Inhoudsopgave
H1: wat is filosofie? ................................................................................................................ 3
Verschillende componenten van filosofie .......................................................................................... 3
4 deeldomeinen van filosofie ............................................................................................................ 4
Korte geschiedenis van de westerse filosofie ..................................................................................... 5
H2: mechanisering & doelgerichtheid ..................................................................................... 6
De mechanisering van het wereldbeeld ............................................................................................ 6
Kant en de teleologie ....................................................................................................................... 6
Darwin en het darwinisme ................................................................................................................ 7
Domheid & doelgerichtheid ............................................................................................................. 7
Functies en normen in de natuur ...................................................................................................... 8
H3: lichaam en geest ........................................................................................................... 10
Fysisch spul en geestesspul: Descartes’ dualisme ...........................................................................10
Dualisme na Descartes ...................................................................................................................10
De mens is een machine .................................................................................................................11
Van materialisme naar fysicalisme ..................................................................................................11
H4: lijden en dood................................................................................................................ 14
Oplossingen voor de dood...............................................................................................................14
Lijden is (g)een pretje ......................................................................................................................15
Is de dood een kwaad? ...................................................................................................................16
Is onsterfelijkheid wenselijk? ...........................................................................................................17
H5: wetenschap & pseudowetenschap ................................................................................. 19
Het demarcatieprobleem ................................................................................................................19
Drie problematische oplossingen ....................................................................................................19
Karl Popper: zoeken naar weerlegging ..............................................................................................20
Thomas Kuhn: paradigma’s en revoluties .........................................................................................21
H6: wetenschappelijke kennis .............................................................................................. 24
Wetenschappen en hun methoden ..................................................................................................24
Hume en Popper: zoeken naar oorzaken ..........................................................................................24
Over theoretische observaties en geloof in theorie............................................................................25
Succes in de biomedische wetenschappen .....................................................................................26
Toeval gebruiken om toeval uit te schakelen .....................................................................................27
H7: ziekte ............................................................................................................................ 28
Normativisme ................................................................................................................................28
, Naturalisme & hybridisme ...............................................................................................................29
Pluralisme ......................................................................................................................................30
Eliminativisme ................................................................................................................................31
H8: medicalisering ............................................................................................................... 33
Medicaliseren en pathologiseren .....................................................................................................33
Pathologiseren: oorzaken & gevolgen ...............................................................................................33
De pathologisering van zwaarlijvigheid .............................................................................................35
Van zwaarlijvigheid tot obesitas: een genealogie...............................................................................35
H9: verbetering .................................................................................................................... 37
Is verbetering immoreel?.................................................................................................................37
De menselijke natuur en de drang naar verbetering...........................................................................38
Verschilt medische verbetering van medische therapie? ...................................................................38
Verbetering door genezing ...............................................................................................................40
H10: Handicap .................................................................................................................... 41
Ziekte en haar gevolgen ..................................................................................................................41
Disability tussen geneeskunde en maatschappij ..............................................................................42
Disability en sociaal constructivisme ...............................................................................................43
Beperkingen waarderen ..................................................................................................................44
H11: seksualiteit .................................................................................................................. 46
Concepten rond seksualiteit ...........................................................................................................46
Pessimisme vs. optimisme ..............................................................................................................47
Normatieve vraagstukken................................................................................................................49
Seksuele ethiek ..............................................................................................................................51
Les 12 – uitleg over examen .................................................................................................. 53
,H1: wat is filosofie?
Vanuit de les:
- Stelt veel vragen, geeft weinig antwoorden
Verschillende betekenissen
- Mening/denkwijze
- Levens- of wereldbeschouwing
- Studie van algemene beginselen (dit vak)
Filosofie = (radicaal) kritische reflectie
Verwondering is het begin en beginsel van de filosofie.
Hegel: “De uil van Minerva begint haar vlucht pas bij het aanbreken van de avondschemering.”
Dus, wat is filosofie en hoe is ze anders van andere wetenschappen?
