SOCIAAL RECHT
1. COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
WAT IS COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
= deel arbeidsrecht met betrekking op collectieve aspecten arbeid in de PRIVATE SECTOR (andere regels in
de publieke sector: overheid, gemeente, ..). Schriftelijk als resultaat van overleg tussen sociale partners
PARTIJEN/ SOCIALE PARTNERS
Werknemerszijde Werkgeverszijde
3 representatieve vakbonden/ WNorganisatie/ WN Meerdere representatieve WGvergingen/
verenging organisaties
ACV VBO (= vakbond Belgische ondernemingen)
ABVV UNIZO (= unie zelfstandige ondernemers)
ACLBV Boerenbond
NCK wil ook maar voldoet niet aan subjectieve …
voorwaarde
Geen rechtspersoonlijkheid Vaak wel rechtspersoonlijkheid
weten niet wie lid is weten de leden, ze komen er voor uit
feitelijke verenging
Verschillende wettelijke opdrachten Verschillende wettelijke opdrachten
VOORWAARDEN REPRESENTATIEVE VAKBOND
1) werken over gans België
2) interprofessioneel (alle groepen en sectoren omvatten)
3) meer dan 50 000 leden (enkel voor WN organisaties)
4) zetelen in de nationale raad & centrale raad bedrijfsleden -> kiest de minister -> subjectief
GROEP VAN 10/ TOP SOCIALE PARTNERS
= 10 toplui van belangrijkste representatieve organisaties, voorgezeten door de voorzitter van VBO (Rene
Branders). Geconsulteerd als de hoogste, informeel orgaan waarin ze overleggen. Gaan problematieken
over arbeid en socialezekerheidsrecht bespreken. Als ze overeenkomen zet overheid het om in wetgeving.
Zowel WGvertegenwoordigers als WNvertegenwoordigers (namen niet kennen!)
1) INSTELLINGEN/ ORGANEN SOCIAAL OVERLEG: NATIONAAL
Nationale arbeidsraad
Interprofessioneel
Adviezen geven aan overheid (= parlement of regering) -> niet bindend
o over nieuwe wetgeving, evaluatie bestaande wetgeving
o soms unaniem soms niet
CAO’s sluiten
o Gans België geldig
o Belangrijke onderwerpen (minimumloon, tijdskrediet, …)
2) INSTELLINGEN/ ORGANEN SOCIAAL OVERLEG: BEDRIJFSTAK/ SECTOR
Paritair comité per sector opgericht door KB
Taak
o Bemiddelen in geschillen (sociale conflicten)
1
, o CAO’s sluiten (algemeen bindend) die arbeidsvoorwaarden WN vastleggen (verschillen van
comité tot comité)
o Adviezen geven aan regering/ NAR/ CRB
o Door wetgever toevertrouwde taken (bv. ontslagbescherming, …)
3 types paritair comité
Enkel bevoegd voor de werklieden (arbeiders) die tewerkgesteld zijn in een bepaalde bedrijfstak
(nummer van 100 tot 152)
Enkel bevoegd voor de bedienden die tewerkgesteld zijn in een bepaalde bedrijfstak (nummer van
200 tot 227)
Bevoegd voor werklieden (arbeiders) en bedienden die tewerkgesteld zijn in een bepaalde
bedrijfstak (nummer van 300 tot 341)
3) INSTELLINGEN SOCIAAL OVERLEG: ONDERNEMINGSVLAK
1) Ondernemingsraad (OR)
Verplicht vanaf 100 WN (om de 4 jaar herbekijken)
Minstens 1 keer per maand overleg
Paritair samengesteld (evenveel vertegenw WN als WG)
o werknemersvertegenwoordigers verkozen bij sociale verkiezingen
o werkgevers aangeduid door werkgever onder leidinggevende
Taak
o geïnformeerd over financieel economische gegevens en tewerkstelling
o adviseren over arbeidsvoorwaarde, nieuwe technologieën, omscholing, beleid, …
o beslissen (eerder uitzonderlijk bv. collectieve vakantie)
2) Comité voor preventie en bescherming op het werk (cpbw)
Verplicht vanaf 50 WN
Paritair samengesteld (zie 1)
Taak
o geïnformeerd en geven adviezen over welzijn, veiligheid en gezondheid op het werk
o ALS geen OR, informatie op economische en financieel vlak
o bemiddelen in geschillen
o door wetgever toevertrouwde taken
3) Vakbondafvaarding (V.A.)
