Samenvatting: Recht
1) Inleiding
Wetgeving die met mondjesmaat in werking treedt:
- Basiswet gevangeniswezen 2005
- Wet op strafuitvoeringsrechtbanken
- Wet externe rechtspositie veroordelen tot een vrijheidsstraf
Vanaf 2014 is elektronisch toezicht een alternatief voor voorlopige hechtenis
Autonome straffen:
- Elektronisch toezicht
- Gevangenisstraf
- Werkstraf
- Geldboete
Grootste hervorming: 2016: Justitieminster Koen Geens
= Potpourri 2 wet
Veralgemeende mogelijkheid van correctionalisering (vernietigd)
Aanpassing van de verjaringstermijnen
De verdubbeling van de beroepstermijn
De beperking van de cassatiemogelijkheden
Wijzigingen in het onderzoek en de voorlopige hechtenis
De mogelijkheid ‘guilty plea’
!! Afschaffing van het hof van assisen
De belangrijkste misdaden blijven tot de exclusieve bevoegdheid van hof van assisen behoren
inbreuk op rechtswaarborgen ongedaan gemaakt
6de staatshervorming
- Justitiehuizen bevoegdheid van Vlaamse gemeenschap
- Vlaams decreet “justitiehuizen en juridische eerstelijnsbijstand)
1.1. Waarom moet men straffen?
Verkeersfouten meer met verzekering geregeld
zoeken naar meer herstelrechtelijke benadering? (voor slachtoffer of samenleving)
1.2 Hoe moet men straffen?
Afhankelijk wat men wil bereiken andere sanctiemiddelen
- Repressief of preventief?
- Individualiseren of generaliseren?
- Invloed van strafrecht op misdadig gedrag?
2) Het misdrijf
2.1 Indeling van de misdrijven
3 soorten misdrijven
1) Overtredingen (politiestraf): gevangenisstraf 1-7 dagen, onder elektronisch toezicht,
autonome probatiestraf van max 1 jaar, een werkstraf en/of geldboete van 1 tot 25 euro
2) Wanbedrijven (correctionele straf): gevangenisstraf 8 dagen tot 5 jaar, onder elektronisch
toezicht, autonome probatiestraf van max 2 jaar, een werkstraf en/of geldboete van 26 euro
en meer
3) Misdaden (criminele straf): gevangenisstraf van minstens 5 jaar tot levenslange opsluiting
,Strafboek bestaat uit 2 delen
1) Reeks algemene regels die bij bestraffen van misdrijven moeten in acht genomen worden
2) Behandelt de misdrijven zelf met de toepasselijke straffen
2.2 De kwalificatie
Artikel uit strafwetboek: beschrijving van het misdrijf en de aanduiding van de straf
Invervolgingstelling:
1) OM die vervolging instelt en strafbaar feit vergelijkt met de in het strafwetboek voorziene
omschrijving van het misdrijf.
2) Gevorderd voor bevoegde rechtbank
wettelijke opdeling niet soepel te hanteren !
Maar mechanisme van correctionalisering en contraventionalisering
- Alle misdrijven zijn vervolgbaar (OM beslist autonoom)
- Uitzondering: Klachtmisdrijf vervolg na een voorafgaandelijke klacht van het slachtoffer
2.3 De bestanddelen van het misdrijf
Om van een misdrijf te kunnen spreken:
1) Materieel bestanddeel: uitwendige waarneembare menselijke gedraging , die oorzaak is van
het wederrechtelijke gevolg
2) Zedelijk bestanddeel: de dader moet het misdrijf hebben gewild. Moet schuld hebben aan
het misdrijf
3) Strafwaardig: de wetgever moet het misdrijf strafbaar willen stellen
1 niet aanwezig = geen misdrijf
2.3.1 Rechtvaardigingsgronden
Wettelijk voorschrift of bevel van de overheid
Een bepaalde handeling kan geen misdrijf zijn als ze gesteld wordt in de uitvoering van een wettelijke
bepaling
- Bevel van overheid voor ondergeschikte uitvoerders
Wettelijke zelfverdediging
Wanneer misdaad, wanbedrijf, doodslag, verwondingen en slagen geboden zijn door ogenblikkelijke
noodzaak van wettelijke verdediging van zichzelf of van een ander
verdediging van een persoon tegen een wederrechtelijke aanranding
Noodtoestand
Ontwikkeld door de rechtspraak
toestand bij rampen, ieder redt wat er te redden valt
grotere waarde dan opgeofferd belang
= nood breekt wet
Toestemming van het slachtoffer
Theoretisch = onmogelijk
burger kan niet vrij beschikken over eigen fysieke integriteit
aantastingen van integriteit bij heelkundig ingrijpen heeft een wettelijke grondslag
euthanasie onder voorwaarden enkel toelaatbaar
2.3.2 Ontoerekenbaarheidsgronden
, Geestesstoornis
