3 BA rechten 2024-2025
SAMENVATTING
FAMILIAALVERMOGENSRECHT
DEEL 1: RELATIEVERMOGENSRECHT
INLEIDING (GEEN EXAMENVRAAG)
1. Relatievormen
2. Relatierecht
3. Relatievermogensrecht
o Basis: relatie is met een persoon (geen dier/ voorwerp)
1. hoe de wetgeving wilt dat je je gedraagt
2. hoe dat de mens zich gaat gedragen (sociologisch invalshoek)
1. RELATIEVORMEN
SAMENWONINGSVORMEN ALS KOPPEL
• Drie vormen van samenwonen die het recht (er)kent
o 3 vormen van relaties die in de wet en in het recht gemeen zijn:
1. Feitelijk samen
2. Wettelijk samenwonend
3. huwelijk
• Is er bij een ‘koppel’ altijd ‘samenwonen’?
o Koppel = 2 mensen (monogamie) niet met 3/4/5, dat regelt de wet niet.
• Altijd (enkel) een ‘koppel’
Afhankelijk van de huwelijksvorm is er een bepaald gevolg tot het vermogen van de partner à indien de relatie
er niet was, waren er sommige dingen niet vermogensrechtelijk veranderd
HUWELIJK
• Enige vorm in de Code Napoléon van 1804:
o 1804 Napoleon: eeuwenlang cultureel, religieus fenomeen (bv zoals nu nog in Israël)
1
,3 BA rechten 2024-2025
• Dominante vorm tot eind 20ste eeuw
o Wet bepaalt het burgerlijk huwelijk, het religieus huwelijk is een keuze
• Plechtige rechtshandeling:
o Huwelijk is een overblijfsel van het cultureel juridisch leven
• Verregaande rechtsgevolgen
o Ontwikkelingen: greep samenleving neemt af, homohuwelijk, loskoppeling van verticale
relaties (opvoedingskader) Vandaag: civiel maar oorsprong is cultureel. Het huwelijk
blijft de belangrijkste relatievorm
WETTELIJKE SAMENWONING
• Ingevoerd in 1998 als ‘minihuwelijk’
o Tot stand gekomen als eis van de progressieve samenlevingen. Bijvoorbeeld: toen
homohuwelijk nog niet mogelijk was, was er wel al wettelijk samenwonen (=Begin van
homohuwelijk).
o Het gaat als niet-seksueel koppel, bijvoorbeeld als broer en zus
• Veel minder ‘plechtig’:
o Wettelijk geregeld maar minder dan het huwelijk
• Veel zwakkere rechtsband/gevolgen- vgl. met huwelijk
• Sterke evolutie naar steeds meer gelijkstelling met gehuwden, toch blijven er zeer belangrijke
verschillen:
o In 1998 heeft het GwH wettelijk-samenwonen meer op gelijke basis gebracht als het
huwelijk, tegen discriminatie. Huwelijk blijft nog steeds meer gereguleerd.
• Opvallend: ook zonder emotionele/seksuele relatie mogelijk
FEITELIJKE SAMENWONING
Feitelijke toestand = minst intensieve koepelvormig
o U gaat feitelijk door het leven
o Nu: Pré-fase van de paarvorming, Vroeger: NOT done
Examen vraag: In het Belgisch recht is de feitelijke
samenwoning niet juridisch geregeld:
- Afspraken kunnen wel gemaakt worden zoals
samenwonen, auto kopen, …
- Deze afspraken kunnen mondeling/ contractueel =
gemeen recht en geen familierecht
2
,3 BA rechten 2024-2025
HET AANTAL WETTELIJKE SAMENWONINGEN EN BEËINDIGINGEN IN 2022
1. ongeveer 39.000 wettelijke samenwoningen afgesloten (stabiel)
2. Ongeveer 29.000 beëindigingen (stijgend (inhaal na covid)):
36,3% eindigt op verzoek partner
58,5% door huwelijk
5,2% door overlijden
Bron: FOD Economie (Statbel)
FEITELIJKE SAMENWONING
• Tot eind de jaren ’70 ongeoorloofd (“concubinaat”)/OO en GZ
• maatschappelijke realiteit vs. Juridische realiteit (bv. conventioneel)
• Soms wel rekening mee gehouden in het recht (aanknoping feitelijke realiteit, bv. beslagrecht,
socialezekerheidsrecht)
• Evolutie in familierechtelijke rechtspraak
Vrije keuze (wetgever) ó realiteit en wilsgebrek van de liefde
2. RELATIERECHT
CIVIELE GEVOLGEN SAMENWONINGSVORM
• Aangaan en voorwaarden
• Rechtsgevolgen
• Beëindiging
• Vermogensrechtelijke aspecten:
o Afhankelijk van de huwelijksvorm is er een bepaald gevolg tot het vermogen van de
partner
o Indien de relatie er niet was, waren er sommige dingen niet vermogensrechtelijk
veranderd
FEITELIJK SAMENWONEN = NIET GEREGELD
• Een louter feit (evt.) ingeschreven in het bevolkingsregister
3
, 3 BA rechten 2024-2025
• vrijheid
• Geen civielrechtelijk statuut, wel ad hoc verwijzingen
• Zelf vrij regelingen treffen, bv. contract of testament
• Ook g is een louter feit (bevolkingsregisters)
• Geen wettelijke alimentatie, ev. conventioneel of schadevergoeding/natuurlijke verbintenis
WETTELIJK SAMENWONEN = WEL GEREGELD
• Verklaring voor ABS (art. 1475 oud BW):
o Begint met 2, eindigt alleen.
