect op de hoeveelheid is onzeker.
C. De hoeveelheid zal zeker stijgen maar het effect op de prijs is onzeker.
D. Het effect op de prijs en de hoeveelheid is onzeker.
→ Zie: Bijlage 2 voor schets
Vraag: Een aantal belangrijke olijven regio’s, zoals Italië en Spanje, had een uitzonderlijk
warme en droge lente. Daardoor is de olijvenoogst veel lager dan andere jaren. Dit heeft
de prijs van olijven opgedreven. Wat is de impact hiervan op de markt van olijfolie als je
weet dat Rusland, normaalgezien een grote consument van olijfolie, tegelijkertijd de import
van Europese olijven heeft verboden.
A. De hoeveelheid zal zeker dalen maar het effect op de prijs is onzeker.
B. De prijs en de hoeveelheid zullen zeker dalen.
C. De prijs zal zeker stijgen maar het effect op de hoeveelheid is onzeker.
D. De prijs en de hoeveelheid zullen zeker dalen.
→ Zie: Bijlage 2 voor schets
5. Prijselasticiteit van de vraag
● Definitie: Mate waarin gevraagde hoeveelheden reageren op prijsveranderingen.
Hoe gevoelig is de prijs voor een prijsstijging/ daling?
● Voorbeeld:
- Broodje +€1 = grote verandering.
- Auto €1 duurder = totaal geen impact.
→ Zegt niet veel, dus we kijken naar procentuele wijzigingen!
- Dus: kijken naar een 1% wijziging in de prijs.
● Interpretatie:
10
📘 Hoofdstuk 1: Wat is economie?
Thema: Keuzes maken in een wereld van schaarste
🔹 1. Wat onderzoekt de economische wetenschap?
Economie bestudeert hoe individuen en samenlevingen omgaan met schaarse middelen
om behoeften te bevredigen.
🔹 2. Het fundamenteel economisch probleem
🔹 3. Centrale economische vragen
1
,ECONOMIE SAMENVATTING:
🔹 4. Micro- versus macro-economie
🔹 5. Productie en productiefactoren
🔹 6. Marginaal product en afnemend rendement
● Marginaal product:
- extra output door één extra eenheid input
● Wet van afnemend marginaal product:
- elke extra eenheid arbeid levert steeds minder extra output op (bij vaste
kapitaalhoeveelheid)
2
,ECONOMIE SAMENVATTING:
🔹 7. Productiemogelijkhedencurve (PM-curve)
🔹 8. Allocatie: centrale planning vs markt
🔹 9. Economische methodologie (samengevat)
3
,ECONOMIE SAMENVATTING:
📌 Kerninzichten
● Schaarste dwingt tot keuzes met opportuniteitskosten.
● Economie onderzoekt hoe middelen optimaal worden toegewezen.
● Zolang markten goed werken, maximaliseren ze de welvaart.
● Bij marktfalen is er een rol voor de overheid.
4
,ECONOMIE SAMENVATTING:
SAMENVATTING van: ECO H2: Het Marktmechanisme:
INHOUD:
1. Inleiding: Wat is een markt?
2. Marktvraag
3. Marktaanbod
4. Marktevenwicht
5. Prijselasticiteit van vraag
6. Prijselasticiteit van aanbod
7. Andere elasticiteiten
8. De markt en overheidsinterventies
1. Inleiding: Wat is een markt?
● Markt: abstracte plaats waar vraag en aanbod samenkomen
● Signaalfunctie van prijs:
○ Reflecteert voorkeuren van consumenten (wat zij bereid zijn te betalen)
○ Rantsoeneert schaarse goederen
○ Motiveert producenten
● Voorbeelden markten: goederen-, diensten- markten
● Voorwaarden voor perfecte mededinging:
○ Homogene goederen
- ⇒ Producten zijn identiek.
- Voorbeeld: tarwe van elke boer is hetzelfde.
○ Veel vragers en aanbieders ("markt-atomisme")
- ⇒ Niemand beïnvloedt de prijs.
- Voorbeeld: aardappelmarkt met veel boeren en kopers.
○ Vrije toe- en uittreding
- ⇒ Iedereen kan makkelijk starten of stoppen.
- Voorbeeld: verkopers op een rommelmarkt.
○ Perfecte informatie
- ⇒ Iedereen weet meteen de prijzen.
- Voorbeeld: prijzen vergelijken via een app.