Antwoord 1:
Verschillende componenten van filosofie
- Attitude
1. Kritisch denken = het in vraag stellen van de vele dingen die andere mensen als
vanzelfsprekend beschouwen
2. Het beantwoorden van vragen
3. Het formuleren van antwoorden die bestand zijn tegen kritiek
4. Is allemaal niet uniek filosofisch
- Methodologie
1. Intuïties
§ 17e en 18e-eeuwse filosofen = kennis die op een onmiddellijke manier
wordt verkregen
• Descartes: heldere en welonderscheiden ideeën
§ 20 eeuw: negatieve betekenis = common sense/gezond verstand, de
e
spontane overtuigingen die we in onze eigen geest aantre\en wanneer we
over een bepaald onderwerp beginnen te denken
• Lastig te veranderen/op te geven
§ Is geen unieke filosofische methode – ook wetenschappers
2. Conceptuele analyse
§ = beoogt de belangrijke begrippen die we gebruiken te ontleden in meer
eenvoudige begrippen, zodat we die belangrijke begrippen beter
begrijpen en ook beter kunnen gebruiken
§ Vb: waarover spreken we als we praten over liefde, geluk, etc.
§ Is ook niet uniek filosofisch, fysica (en zelfs niet door alle filosofen)
3. Gedachte-experiment
§ = een instrument van de verbeelding dat gebruikt wordt om nieuwe
informatie over een thema te verkrijgen, zonder gebruik te maken van
nieuwe empirische data – het speelt zich volledig in het hoofd af
• Voordelen
o Verhelderen een probleem door te visualiseren
o Leveren gegevens op voor/tegen een theorie
o Lekker goedkoop & makkelijk
§ Voorbeeld: hersenen-in-een-vat (brain in a vat) experiment
• Beeld je in: je hersenen bevinden zich eigenlijk op een andere
planeet, waar een doorgedraaide wetenschapper ons brein
allerlei signalen geeft. Door de signalen krijgen wij sensorische
input/ervaringen.
, • Het brein in het vat kan niet nagaan of hun gedachten en
indrukken echt zijn
o En dus: wij ook niet
§ Maar: ook niet uniek in filosofie
• Toch: benadrukt dat filosofie zich bezighoudt met enorm
fundamentele kwesties die niet klassiek-wetenschappelijk
bestudeerd kunnen worden.
- Domein
1. De aard van de vragen van filosofie = ze zijn abstract en eigenaardig, we hoeven
ze in het dagelijks leven nooit te stellen
2. Er is geen vooruitgang, enkel nieuwe antwoorden voor dezelfde fundamentele
vragen
§ Betwijfeld – later meer J
Experimentele filosofie = groep filosofen die vinden dat empirisch-wetenschappelijke
methoden kunnen bijdragen aan een oplossing voor traditioneel filosofische problemen.
Ander antwoord, filosofie =
4 deeldomeinen van filosofie
1. Metafysica = bestudeert de aard & structuur van de wereld
a. Wat betekent het (voor iemand) om te bestaan?
b. Op grond waarvan kunnen we zeggen dat iets bestaat?
c. Bestaat alleen materie, of bestaan ook niet-materiële zaken?
d. Vb: bestaat tijd? Zijn wij meer dan onze hersenen?
2. Logica = wat het betekent om deugdelijk te redeneren en te argumenteren
a. Het weerleggen van drogredenen
i. Vb: slippery slope – als we vandaag A doen, volgt B, we willen B niet, dus
doen A niet.
b. Is een redenering geldig of ongeldig, en waarom?
3. Epistemologie = kennisleer; bestudeert de aard, de structuur en de mogelijkheid van
onze kennis
a. Wat is de reikwijdte van onze kennis? Wat kunnen we weten?
b. Hoe verwerven we kennis?
c. Wat is kennis?
d. Wat betekent het om van iets overtuigd te zijn?
e. Vb: Descartes twijfelzucht, brain in a vat experiment
f. Wetenschapsfilosofie, met 2 deeldomeinen
i. Algemene = houdt zich bezig met fundamentele filosofische kwesties die
verband houden met wetenschap
1. Wat onderscheidt wetenschappelijke van niet-wetenschappelijke
kennis?