• Melding in het bevolkingsregister, geen akte burgerlijke stand
• Raakt staat van de persoon? Evolutie RS en RL:
o Er zijn geen persoonlijk rechterlijke gevolgen zoals bij het huwelijk (geen rechten/
plichten
• ó samenwoningscontract (vgl. huwelijkscontract)
Geen gevolgen voor de persoon, wel voor het vermogen
• Gevolgen wat de persoon betreft?
• Wettelijk: geen (zelfs geen plicht tot samenwonen!)
• Conventioneel? Geen aantasting of beperking persoonlijke vrijheid mogelijk
• Bv. geen getrouwheidsverplichting
• Bv. geen bijstandsverplichting (moreel en affectieve dimensie)
• Gevolgen wat de vermogens betreft?
• De wet beperkt hier de vrijheid à testament is geregeld bij wettelijke samenwoning, en
die kan je niet zomaar aanpassen.
• Conventioneel: verplichting tot materiële of financiële hulp tijdens en na de relatie:
o Mensen moeten hun gevolgen regelen via een samenwoningscontract
• Opgelet wat beëindiging betreft:
• Geen geldelijke sanctie gekoppeld aan verplichting tot voortzetting
4
SAMENVATTING
FAMILIAALVERMOGENSRECHT
DEEL 1: RELATIEVERMOGENSRECHT
INLEIDING (GEEN EXAMENVRAAG)
1. Relatievormen
2. Relatierecht
3. Relatievermogensrecht
o Basis: relatie is met een persoon (geen dier/ voorwerp)
1. hoe de wetgeving wilt dat je je gedraagt
2. hoe dat de mens zich gaat gedragen (sociologisch invalshoek)
1. RELATIEVORMEN
SAMENWONINGSVORMEN ALS KOPPEL
• Drie vormen van samenwonen die het recht (er)kent
o 3 vormen van relaties die in de wet en in het recht gemeen zijn:
1. Feitelijk samen
2. Wettelijk samenwonend
3. huwelijk
• Is er bij een ‘koppel’ altijd ‘samenwonen’?
o Koppel = 2 mensen (monogamie) niet met 3/4/5, dat regelt de wet niet.
• Altijd (enkel) een ‘koppel’
Afhankelijk van de huwelijksvorm is er een bepaald gevolg tot het vermogen van de partner à indien de relatie
er niet was, waren er sommige dingen niet vermogensrechtelijk veranderd
HUWELIJK
• Enige vorm in de Code Napoléon van 1804:
o 1804 Napoleon: eeuwenlang cultureel, religieus fenomeen (bv zoals nu nog in Israël)
1
,3 BA rechten 2024-2025
• Dominante vorm tot eind 20ste eeuw
o Wet bepaalt het burgerlijk huwelijk, het religieus huwelijk is een keuze
• Plechtige rechtshandeling:
o Huwelijk is een overblijfsel van het cultureel juridisch leven
• Verregaande rechtsgevolgen
o Ontwikkelingen: greep samenleving neemt af, homohuwelijk, loskoppeling van verticale
relaties (opvoedingskader) Vandaag: civiel maar oorsprong is cultureel. Het huwelijk
blijft de belangrijkste relatievorm
WETTELIJKE SAMENWONING
• Ingevoerd in 1998 als ‘minihuwelijk’
o Tot stand gekomen als eis van de progressieve samenlevingen. Bijvoorbeeld: toen
homohuwelijk nog niet mogelijk was, was er wel al wettelijk samenwonen (=Begin van
homohuwelijk).
o Het gaat als niet-seksueel koppel, bijvoorbeeld als broer en zus
• Veel minder ‘plechtig’:
o Wettelijk geregeld maar minder dan het huwelijk
• Veel zwakkere rechtsband/gevolgen- vgl. met huwelijk
• Sterke evolutie naar steeds meer gelijkstelling met gehuwden, toch blijven er zeer belangrijke
verschillen:
o In 1998 heeft het GwH wettelijk-samenwonen meer op gelijke basis gebracht als het
huwelijk, tegen discriminatie. Huwelijk blijft nog steeds meer gereguleerd.
