Ethics in Care and Education
Hoofdstuk 1 – Moraalfilosofie en moreel redeneren
Als moraliteit vroeg komt, komt moraalfilosofie later. Moraalfilosofie is de naam voor
denken en reflecteren over moraliteit.
Moraalfilosofie is een praktisch vak met veel significante en belangrijke theoretische
elementen. Het kan helpen om je eigen morele kijk op het leven te ontwikkelen, het
kan helpen een scherper beeld te krijgen van wat er wel en niet toe doet vanuit een
moreel oogpunt. Moraliteit kan je helpen een beeld te vormen van welke
overwegingen wel en niet serieus genoegen moeten worden en hoe we ons
redeneervermogen, aandacht en emoties zouden moeten ontwikkelen.
Het kan je helpen nadenken over de aard van je relaties met andere mensen en met
andere waardevolle dingen.
Belangrijke filosofen:
- Plato; hiervan leren we hoe moeilijk het is om het idee te verwerpen dat er
diep van binnen objectieve morele waarheden bestaan
- Aristoteles; hiervan leren we dat moraliteit evenzeer over het mensenlijk
karakter gaat als over het handelen
- Immanuel Kant; versterkt onze waardering over hoe belangrijk het is om
andere mensen met respect te behandelen
- Jeremy Bentham & John Stu-art Mill; dringen er bij ons aan om te overwegen
of het geluk van mensen en andere voelende wezens onze centrale morele
focus zou moeten zijn
- Friedrich Nietzsche; helpt ons begrijpen dat echte moraliteit niet verward moet
worden met onze gevoelens van goedkeuring of afkeuring van bepaalde
dingen op dit specifieke moment
- Nel Noddings & Carol Gilligan; leggen belang van zorgzame relaties voor
moraliteit uit
- Charles Mills; laat zien hoe belangen van achtergestelde groepen vaak
worden genegeerd bij het opstellen en toepassen van morele theorieën
- Confucius; herinnert ons aan het belang van afkomst, rituelen en tradities in
ons morele leven, iets wat Westerse filosofen vaak over het hoofd zien.
Al deze denkers ontwikkelden hun inzichten veel diepgaander en namen vaak
gedetailleerde morele standpunten aan in die hun eigen belangen benadrukken ten
koste van anderen.
Moraliteit gaat over hoe onze acties anderen op relatief ernstige manieren helpen of
schaden. Het richt zich op ‘wat we elkaar verschuldigd zijn’.
Supererogatie is handelen boven en buiten je plicht (hoeft niet, wordt wel
gewaardeerd)
Voorbeeld: een vriend van een vriend helpen verhuizen naar een nieuw appartement
1
,Filosofen hebben een drievoudig onderscheid gemaakt tussen gebieden van de
moraalfilosofie:
- Meta-ethiek: over de uiteindelijke aard en functies van moraliteit
- Normatieve ethiek: die algemene theorieën uiteenzet over wat we zouden
moeten doen
- Toegepaste ethiek: richt zich op specifieke problemen
Meta-ethiek
Voor moraalfilosofen zijn vragen over de aard van waarde, waar de regels van ethiek
vandaan komen en hoe we erover kunnen leren, vragen voor meta-ethiek
Voorbeelden: ‘wees aardig tegen je zus’ en ‘wie zegt dat ik dat moet doen?’
Een kind trekt de autoriteit van morele regels in twijfel, maar kan tegelijkertijd ten
onrechte aannemen dat de enige bron van autoriteit een gezaghebbend mens is.
Normatieve ethiek
Het onderzoeksgebied naar wat we moreel gezien zouden moeten doen, wordt vaak
normatieve ethiek genoemd. De bron van de term normatief is het woord norm, wat
verwijst naar standaard.
Standaard kan als twee dingen worden gezien. Éen manier om standaard te zien, is
als ‘gemiddeld’, in de zin van wat normaal is. Maar we kunnen normen ook op een
andere manier beschouwen: niet statistisch, maar idealiter. De norm presenteert een
normatieve visie.
Voorbeeld: 90% van de wereld heeft overgewicht. De normatieve visie zegt dat veel
mensen zwaarder zijn dan ze zouden moeten zijn. Hierbij gebruiken ze een theorie
over gewicht ten opzichte van lengte en andere factoren als norm of standaard als
ideaalmodel.
Normatieve ethiek is dus een tak van ethiek die zich afvraagt: welke morele regels,
principes zouden we moeten accepteren? Naar welke maatstaven zouden we
moeten leven?
Maar waar komen de ideale morele normen vandaan? Deze vraagt brengt ons terug
naar de meta-ethiek. Het is dus duidelijk dat vragen over normatieve ethiek en meta-
ethiek met elkaar in verband staan.