Voorwaarden oprichting afhankelijk van sector -> geen nationale wetgeving -> afhankelijk van
aantal WB, syndicalisatiegraad, … in CAO
Enkele WN aangeduid door vakbond of werknemers -> NIET paritair
Taak
o onderhandelen over CAO
o controle naleving sociaal recht, CAO, arbeidsreglementen en individuele
arbeidsovereenkomsten
o tussenkomen bij geschillen of betwistingen van collectieve aard
o WN met individuele klachten bijstaan
o informatie over veranderingen arbeid of verloning
o als geen OR of cpbw moeten ze geïnformeerd worden
4) Europese ondernemingsraad (EOR)
Verplicht vanaf 1000 WN in de EU en minstens 2 lidstaten 250 WN
2
, Hoofdbestuur vergadert met WVvertegenwoordigers uit lidstaten waar men personeel
tewerkstelt 1 à 2 keer per jaar
Taak
o geïnformeerd worden over transnationale aangelegenheden en advies geven (over
meerdere landen)
COLLECTIEVE ARBEIDSGESCHILLEN
Staking (geen wet, wel handvest)
o bewust en collectief arbeid niet uitvoeren of niet normaal uitvoeren -> druk creëren
o recht, kan niet grond van ontslag zijn (wel als ze kunnen bewijzen dat er bv geweldpleging is)
o niet toegang beletten voor anderen (anders dwangsom)
o geen recht op loon, ook niet voor de werkwilligen, voor gesyndiceerde WN wel een vergoeding
door vakbond
o soms moet rechter tussenkomen
Lock-out/ uitsluiting
o werkgever weigert werknemers te laten werken
o onwettig, recht op schadevergoeding gelijk aan loon voor WN
o komt zelden voor (zie audi)
= tegenhangers van elkaar
Meestal geen rechtsgeschillen maar belangengeschillen (kan op elk niveau)
CONFLICT AUDI
Ze beslissen geen nieuw model te produceren in Vorst, hebben recht op deze keuze maken. Maar moet
ondernemingsraad respecteren.
Vermoedelijk gevolg: fabrieken sluiten en WN verliezen job
Reactie WN: mensen staken, sleutels afgewerkte auto’s meegenomen door personeel
Reactie WG: fabriek stilleggen en ALLE WN krijgen geen loon = lock-out
Bemiddelaar gaat tussenkomen en ze komen tot akkoord, werk wordt hervat en geen klacht tegen diefstal
van sleutels
DEFINITIE CAO
= schriftelijke overeenkomst als gevolg van collectief overleg tussen:
1 of meer WNorganisaties (nooit WN zelf!)
1 of meer WG = ondernemingscao
1 of meer WGorganisaties= cao in paritair comité of nationale arbeidsraad
(overheid komt niet tussen)
Examen: NIET door werknemer zelf, organisatie zelf, ondernemingsraad, vakbondafvaarding
INHOUD CAO
Normatieve bepalingen (belangrijkst)
o individuele (1WN) OF collectieve (MEER DAN 1 WN, groep) rechten en plichten WN en WG
o over minimumloon, arbeidsduur, verlof, loon, premies, douchen na werk, …
o gelden voor iedereen
Obligatoire bepalingen
o verplichtingen WNorganisaties (vakbond) en WGorganisatie die CAO sloten
WNorganisaties: geen actie meer voeren = vredesplicht
3
, WGorganisaties: inhoud CAO bekendmaken bij WG en naleving promoten
NIVEAUS CAO
1) Nationale OF intersectorale CAO’s door de NAR
gans België privaat
2) Sectoriale CAO’s door paritaire comités
voor de bedrijfstak/ sector
3) Ondernemings CAO’s
voor ondernemingen of onderneming die CAO sluit
genoeg als 1 WNorganisatie ondertekend!!