• Opvallend: ook zonder emotionele/seksuele relatie mogelijk
FEITELIJKE SAMENWONING
Feitelijke toestand = minst intensieve koepelvormig
o U gaat feitelijk door het leven
o Nu: Pré-fase van de paarvorming, Vroeger: NOT done
Examen vraag: In het Belgisch recht is de feitelijke
samenwoning niet juridisch geregeld:
- Afspraken kunnen wel gemaakt worden zoals
samenwonen, auto kopen, …
- Deze afspraken kunnen mondeling/ contractueel =
gemeen recht en geen familierecht
2
,3 BA rechten 2024-2025
HET AANTAL WETTELIJKE SAMENWONINGEN EN BEËINDIGINGEN IN 2022
1. ongeveer 39.000 wettelijke samenwoningen afgesloten (stabiel)
2. Ongeveer 29.000 beëindigingen (stijgend (inhaal na covid)):
36,3% eindigt op verzoek partner
58,5% door huwelijk
5,2% door overlijden
Bron: FOD Economie (Statbel)
FEITELIJKE SAMENWONING
• Tot eind de jaren ’70 ongeoorloofd (“concubinaat”)/OO en GZ
• maatschappelijke realiteit vs. Juridische realiteit (bv. conventioneel)
• Soms wel rekening mee gehouden in het recht (aanknoping feitelijke realiteit, bv. beslagrecht,
socialezekerheidsrecht)
• Evolutie in familierechtelijke rechtspraak
Vrije keuze (wetgever) ó realiteit en wilsgebrek van de liefde
2. RELATIERECHT
CIVIELE GEVOLGEN SAMENWONINGSVORM
• Aangaan en voorwaarden
• Rechtsgevolgen
• Beëindiging
• Vermogensrechtelijke aspecten:
o Afhankelijk van de huwelijksvorm is er een bepaald gevolg tot het vermogen van de
partner
o Indien de relatie er niet was, waren er sommige dingen niet vermogensrechtelijk
veranderd
FEITELIJK SAMENWONEN = NIET GEREGELD
• Een louter feit (evt.) ingeschreven in het bevolkingsregister
3
, 3 BA rechten 2024-2025
• vrijheid
• Geen civielrechtelijk statuut, wel ad hoc verwijzingen
• Zelf vrij regelingen treffen, bv. contract of testament
• Ook g is een louter feit (bevolkingsregisters)
• Geen wettelijke alimentatie, ev. conventioneel of schadevergoeding/natuurlijke verbintenis
WETTELIJK SAMENWONEN = WEL GEREGELD
• Verklaring voor ABS (art. 1475 oud BW):
o Begint met 2, eindigt alleen.
• Melding in het bevolkingsregister, geen akte burgerlijke stand
• Raakt staat van de persoon? Evolutie RS en RL:
o Er zijn geen persoonlijk rechterlijke gevolgen zoals bij het huwelijk (geen rechten/
plichten
• ó samenwoningscontract (vgl. huwelijkscontract)
Geen gevolgen voor de persoon, wel voor het vermogen
• Gevolgen wat de persoon betreft?
• Wettelijk: geen (zelfs geen plicht tot samenwonen!)
• Conventioneel? Geen aantasting of beperking persoonlijke vrijheid mogelijk
• Bv. geen getrouwheidsverplichting
• Bv. geen bijstandsverplichting (moreel en affectieve dimensie)
• Gevolgen wat de vermogens betreft?
• De wet beperkt hier de vrijheid à testament is geregeld bij wettelijke samenwoning, en
die kan je niet zomaar aanpassen.
• Conventioneel: verplichting tot materiële of financiële hulp tijdens en na de relatie:
o Mensen moeten hun gevolgen regelen via een samenwoningscontract
• Opgelet wat beëindiging betreft:
• Geen geldelijke sanctie gekoppeld aan verplichting tot voortzetting
4