Toegepaste ethiek
Toegepaste ethiek verschilt van normatieve ethiek voornamelijk in focus en nadruk.
Bij normatieve ethiek proberen we een algemene benadering van moraliteit te
vormen die een brede toepassing zal hebben. Bij toegepaste ethiek begint het
meestal met een specifiek probleem en zoekt men naar waarden, principes of andere
normatieve standaarden die kunnen worden toegepast om het op te lossen.
In toegepaste ethiek is het gebruikelijk om een probleem vanuit verschillende
invalshoeken te bekijken om te zien welke argumenten het sterkst en overtuigend
zijn.
Voorbeeld: moet euthanasie of abortus toegestaan zijn?
2
,Morele filosofie is een traditie van denken, in plaats van een reeks te leren doctrines.
Methodologie is op te splitsen in vier gebieden: logische principes van redeneren die
van toepassing zijn op alle onderwerpen, informele argumentatietechnieken die ook
van toepassing zijn op alle vakgebieden, gedachte-experimenten en morele intuïties
en specifieke methodologische hulpmiddelen die in de morele filosofie worden
gebruikt.
Formele logica: geldigheid, correctheid, dubbelzinnigheid & circulariteit
Een argument is een manier om een bepaalde conclusie te ondersteunen door te
redeneren vanuit andere beweringen. Formele logica is een argumentatiemethode,
warbij deductie wordt gebruikt, waarbij conclusies worden afgeleid vanuit een reeks
logische regels.
Logische geldigheid treedt op wanneer het onmogelijk is dat de conclusie onwaar is
wanneer de premissen waar zijn. Als de premissen waar zijn, moet de conclusie ook
waar zijn. Een premisse is een veronderstelling dat iets waar is.
Het idee van logische noodzakelijkheid wordt ook vaak gebruikt om te
beargumenteren of de conclusie noodzakelijkerwijs voortvloeit uit de premissen.
Logische valkuilen
Logische argumentatie kan zeer krachtig zijn, maar er zijn enkele valkuilen. Een
drogreden staat bekend als dubbelzinnigheid, waarbij hetzelfde woord verschillende
betekenissen heeft in verschillende premissen. Een drogreden wordt vaak een
cirkelredenering genoemd.
Informele logica: analogie, inductie, gevolgtrekkingen naar de beste verklaring
De kracht van een argumentatie vanuit analogie is dat als we overtuigende
vergelijking kunnen maken tussen twee onderzoeksgebieden, we kennis die we in
het ene vakgebied hebben opgedaan, kunnen gebruiken om het andere te
verhelderen.
Inductie is een procedure waarbij je gegevens verzamelt om tot een algemene
conclusie te komen.
Voorbeeld: ik zie een witte zwaan, ik zag gisteren ook een witte zwaan & vorige week
ook —> alle zwanen zijn wit.
Inductie wordt vaak vergeleken met deductie. Inductie is noot bewijs, op zijn best is
het een opeenstapeling van bewijs om een wetenschappelijke hypothese te
ondersteunen. Inductie op zichzelf zegt niets over het causale verband.
Gedachte-experimenten en morele intuïties
Een gedachten-experiment is een hypothetische situatie om mensen te stimuleren tot
diep nadenken.
Morele intuïties kunnen op vier manieren worden gebruikt: om een theorie te
ondersteunen, tegenvoorbeelden te geven, puzzel op te lossen over ons moreel
denken en om een moreel argument te ontwikkelen
3
, Speciale morele argumenten
Framing is een manier van een vraag stellen of een situatie op een bepaalde manier
schetsen.
Bevestigingsbias heeft de neiging om voornamelijk aandacht te besteden aan het
bewijs dat de positie die je al inneemt ondersteunt.
Framing, bevestigingsbias en andere beïnvloedingsmechanismen verklaren
gedeeltelijk waarom we zo openstaan voor manipulatie van reclame en sociale
media.
Korte samenvatting hoofdstuk 1
Er is onderscheid tussen:
- Meta-ethische vragen, over de aard en het bestaan van waarde
- Normatieve ethiek, vragen over wat we zouden moeten doen en hoe we
zouden moeten leven
- Toegepaste ethiek, vragen over specifieke morele problemen
Onderscheid in enkele redeneertechnieken:
- Formele methoden die van toepassing zijn op elke vorm van redeneren
- Informele methoden die ook van toepassing zijn op alle vakgebieden
- Gedachte-experimenten en morele intuïties
- Enkele speciale morele argumenten, waaronder universalisering, hellende-
helling-argumenten, de leer van het dubbele effect.