2. Hoe onderscheid je wetenschap van pseudowetenschap?
ii. Toegepaste = willen weten of de onderzoeksresultaten van wetenschap X
een nieuw licht kunnen werpen op filosofische problemen buiten de
wetenschap
4. Moraalfilosofie = ethiek; beschrijven de verzameling van rechten, plichten,
aanbevelingen, geboden en verboden = het normatieve universum
a. Wat is een moraal?
b. Alle ethische kwesties – maar, wat is een ethische kwestie?
c. Politieke filosofie
Een ander antwoord:
H1: wat is filosofie? ................................................................................................................ 3
Verschillende componenten van filosofie .......................................................................................... 3
4 deeldomeinen van filosofie ............................................................................................................ 4
Korte geschiedenis van de westerse filosofie ..................................................................................... 5
H2: mechanisering & doelgerichtheid ..................................................................................... 6
De mechanisering van het wereldbeeld ............................................................................................ 6
Kant en de teleologie ....................................................................................................................... 6
Darwin en het darwinisme ................................................................................................................ 7
Domheid & doelgerichtheid ............................................................................................................. 7
Functies en normen in de natuur ...................................................................................................... 8
H3: lichaam en geest ........................................................................................................... 10
Fysisch spul en geestesspul: Descartes’ dualisme ...........................................................................10
Dualisme na Descartes ...................................................................................................................10
De mens is een machine .................................................................................................................11
Van materialisme naar fysicalisme ..................................................................................................11
H4: lijden en dood................................................................................................................ 14
Oplossingen voor de dood...............................................................................................................14
Lijden is (g)een pretje ......................................................................................................................15
Is de dood een kwaad? ...................................................................................................................16
Is onsterfelijkheid wenselijk? ...........................................................................................................17
H5: wetenschap & pseudowetenschap ................................................................................. 19
Het demarcatieprobleem ................................................................................................................19
Drie problematische oplossingen ....................................................................................................19
Karl Popper: zoeken naar weerlegging ..............................................................................................20
Thomas Kuhn: paradigma’s en revoluties .........................................................................................21
H6: wetenschappelijke kennis .............................................................................................. 24
Wetenschappen en hun methoden ..................................................................................................24
Hume en Popper: zoeken naar oorzaken ..........................................................................................24
Over theoretische observaties en geloof in theorie............................................................................25
Succes in de biomedische wetenschappen .....................................................................................26
Toeval gebruiken om toeval uit te schakelen .....................................................................................27
H7: ziekte ............................................................................................................................ 28
Normativisme ................................................................................................................................28
, Naturalisme & hybridisme ...............................................................................................................29
Pluralisme ......................................................................................................................................30
Eliminativisme ................................................................................................................................31
H8: medicalisering ............................................................................................................... 33
Medicaliseren en pathologiseren .....................................................................................................33
Pathologiseren: oorzaken & gevolgen ...............................................................................................33
De pathologisering van zwaarlijvigheid .............................................................................................35
Van zwaarlijvigheid tot obesitas: een genealogie...............................................................................35
H9: verbetering .................................................................................................................... 37
Is verbetering immoreel?.................................................................................................................37
De menselijke natuur en de drang naar verbetering...........................................................................38
Verschilt medische verbetering van medische therapie? ...................................................................38
Verbetering door genezing ...............................................................................................................40
H10: Handicap .................................................................................................................... 41
Ziekte en haar gevolgen ..................................................................................................................41
Disability tussen geneeskunde en maatschappij ..............................................................................42
Disability en sociaal constructivisme ...............................................................................................43
Beperkingen waarderen ..................................................................................................................44
H11: seksualiteit .................................................................................................................. 46
Concepten rond seksualiteit ...........................................................................................................46
Pessimisme vs. optimisme ..............................................................................................................47
Normatieve vraagstukken................................................................................................................49
Seksuele ethiek ..............................................................................................................................51
Les 12 – uitleg over examen .................................................................................................. 53
,H1: wat is filosofie?
Vanuit de les:
- Stelt veel vragen, geeft weinig antwoorden
Verschillende betekenissen
- Mening/denkwijze
- Levens- of wereldbeschouwing
- Studie van algemene beginselen (dit vak)
Filosofie = (radicaal) kritische reflectie
Verwondering is het begin en beginsel van de filosofie.
Hegel: “De uil van Minerva begint haar vlucht pas bij het aanbreken van de avondschemering.”
Dus, wat is filosofie en hoe is ze anders van andere wetenschappen?