VOORWAARDEN CAO
Registratie bij dienst algemene directie collectieve arbeidsbetrekkingen van de FOD werkgelegenheid,
arbeid en sociaal overleg (FOD WASO) door één van de partijen
Taalvoorwaarde
Inhoudelijke voorwaarden, verplichte vermeldingen (namen organisatie, duur, datum begin, …)
Schriftelijke voorwaarde (handtekeningen partijen)
Niet voldoen aan een voorwaarde zorgt ervoor dat deze geweigerd wordt, ze moeten dingen aanpassen
BINDING CAO
Een cao is altijd en automatisch bindend voor werkgevers die de cao tekenen of lid zijn van een
werkgeversorganisatie die deze cao tekende.
Ondernemings-cao (ontslag)
o bindend voor werkgever(s) die tekende
o niet strafbaar bij niet naleven
Sectorale (paritair comié) of intersectorale cao (NAR)
o bindend voor werkgevers die lid zijn van deze WGorganisatie die tekende
o afwijken als schriftelijk akkoord met WN, niet toe te passen CAO
Pas bindend na bekendmaking in BS van een nationaal en sectoriale CAO zijn bindend voor alle WG die
binnen dit toepassingsgebied na 15 dagen. Sectorale= alle WG in deze sector, intersectorale= alle
WG België En na algemeen verbindend verklaring KB is deze CAO een wet voor alle WG in dit
toepassingsgebied dus niet respecteren is strafbaar. NIET MEET AFWIJKEN ZELF NIET MET AKKOORD!
Examen: CAO is bindend maakt niet uit door NAR, pc, ondernemingen IS BINDEND VOOR ALLE
WERKNEMERS (zowel de gesyndiceerde als niet gesyndiceerde werknemers)
REGLEMENTERING
Wet 5 december 1968 (CAO en paritaire comités + voorwaarden representatief artikel 3)
Wet 20 september 1948 (wet ondernemingsraden) -> 4
Wet 4 augustus 1996, artikel 48-76 (welzijn WN)
CAO 5, 24 mei 1972 (statuut syndicale afvaarding van personeel) -> niet algemeen bindend
CAO 101, 21 december 2010 (informatie en raadpleging WN of concerns communautaire dimensie
CAO 109 (motivering ontslag)
Wet 2 juli 1978
CAO 300 (geen onderscheid bediende en arbeider)
4
1. COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
WAT IS COLLECTIEF ARBEIDSRECHT
= deel arbeidsrecht met betrekking op collectieve aspecten arbeid in de PRIVATE SECTOR (andere regels in
de publieke sector: overheid, gemeente, ..). Schriftelijk als resultaat van overleg tussen sociale partners
PARTIJEN/ SOCIALE PARTNERS
Werknemerszijde Werkgeverszijde
3 representatieve vakbonden/ WNorganisatie/ WN Meerdere representatieve WGvergingen/
verenging organisaties
ACV VBO (= vakbond Belgische ondernemingen)
ABVV UNIZO (= unie zelfstandige ondernemers)
ACLBV Boerenbond
NCK wil ook maar voldoet niet aan subjectieve …
voorwaarde
Geen rechtspersoonlijkheid Vaak wel rechtspersoonlijkheid
weten niet wie lid is weten de leden, ze komen er voor uit
feitelijke verenging
Verschillende wettelijke opdrachten Verschillende wettelijke opdrachten
VOORWAARDEN REPRESENTATIEVE VAKBOND
1) werken over gans België
2) interprofessioneel (alle groepen en sectoren omvatten)
3) meer dan 50 000 leden (enkel voor WN organisaties)
4) zetelen in de nationale raad & centrale raad bedrijfsleden -> kiest de minister -> subjectief
GROEP VAN 10/ TOP SOCIALE PARTNERS
= 10 toplui van belangrijkste representatieve organisaties, voorgezeten door de voorzitter van VBO (Rene
Branders). Geconsulteerd als de hoogste, informeel orgaan waarin ze overleggen. Gaan problematieken
over arbeid en socialezekerheidsrecht bespreken. Als ze overeenkomen zet overheid het om in wetgeving.
Zowel WGvertegenwoordigers als WNvertegenwoordigers (namen niet kennen!)