4
Hoofdstuk 1 – Moraalfilosofie en moreel redeneren
Als moraliteit vroeg komt, komt moraalfilosofie later. Moraalfilosofie is de naam voor
denken en reflecteren over moraliteit.
Moraalfilosofie is een praktisch vak met veel significante en belangrijke theoretische
elementen. Het kan helpen om je eigen morele kijk op het leven te ontwikkelen, het
kan helpen een scherper beeld te krijgen van wat er wel en niet toe doet vanuit een
moreel oogpunt. Moraliteit kan je helpen een beeld te vormen van welke
overwegingen wel en niet serieus genoegen moeten worden en hoe we ons
redeneervermogen, aandacht en emoties zouden moeten ontwikkelen.
Het kan je helpen nadenken over de aard van je relaties met andere mensen en met
andere waardevolle dingen.
Belangrijke filosofen:
- Plato; hiervan leren we hoe moeilijk het is om het idee te verwerpen dat er
diep van binnen objectieve morele waarheden bestaan
- Aristoteles; hiervan leren we dat moraliteit evenzeer over het mensenlijk
karakter gaat als over het handelen
- Immanuel Kant; versterkt onze waardering over hoe belangrijk het is om
andere mensen met respect te behandelen
- Jeremy Bentham & John Stu-art Mill; dringen er bij ons aan om te overwegen
of het geluk van mensen en andere voelende wezens onze centrale morele
focus zou moeten zijn
- Friedrich Nietzsche; helpt ons begrijpen dat echte moraliteit niet verward moet
worden met onze gevoelens van goedkeuring of afkeuring van bepaalde
dingen op dit specifieke moment
- Nel Noddings & Carol Gilligan; leggen belang van zorgzame relaties voor
moraliteit uit
- Charles Mills; laat zien hoe belangen van achtergestelde groepen vaak
worden genegeerd bij het opstellen en toepassen van morele theorieën
- Confucius; herinnert ons aan het belang van afkomst, rituelen en tradities in
ons morele leven, iets wat Westerse filosofen vaak over het hoofd zien.
Al deze denkers ontwikkelden hun inzichten veel diepgaander en namen vaak
gedetailleerde morele standpunten aan in die hun eigen belangen benadrukken ten
koste van anderen.
Moraliteit gaat over hoe onze acties anderen op relatief ernstige manieren helpen of
schaden. Het richt zich op ‘wat we elkaar verschuldigd zijn’.
Supererogatie is handelen boven en buiten je plicht (hoeft niet, wordt wel
gewaardeerd)
Voorbeeld: een vriend van een vriend helpen verhuizen naar een nieuw appartement
1
,Filosofen hebben een drievoudig onderscheid gemaakt tussen gebieden van de
moraalfilosofie:
- Meta-ethiek: over de uiteindelijke aard en functies van moraliteit
- Normatieve ethiek: die algemene theorieën uiteenzet over wat we zouden
moeten doen
- Toegepaste ethiek: richt zich op specifieke problemen
Meta-ethiek
Voor moraalfilosofen zijn vragen over de aard van waarde, waar de regels van ethiek
vandaan komen en hoe we erover kunnen leren, vragen voor meta-ethiek
Voorbeelden: ‘wees aardig tegen je zus’ en ‘wie zegt dat ik dat moet doen?’
Een kind trekt de autoriteit van morele regels in twijfel, maar kan tegelijkertijd ten
onrechte aannemen dat de enige bron van autoriteit een gezaghebbend mens is.
Normatieve ethiek
Het onderzoeksgebied naar wat we moreel gezien zouden moeten doen, wordt vaak
normatieve ethiek genoemd. De bron van de term normatief is het woord norm, wat
verwijst naar standaard.
Standaard kan als twee dingen worden gezien. Éen manier om standaard te zien, is
als ‘gemiddeld’, in de zin van wat normaal is. Maar we kunnen normen ook op een
andere manier beschouwen: niet statistisch, maar idealiter. De norm presenteert een
normatieve visie.
Voorbeeld: 90% van de wereld heeft overgewicht. De normatieve visie zegt dat veel
mensen zwaarder zijn dan ze zouden moeten zijn. Hierbij gebruiken ze een theorie
over gewicht ten opzichte van lengte en andere factoren als norm of standaard als
ideaalmodel.
Normatieve ethiek is dus een tak van ethiek die zich afvraagt: welke morele regels,
principes zouden we moeten accepteren? Naar welke maatstaven zouden we
moeten leven?
Maar waar komen de ideale morele normen vandaan? Deze vraagt brengt ons terug
naar de meta-ethiek. Het is dus duidelijk dat vragen over normatieve ethiek en meta-
ethiek met elkaar in verband staan.