2. Marktvraag
5
,ECONOMIE SAMENVATTING:
● Definitie: Totale hoeveelheid die alle consumenten bereid zijn te kopen, afhankelijk
van determinanten: prijs, inkomen, voorkeuren enz.
Vraagfunctie:
● Determinanten van vraag:
1. Prijs (beweging langs de curve) !!
- ⇒ Hoe hoger de prijs, hoe lager de vraag.
- Wet van de vraag: Als prijs stijgt, daalt gevraagde hoeveelheid
(negatief verband)**
2. Inkomen:
- Inferieur goed: als inkomen stijgt maken je er geen gebruik meer van
bv. bus
- Normaal goed: als je inkomen stijgt koop je er meer van
3. Voorkeuren/smaak
- bv. eet je graag pizza of niet
4. Prijs van gerelateerde goederen:
■ Substituten: prijs stijgt → vraag andere stijgt
- = een alternatief voor een ander goed
- bv. alternatief voor pizza = pasta
■ Complementair goed: prijs stijgt → vraag andere daalt
- = het samen consumeren (hangen van elkaar af)
- bv. spek met eieren
5. Verwachtingen
- ⇒ Denk je dat je inkomen stijgt of de prijs daalt? Dan pas je je
aankopen aan.
6. Reclame
- ⇒ Meer reclame = meer mensen willen het product = vraag stijgt.
● Verschuiving vs. beweging:
○ Beweging: prijs verandert
○ Verschuiving: andere determinant verandert
○ Afhankelijk ⇒ wordt beïnvloed door
○ Onafhankelijk ⇒ beïnvloedt iets anders.
● Partiële vraagfunctie:
6
,ECONOMIE SAMENVATTING:
⇒ Bekijkt alleen het verband tussen de prijs van een goed (bv. pizza) en de
gevraagde hoeveelheid daarvan.
● Als de prijs stijgt (↑), daalt (↓) de vraag → negatief verband tussen
prijs en vraag.
● Ceteris paribus:
⇒ Andere factoren zoals inkomen, voorkeur of reclame blijven constant,
zodat enkel de invloed van de prijs wordt bestudeerd.
→ Hoe hoger de prijs, hoe lager
de vraag.
→ V = een rechte
→ ENKEL bij vraag en
aanbodcurves !!!!
● p (prijs): verticale as
● x (hvlh): horizontale as
→ Aanbodcurve: dalend***
Vraag: Hoe de grafiek interpreteren?
Vanaf de prijs zakt onder de €30 worden er wel gekocht.
Bij verandering van een andere determinant (niet de prijs) verschuift de vraagcurve:
● Links/naar onder: vraag daalt
● Rechts/naar boven: vraag stijgt
○ Voorbeeld: als pasta goedkoper wordt, koopt men meer pasta en minder
pizza → vraag naar pizza daalt → curve verschuift naar links.
Vraag: Wat gebeurt er met de grafiek als het inkomen toeneemt?
7
,ECONOMIE SAMENVATTING:
● Bij normaal goed (zoals meestal pizza): vraag stijgt → vraagcurve verschuift naar
boven.
● Bij inferieur goed: vraag daalt → curve verschuift naar beneden.
→ Het effect hangt af van of pizza als normaal of inferieur goed wordt gezien.
Conclusie:
● Prijswijziging → beweging langs de vraagcurve
● Andere factoren wijzigen (zoals inkomen of prijs van ander goed) → de hele
vraagcurve verschuift
3. Marktaanbod
● Definitie: Totale hoeveelheid (x) van een goed of dienst die alle producenten samen
willen produceren, afhankelijk van prijs en andere determinanten.
● Wet van het aanbod: Als prijs stijgt, stijgt aangeboden hoeveelheid (positief
verband)**
- OPM. bij ‘vraag’ was het een negatief verband**
● Determinanten van aanbod:
○ Prijs (beweging)
- hoe hoger de prijs, hoe hoger het aanbod, hoe meer je ervan gaat
produceren, want = winst (positief verband)
○ Inputprijzen (bv. lonen)
○ Technologie
- machine die sneller werkt, efficiënter produceert = meer productie
○ Aantal aanbieders
- in de markt
○ Verwachtingen
- afhankelijk van de natuur bv. voor zaken ivm oogst.
● Aanbodcurve: stijgend***
- Omdat er een positief verband is tussen prijs en hoeveelheid!!
● Het aanbod is een lineaire functie van de prijs:
Er is een positief verband tussen prijs en aangeboden hoeveelheid.