1) INSTELLINGEN/ ORGANEN SOCIAAL OVERLEG: NATIONAAL
Nationale arbeidsraad
Interprofessioneel
Adviezen geven aan overheid (= parlement of regering) -> niet bindend
o over nieuwe wetgeving, evaluatie bestaande wetgeving
o soms unaniem soms niet
CAO’s sluiten
o Gans België geldig
o Belangrijke onderwerpen (minimumloon, tijdskrediet, …)
2) INSTELLINGEN/ ORGANEN SOCIAAL OVERLEG: BEDRIJFSTAK/ SECTOR
Paritair comité per sector opgericht door KB
Taak
o Bemiddelen in geschillen (sociale conflicten)
1
, o CAO’s sluiten (algemeen bindend) die arbeidsvoorwaarden WN vastleggen (verschillen van
comité tot comité)
o Adviezen geven aan regering/ NAR/ CRB
o Door wetgever toevertrouwde taken (bv. ontslagbescherming, …)
3 types paritair comité
Enkel bevoegd voor de werklieden (arbeiders) die tewerkgesteld zijn in een bepaalde bedrijfstak
(nummer van 100 tot 152)
Enkel bevoegd voor de bedienden die tewerkgesteld zijn in een bepaalde bedrijfstak (nummer van
200 tot 227)
Bevoegd voor werklieden (arbeiders) en bedienden die tewerkgesteld zijn in een bepaalde
bedrijfstak (nummer van 300 tot 341)
3) INSTELLINGEN SOCIAAL OVERLEG: ONDERNEMINGSVLAK
1) Ondernemingsraad (OR)
Verplicht vanaf 100 WN (om de 4 jaar herbekijken)
Minstens 1 keer per maand overleg
Paritair samengesteld (evenveel vertegenw WN als WG)
o werknemersvertegenwoordigers verkozen bij sociale verkiezingen
o werkgevers aangeduid door werkgever onder leidinggevende
Taak
o geïnformeerd over financieel economische gegevens en tewerkstelling
o adviseren over arbeidsvoorwaarde, nieuwe technologieën, omscholing, beleid, …
o beslissen (eerder uitzonderlijk bv. collectieve vakantie)
2) Comité voor preventie en bescherming op het werk (cpbw)
Verplicht vanaf 50 WN
Paritair samengesteld (zie 1)
Taak
o geïnformeerd en geven adviezen over welzijn, veiligheid en gezondheid op het werk
o ALS geen OR, informatie op economische en financieel vlak
o bemiddelen in geschillen
o door wetgever toevertrouwde taken
3) Vakbondafvaarding (V.A.)
Voorwaarden oprichting afhankelijk van sector -> geen nationale wetgeving -> afhankelijk van
aantal WB, syndicalisatiegraad, … in CAO
Enkele WN aangeduid door vakbond of werknemers -> NIET paritair
Taak
o onderhandelen over CAO
o controle naleving sociaal recht, CAO, arbeidsreglementen en individuele
arbeidsovereenkomsten
o tussenkomen bij geschillen of betwistingen van collectieve aard
o WN met individuele klachten bijstaan
o informatie over veranderingen arbeid of verloning
o als geen OR of cpbw moeten ze geïnformeerd worden
4) Europese ondernemingsraad (EOR)
Verplicht vanaf 1000 WN in de EU en minstens 2 lidstaten 250 WN
2
, Hoofdbestuur vergadert met WVvertegenwoordigers uit lidstaten waar men personeel
tewerkstelt 1 à 2 keer per jaar
Taak
o geïnformeerd worden over transnationale aangelegenheden en advies geven (over
meerdere landen)
COLLECTIEVE ARBEIDSGESCHILLEN
Staking (geen wet, wel handvest)
o bewust en collectief arbeid niet uitvoeren of niet normaal uitvoeren -> druk creëren
o recht, kan niet grond van ontslag zijn (wel als ze kunnen bewijzen dat er bv geweldpleging is)
o niet toegang beletten voor anderen (anders dwangsom)
o geen recht op loon, ook niet voor de werkwilligen, voor gesyndiceerde WN wel een vergoeding
door vakbond
o soms moet rechter tussenkomen
Lock-out/ uitsluiting
o werkgever weigert werknemers te laten werken
o onwettig, recht op schadevergoeding gelijk aan loon voor WN
o komt zelden voor (zie audi)
= tegenhangers van elkaar
Meestal geen rechtsgeschillen maar belangengeschillen (kan op elk niveau)
CONFLICT AUDI
Ze beslissen geen nieuw model te produceren in Vorst, hebben recht op deze keuze maken. Maar moet
ondernemingsraad respecteren.