Toegepaste ethiek
Toegepaste ethiek verschilt van normatieve ethiek voornamelijk in focus en nadruk.
Bij normatieve ethiek proberen we een algemene benadering van moraliteit te
vormen die een brede toepassing zal hebben. Bij toegepaste ethiek begint het
meestal met een specifiek probleem en zoekt men naar waarden, principes of andere
normatieve standaarden die kunnen worden toegepast om het op te lossen.
In toegepaste ethiek is het gebruikelijk om een probleem vanuit verschillende
invalshoeken te bekijken om te zien welke argumenten het sterkst en overtuigend
zijn.
Voorbeeld: moet euthanasie of abortus toegestaan zijn?
2
,Morele filosofie is een traditie van denken, in plaats van een reeks te leren doctrines.
Methodologie is op te splitsen in vier gebieden: logische principes van redeneren die
van toepassing zijn op alle onderwerpen, informele argumentatietechnieken die ook
van toepassing zijn op alle vakgebieden, gedachte-experimenten en morele intuïties
en specifieke methodologische hulpmiddelen die in de morele filosofie worden
gebruikt.
Formele logica: geldigheid, correctheid, dubbelzinnigheid & circulariteit
Een argument is een manier om een bepaalde conclusie te ondersteunen door te
redeneren vanuit andere beweringen. Formele logica is een argumentatiemethode,
warbij deductie wordt gebruikt, waarbij conclusies worden afgeleid vanuit een reeks
logische regels.
Logische geldigheid treedt op wanneer het onmogelijk is dat de conclusie onwaar is
wanneer de premissen waar zijn. Als de premissen waar zijn, moet de conclusie ook
waar zijn. Een premisse is een veronderstelling dat iets waar is.
Het idee van logische noodzakelijkheid wordt ook vaak gebruikt om te
beargumenteren of de conclusie noodzakelijkerwijs voortvloeit uit de premissen.
Logische valkuilen
Logische argumentatie kan zeer krachtig zijn, maar er zijn enkele valkuilen. Een
drogreden staat bekend als dubbelzinnigheid, waarbij hetzelfde woord verschillende
betekenissen heeft in verschillende premissen. Een drogreden wordt vaak een
cirkelredenering genoemd.
Informele logica: analogie, inductie, gevolgtrekkingen naar de beste verklaring
De kracht van een argumentatie vanuit analogie is dat als we overtuigende
vergelijking kunnen maken tussen twee onderzoeksgebieden, we kennis die we in
het ene vakgebied hebben opgedaan, kunnen gebruiken om het andere te
verhelderen.
Inductie is een procedure waarbij je gegevens verzamelt om tot een algemene
conclusie te komen.
Voorbeeld: ik zie een witte zwaan, ik zag gisteren ook een witte zwaan & vorige week
ook —> alle zwanen zijn wit.
Inductie wordt vaak vergeleken met deductie. Inductie is noot bewijs, op zijn best is
het een opeenstapeling van bewijs om een wetenschappelijke hypothese te
ondersteunen. Inductie op zichzelf zegt niets over het causale verband.
Gedachte-experimenten en morele intuïties
Een gedachten-experiment is een hypothetische situatie om mensen te stimuleren tot
diep nadenken.
Morele intuïties kunnen op vier manieren worden gebruikt: om een theorie te
ondersteunen, tegenvoorbeelden te geven, puzzel op te lossen over ons moreel
denken en om een moreel argument te ontwikkelen
3
, Speciale morele argumenten
Framing is een manier van een vraag stellen of een situatie op een bepaalde manier
schetsen.
Bevestigingsbias heeft de neiging om voornamelijk aandacht te besteden aan het
bewijs dat de positie die je al inneemt ondersteunt.
Framing, bevestigingsbias en andere beïnvloedingsmechanismen verklaren
gedeeltelijk waarom we zo openstaan voor manipulatie van reclame en sociale
media.
Korte samenvatting hoofdstuk 1
Er is onderscheid tussen:
- Meta-ethische vragen, over de aard en het bestaan van waarde
- Normatieve ethiek, vragen over wat we zouden moeten doen en hoe we
zouden moeten leven
- Toegepaste ethiek, vragen over specifieke morele problemen
Onderscheid in enkele redeneertechnieken:
- Formele methoden die van toepassing zijn op elke vorm van redeneren
- Informele methoden die ook van toepassing zijn op alle vakgebieden
- Gedachte-experimenten en morele intuïties
- Enkele speciale morele argumenten, waaronder universalisering, hellende-
helling-argumenten, de leer van het dubbele effect.
4