8
,ECONOMIE SAMENVATTING:
● Voorbeeld: Als de prijs met €1 stijgt, dan stijgt het aanbod met 3 pizza’s.
● De intercept op de horizontale as is –15:
○ → dit zie je niet op de grafiek omdat negatief aanbod niet relevant is.
● Vanaf een prijs van €5 beginnen producenten met aanbieden.
○ → Voor prijzen onder €5 is het niet rendabel om te produceren.
● Bij prijswijzigingen beweeg je langs de aanbodcurve.
○ Als andere factoren veranderen (zoals technologie, grondstofprijzen…),
verschuift de hele curve.
Verschuiving van de aanbodcurve:
● Arbeid wordt duurder (hogere lonen)
→ Productie wordt duurder
→ Aanbod daalt
→ Aanbodcurve verschuift naar links (↓)
● Efficiëntere productie
(bv. betere machines of opleiding)
→ Productie wordt goedkoper of sneller
→ Aanbod stijgt
→ Aanbodcurve verschuift naar rechts (↑)
● De grijze lijn (A₃) stelt de verschuiving naar links/ boven voor → aanbod daalt ↓,
- bv. door duurdere arbeid. !!!!
● De roze lijn (A₂) stelt de verschuiving naar rechts/ onder voor → aanbod stijgt ↑,
- bv. door efficiëntere productie.
4. Marktevenwicht
⇒ samenvoeging van vraag en aanbod
● Evenwicht bij kruising vraag en aanbod: prijs Pe, hoeveelheid Xe
● Prijs > Pe → aanbodoverschot
● Prijs < Pe → vraagoverschot
● Marktmechanisme (onzichtbare hand): beweegt naar evenwicht
● Comparatieve statica: wat gebeurt er als vraag of aanbod verschuift?
● Snijpunt V & A ⇒ marktevenwicht.
● Dit is de situatie waar vraag = aanbod.
● In het voorbeeld:
▸ Evenwichtsprijs = €15
▸ Evenwichtshoeveelheid = 30 stuks
● Bij deze prijs is er geen overschot en geen
tekort op de markt.
Vraag: Stel: de evenwichtshoeveelheid daalde en de
9
, ECONOMIE SAMENVATTING:
evenwichtsprijs daalde ook. Wat is er gebeurd?
(a) Stijging van de vraag
(b) Stijging van het aanbod
(c) Daling van de vraag
(d) Daling van het aanbod
Vraag: Teken 3 curves aan de hand van nieuwsartikelen (zie ppt).
→ Zie: Bijlage 1 voor schets
Vraag: Voor de productie van suikerklontjes wordt rietsuiker gebruikt. Suikerkontjes zijn
een complement voor koffie. Indien de prijs voor koffie daalt en tegelijkertijd de wereldprijs
van rietsuiker stijgt, welk effect heeft dit dan op de markt voor suikerkontjes?
A. De prijs en hoeveelheid zullen zeker toenemen.
B. De prijs zal zeker stijgen maar het effect op de hoeveelheid is onzeker.
C. De hoeveelheid zal zeker stijgen maar het effect op de prijs is onzeker.
D. Het effect op de prijs en de hoeveelheid is onzeker.
→ Zie: Bijlage 2 voor schets
Vraag: Een aantal belangrijke olijven regio’s, zoals Italië en Spanje, had een uitzonderlijk
warme en droge lente. Daardoor is de olijvenoogst veel lager dan andere jaren. Dit heeft
de prijs van olijven opgedreven. Wat is de impact hiervan op de markt van olijfolie als je
weet dat Rusland, normaalgezien een grote consument van olijfolie, tegelijkertijd de import
van Europese olijven heeft verboden.
A. De hoeveelheid zal zeker dalen maar het effect op de prijs is onzeker.
B. De prijs en de hoeveelheid zullen zeker dalen.
C. De prijs zal zeker stijgen maar het effect op de hoeveelheid is onzeker.
D. De prijs en de hoeveelheid zullen zeker dalen.
→ Zie: Bijlage 2 voor schets
5. Prijselasticiteit van de vraag
● Definitie: Mate waarin gevraagde hoeveelheden reageren op prijsveranderingen.
Hoe gevoelig is de prijs voor een prijsstijging/ daling?
● Voorbeeld:
- Broodje +€1 = grote verandering.
- Auto €1 duurder = totaal geen impact.
→ Zegt niet veel, dus we kijken naar procentuele wijzigingen!
- Dus: kijken naar een 1% wijziging in de prijs.
● Interpretatie:
10