Vermoedelijk gevolg: fabrieken sluiten en WN verliezen job
Reactie WN: mensen staken, sleutels afgewerkte auto’s meegenomen door personeel
Reactie WG: fabriek stilleggen en ALLE WN krijgen geen loon = lock-out
Bemiddelaar gaat tussenkomen en ze komen tot akkoord, werk wordt hervat en geen klacht tegen diefstal
van sleutels
DEFINITIE CAO
= schriftelijke overeenkomst als gevolg van collectief overleg tussen:
1 of meer WNorganisaties (nooit WN zelf!)
1 of meer WG = ondernemingscao
1 of meer WGorganisaties= cao in paritair comité of nationale arbeidsraad
(overheid komt niet tussen)
Examen: NIET door werknemer zelf, organisatie zelf, ondernemingsraad, vakbondafvaarding
INHOUD CAO
Normatieve bepalingen (belangrijkst)
o individuele (1WN) OF collectieve (MEER DAN 1 WN, groep) rechten en plichten WN en WG
o over minimumloon, arbeidsduur, verlof, loon, premies, douchen na werk, …
o gelden voor iedereen
Obligatoire bepalingen
o verplichtingen WNorganisaties (vakbond) en WGorganisatie die CAO sloten
WNorganisaties: geen actie meer voeren = vredesplicht
3
, WGorganisaties: inhoud CAO bekendmaken bij WG en naleving promoten
NIVEAUS CAO
1) Nationale OF intersectorale CAO’s door de NAR
gans België privaat
2) Sectoriale CAO’s door paritaire comités
voor de bedrijfstak/ sector
3) Ondernemings CAO’s
voor ondernemingen of onderneming die CAO sluit
genoeg als 1 WNorganisatie ondertekend!!
VOORWAARDEN CAO
Registratie bij dienst algemene directie collectieve arbeidsbetrekkingen van de FOD werkgelegenheid,
arbeid en sociaal overleg (FOD WASO) door één van de partijen
Taalvoorwaarde
Inhoudelijke voorwaarden, verplichte vermeldingen (namen organisatie, duur, datum begin, …)
Schriftelijke voorwaarde (handtekeningen partijen)
Niet voldoen aan een voorwaarde zorgt ervoor dat deze geweigerd wordt, ze moeten dingen aanpassen
BINDING CAO
Een cao is altijd en automatisch bindend voor werkgevers die de cao tekenen of lid zijn van een
werkgeversorganisatie die deze cao tekende.
Ondernemings-cao (ontslag)
o bindend voor werkgever(s) die tekende
o niet strafbaar bij niet naleven
Sectorale (paritair comié) of intersectorale cao (NAR)
o bindend voor werkgevers die lid zijn van deze WGorganisatie die tekende
o afwijken als schriftelijk akkoord met WN, niet toe te passen CAO
Pas bindend na bekendmaking in BS van een nationaal en sectoriale CAO zijn bindend voor alle WG die
binnen dit toepassingsgebied na 15 dagen. Sectorale= alle WG in deze sector, intersectorale= alle
WG België En na algemeen verbindend verklaring KB is deze CAO een wet voor alle WG in dit
toepassingsgebied dus niet respecteren is strafbaar. NIET MEET AFWIJKEN ZELF NIET MET AKKOORD!
Examen: CAO is bindend maakt niet uit door NAR, pc, ondernemingen IS BINDEND VOOR ALLE
WERKNEMERS (zowel de gesyndiceerde als niet gesyndiceerde werknemers)
REGLEMENTERING
Wet 5 december 1968 (CAO en paritaire comités + voorwaarden representatief artikel 3)
Wet 20 september 1948 (wet ondernemingsraden) -> 4
Wet 4 augustus 1996, artikel 48-76 (welzijn WN)
CAO 5, 24 mei 1972 (statuut syndicale afvaarding van personeel) -> niet algemeen bindend
CAO 101, 21 december 2010 (informatie en raadpleging WN of concerns communautaire dimensie
CAO 109 (motivering ontslag)
Wet 2 juli 1978
CAO 300 (geen onderscheid bediende en arbeider)
4