Geen misdrijf als de beklaagde op tijdstip van feiten leed aan geestesstoornis die zijn
oordeelsvermogen of controle over zijn daden heeft tenietgedaan
- Wil om misdrijf te plegen is afwezig = geen misdrijf
- Maatregel ter beveiliging van samenleving (internering)
Overmacht
Wanneer hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeft kunnen weerstaan
= een dwang die vreemd is aan de persoon van de dader, die van buitenaf op hem inwerk
- Moeilijk in te roepen
Voorwaarden =
Dwang moet onweerstaanbaar zijn: wilsvrijheid uitgeschakeld
Moet bestaan op ogenblik v/h misdrijf
Vreemd zijn aan de wil van de dader: passies uitgesloten
Dwaling
Onderscheid:
1) Feitelijke dwaling: onwetendheid over een essentieel element v/h misdrijf. Vergissing over
constitutief element niet fout van beklaagde en elke redelijke persoon zou hetzelfde doen
in die situatie
2) Rechtsdwaling: onmogelijk want moeten de wet kennen
Minderjarigheid
Jongeren beneden 18 jaar niet gestraft
Vanaf 2019: jeugddelingquentierecht
2.4 De strafbare poging en strafbare deelneming
Strafbare poging
= Wanneer het voornemen om een misdaad/wanbedrijf te plegen, zich heeft geopenbaard door
uitwendige daden die het begin van de uitvoering van de misdaad uitmaken zijn gestaakt
Wanbedrijven eventuele strafbaarheid uitdrukkelijk aangegeven
Misdaden gestraft met straf graad net onder die van voltooide misdrijf
Strafbare deelneming
= verschillende personen bij het misdrijf betrokken
= medeplichtige, mededader
Medeplichtige
- Geen noodzakelijke hulp
- Onderrichtingen gegeven (wapens, werktuigen of andere middelen)
- Onderdak lenen
- Straf graad lager dan die van de dader
Mededader
- Rechtstreeks aan misdrijf meegewerkt
- Noodzakelijke hulp verleend
- Zelfde straf als dader
3) De straf
1) Inleiding
Wetgeving die met mondjesmaat in werking treedt:
- Basiswet gevangeniswezen 2005
- Wet op strafuitvoeringsrechtbanken
- Wet externe rechtspositie veroordelen tot een vrijheidsstraf
Vanaf 2014 is elektronisch toezicht een alternatief voor voorlopige hechtenis
Autonome straffen:
- Elektronisch toezicht
- Gevangenisstraf
- Werkstraf
- Geldboete
Grootste hervorming: 2016: Justitieminster Koen Geens
= Potpourri 2 wet
Veralgemeende mogelijkheid van correctionalisering (vernietigd)
Aanpassing van de verjaringstermijnen
De verdubbeling van de beroepstermijn
De beperking van de cassatiemogelijkheden
Wijzigingen in het onderzoek en de voorlopige hechtenis
De mogelijkheid ‘guilty plea’
!! Afschaffing van het hof van assisen
De belangrijkste misdaden blijven tot de exclusieve bevoegdheid van hof van assisen behoren
inbreuk op rechtswaarborgen ongedaan gemaakt
6de staatshervorming
- Justitiehuizen bevoegdheid van Vlaamse gemeenschap
- Vlaams decreet “justitiehuizen en juridische eerstelijnsbijstand)
1.1. Waarom moet men straffen?
Verkeersfouten meer met verzekering geregeld
zoeken naar meer herstelrechtelijke benadering? (voor slachtoffer of samenleving)
1.2 Hoe moet men straffen?
Afhankelijk wat men wil bereiken andere sanctiemiddelen
- Repressief of preventief?
- Individualiseren of generaliseren?
- Invloed van strafrecht op misdadig gedrag?
2) Het misdrijf
2.1 Indeling van de misdrijven
3 soorten misdrijven
1) Overtredingen (politiestraf): gevangenisstraf 1-7 dagen, onder elektronisch toezicht,
autonome probatiestraf van max 1 jaar, een werkstraf en/of geldboete van 1 tot 25 euro
2) Wanbedrijven (correctionele straf): gevangenisstraf 8 dagen tot 5 jaar, onder elektronisch
toezicht, autonome probatiestraf van max 2 jaar, een werkstraf en/of geldboete van 26 euro
en meer
3) Misdaden (criminele straf): gevangenisstraf van minstens 5 jaar tot levenslange opsluiting
,Strafboek bestaat uit 2 delen
1) Reeks algemene regels die bij bestraffen van misdrijven moeten in acht genomen worden
2) Behandelt de misdrijven zelf met de toepasselijke straffen
2.2 De kwalificatie
Artikel uit strafwetboek: beschrijving van het misdrijf en de aanduiding van de straf
Invervolgingstelling:
1) OM die vervolging instelt en strafbaar feit vergelijkt met de in het strafwetboek voorziene
omschrijving van het misdrijf.
2) Gevorderd voor bevoegde rechtbank
wettelijke opdeling niet soepel te hanteren !
Maar mechanisme van correctionalisering en contraventionalisering
- Alle misdrijven zijn vervolgbaar (OM beslist autonoom)
- Uitzondering: Klachtmisdrijf vervolg na een voorafgaandelijke klacht van het slachtoffer
2.3 De bestanddelen van het misdrijf
Om van een misdrijf te kunnen spreken:
1) Materieel bestanddeel: uitwendige waarneembare menselijke gedraging , die oorzaak is van
het wederrechtelijke gevolg
2) Zedelijk bestanddeel: de dader moet het misdrijf hebben gewild. Moet schuld hebben aan
het misdrijf
3) Strafwaardig: de wetgever moet het misdrijf strafbaar willen stellen
1 niet aanwezig = geen misdrijf
2.3.1 Rechtvaardigingsgronden
Wettelijk voorschrift of bevel van de overheid
Een bepaalde handeling kan geen misdrijf zijn als ze gesteld wordt in de uitvoering van een wettelijke
bepaling
- Bevel van overheid voor ondergeschikte uitvoerders
Wettelijke zelfverdediging
Wanneer misdaad, wanbedrijf, doodslag, verwondingen en slagen geboden zijn door ogenblikkelijke
noodzaak van wettelijke verdediging van zichzelf of van een ander
verdediging van een persoon tegen een wederrechtelijke aanranding
Noodtoestand
Ontwikkeld door de rechtspraak
toestand bij rampen, ieder redt wat er te redden valt
grotere waarde dan opgeofferd belang
= nood breekt wet
Toestemming van het slachtoffer
Theoretisch = onmogelijk
burger kan niet vrij beschikken over eigen fysieke integriteit
aantastingen van integriteit bij heelkundig ingrijpen heeft een wettelijke grondslag
euthanasie onder voorwaarden enkel toelaatbaar
2.3.2 Ontoerekenbaarheidsgronden
, Geestesstoornis
Geen misdrijf als de beklaagde op tijdstip van feiten leed aan geestesstoornis die zijn
oordeelsvermogen of controle over zijn daden heeft tenietgedaan
- Wil om misdrijf te plegen is afwezig = geen misdrijf
- Maatregel ter beveiliging van samenleving (internering)
Overmacht
Wanneer hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeft kunnen weerstaan
= een dwang die vreemd is aan de persoon van de dader, die van buitenaf op hem inwerk
- Moeilijk in te roepen
Voorwaarden =
Dwang moet onweerstaanbaar zijn: wilsvrijheid uitgeschakeld
Moet bestaan op ogenblik v/h misdrijf
Vreemd zijn aan de wil van de dader: passies uitgesloten
Dwaling
Onderscheid:
1) Feitelijke dwaling: onwetendheid over een essentieel element v/h misdrijf. Vergissing over
constitutief element niet fout van beklaagde en elke redelijke persoon zou hetzelfde doen
in die situatie
2) Rechtsdwaling: onmogelijk want moeten de wet kennen
Minderjarigheid
Jongeren beneden 18 jaar niet gestraft
Vanaf 2019: jeugddelingquentierecht
2.4 De strafbare poging en strafbare deelneming
Strafbare poging
= Wanneer het voornemen om een misdaad/wanbedrijf te plegen, zich heeft geopenbaard door
uitwendige daden die het begin van de uitvoering van de misdaad uitmaken zijn gestaakt
Wanbedrijven eventuele strafbaarheid uitdrukkelijk aangegeven
Misdaden gestraft met straf graad net onder die van voltooide misdrijf
Strafbare deelneming
= verschillende personen bij het misdrijf betrokken
= medeplichtige, mededader
Medeplichtige
- Geen noodzakelijke hulp
- Onderrichtingen gegeven (wapens, werktuigen of andere middelen)
- Onderdak lenen
- Straf graad lager dan die van de dader
Mededader
- Rechtstreeks aan misdrijf meegewerkt
- Noodzakelijke hulp verleend
- Zelfde straf als dader
3) De straf