Antwoord 1:
Verschillende componenten van filosofie
- Attitude
1. Kritisch denken = het in vraag stellen van de vele dingen die andere mensen als
vanzelfsprekend beschouwen
2. Het beantwoorden van vragen
3. Het formuleren van antwoorden die bestand zijn tegen kritiek
4. Is allemaal niet uniek filosofisch
- Methodologie
1. Intuïties
§ 17e en 18e-eeuwse filosofen = kennis die op een onmiddellijke manier
wordt verkregen
• Descartes: heldere en welonderscheiden ideeën
§ 20 eeuw: negatieve betekenis = common sense/gezond verstand, de
e
spontane overtuigingen die we in onze eigen geest aantre\en wanneer we
over een bepaald onderwerp beginnen te denken
• Lastig te veranderen/op te geven
§ Is geen unieke filosofische methode – ook wetenschappers
2. Conceptuele analyse
§ = beoogt de belangrijke begrippen die we gebruiken te ontleden in meer
eenvoudige begrippen, zodat we die belangrijke begrippen beter
begrijpen en ook beter kunnen gebruiken
§ Vb: waarover spreken we als we praten over liefde, geluk, etc.
§ Is ook niet uniek filosofisch, fysica (en zelfs niet door alle filosofen)
3. Gedachte-experiment
§ = een instrument van de verbeelding dat gebruikt wordt om nieuwe
informatie over een thema te verkrijgen, zonder gebruik te maken van
nieuwe empirische data – het speelt zich volledig in het hoofd af
• Voordelen
o Verhelderen een probleem door te visualiseren
o Leveren gegevens op voor/tegen een theorie
o Lekker goedkoop & makkelijk
§ Voorbeeld: hersenen-in-een-vat (brain in a vat) experiment
• Beeld je in: je hersenen bevinden zich eigenlijk op een andere
planeet, waar een doorgedraaide wetenschapper ons brein
allerlei signalen geeft. Door de signalen krijgen wij sensorische
input/ervaringen.
, • Het brein in het vat kan niet nagaan of hun gedachten en
indrukken echt zijn
o En dus: wij ook niet
§ Maar: ook niet uniek in filosofie
• Toch: benadrukt dat filosofie zich bezighoudt met enorm
fundamentele kwesties die niet klassiek-wetenschappelijk
bestudeerd kunnen worden.
- Domein
1. De aard van de vragen van filosofie = ze zijn abstract en eigenaardig, we hoeven
ze in het dagelijks leven nooit te stellen
2. Er is geen vooruitgang, enkel nieuwe antwoorden voor dezelfde fundamentele
vragen
§ Betwijfeld – later meer J
Experimentele filosofie = groep filosofen die vinden dat empirisch-wetenschappelijke
methoden kunnen bijdragen aan een oplossing voor traditioneel filosofische problemen.
Ander antwoord, filosofie =
4 deeldomeinen van filosofie
1. Metafysica = bestudeert de aard & structuur van de wereld
a. Wat betekent het (voor iemand) om te bestaan?
b. Op grond waarvan kunnen we zeggen dat iets bestaat?
c. Bestaat alleen materie, of bestaan ook niet-materiële zaken?
d. Vb: bestaat tijd? Zijn wij meer dan onze hersenen?
2. Logica = wat het betekent om deugdelijk te redeneren en te argumenteren
a. Het weerleggen van drogredenen
i. Vb: slippery slope – als we vandaag A doen, volgt B, we willen B niet, dus
doen A niet.
b. Is een redenering geldig of ongeldig, en waarom?
3. Epistemologie = kennisleer; bestudeert de aard, de structuur en de mogelijkheid van
onze kennis
a. Wat is de reikwijdte van onze kennis? Wat kunnen we weten?
b. Hoe verwerven we kennis?
c. Wat is kennis?
d. Wat betekent het om van iets overtuigd te zijn?
e. Vb: Descartes twijfelzucht, brain in a vat experiment
f. Wetenschapsfilosofie, met 2 deeldomeinen
i. Algemene = houdt zich bezig met fundamentele filosofische kwesties die
verband houden met wetenschap
1. Wat onderscheidt wetenschappelijke van niet-wetenschappelijke
kennis?
2. Hoe onderscheid je wetenschap van pseudowetenschap?
ii. Toegepaste = willen weten of de onderzoeksresultaten van wetenschap X
een nieuw licht kunnen werpen op filosofische problemen buiten de
wetenschap
4. Moraalfilosofie = ethiek; beschrijven de verzameling van rechten, plichten,
aanbevelingen, geboden en verboden = het normatieve universum
a. Wat is een moraal?
b. Alle ethische kwesties – maar, wat is een ethische kwestie?
c. Politieke filosofie
Een ander antwoord:
