TB jaar 2, blok 1; vegetatieve vermeerdering colleges samenvatting

Vegetatieve vermeerdering HC 1
Vegetatieve vermeerdering  vermeerdering zonder genetische verandering; deel van de plant
gebruiken om een nieuwe plant te maken  klonen  geen generatieve fase in de plant.

Waarom gebruik maken van vegetatieve vermeerdering?

- Bij siergewassen  materiaal is niet zaadvast (geen homozygoot gewas; als je het uitzaait
krijg je niet dezelfde plant als die je van tevoren had);
- Bij een mutant kun je hierdoor met precies die
mutant doorvermeerderen.

Manieren van in vivo vegetatieve vermeerdering:

- Stekken  klein stukje van plant nemen (met
blad eraan en evt knoop omdat hier de
makkelijkste wortel gevormd wordt)  je zet dit
in de grond  aan de onderkant komen wortels
en aan de bovenkant komen scheuten  er
groeit een nieuwe plant.
- Enten  je gebruikt een bepaalde onderstam met
een eigenschap die je graag wil hebben  hier
bovenop zet je het ras van de soort die je wilt hebben
(bijv een ras met goede smaak of mooie bloemkleur)
 op het snijvlak groeien de twee planten bij elkaar
 het moeten wel nauw verwante soorten zijn want
anders groeit het niet samen.

In vitro / weefselkweek  bepaalde techniek waar vegetatief
vermeerderd wordt dat leidt tot snel grote hoeveelheden van
materiaal. Het kweken van embryo’s, zaden, planten,
organen, weefsels, cellen of protoplasten op kunstmatige
voedingsbodems onder steriele omstandigheden.

- Voordelen  Niet afhankelijk van seizoenen, je kunt op klein oppervlak een grote
hoeveelheid planten produceren, het is ziektevrij (want het is steriel);
- In vitro kan ook worden gebruikt wanneer je te klein zaad hebt en je dit in een goede en
schone bodem laat opkweken.
- Wordt gedaan in potjes die dicht zijn en in steriele voedingsbodems en plantmateriaal 
potjes staan in stellingen  verlichting door LED of TL.

Hoe wordt in vitro weefselkweek mogelijk gemaakt?

- Elke cel is in het begin tot alles in staat  totipotent;
- Wat die cel gaan doen wordt normaal gesproken gereguleerd door de plaats in de plant en
dit wordt beïnvloed door de verschillende plantendelen die hormonen produceren die
vertellen wat dit stukje plant moet doen;
- Als wij een stukje plant in weefselkweek brengen kunnen wij bepalen wat dit stukje plant
gaat doen aan de hand van groeiregulatoren (hormonen; natuurlijke en synthetische);

,Wat gebeurd er in vitro?

- In elke stukje plant is
normaal gesproken een
evenwicht van de hormonen
die daar een rol spelen 
elke stukje plant heeft dus
zijn eigen hormoonproductie
en hormoonbalans  als wij
er een stuk uit halen is de
gehele balans verstoort 
door bepaalde hormonen
aan het groeimedium toe te
voegen kunnen we er weer
voor zorgen dat bepaalde
processen in gang worden
gezet of juist uit worden
gezet;
- Nog meer naast vermeerderen plantmateriaal en
stukjes aanzetten om wortel of scheut te
vormen;
o Kan gebruikt worden om sporen
ongeslachtelijk te laten kiemen en
uitgroeien  bijv bij varen;
o Kan gebruikt worden om zaad te laten
kiemen  is geen vegetatieve
vermeerdering meer  er is wel een
generatieve fase in de plant geweest 
nog wel in vitro omdat nog wel dezelfde
techniek wordt gebruikt;
 Wordt voornamelijk gebruikt bij
kruisingen waarbij normaal gesproken
het embryo geaborteerd wordt  als
je het embryo eruit haalt en in
weefselkweek zet met de juiste
samenstelling van het medium kan het
embryo alsnog uitgroeien.

Phalaenopsis veredeling

- Belangrijk gewas voor Nederlandse tuinbouw  zou er nooit zijn geweest zonder in vitro
vermeerdering;
- Zaaddoos met daarin heel veel zaadjes wordt aan de buitenkant gesteriliseerd  zaad
binnen in is dan steriel;
- Zaad wordt op steriel medium gebracht;
- Kleine zaadjes verdikken en worden groen  worden protocormen;
- In verschillende stappen worden deze uitgedund  worden steeds op nieuw medium gezet;
- Het worden kleine plantjes die uitgroeien  worden op een gegeven moment afgehard en in
een kas opgekweekt;

, - Als ze zijn uitgegroeid kun je gaan kijken welke je wilt gaan vermeerderen  zaadjes in
zaaddoos zijn allemaal genotypisch verschillend;
- Bloemstengel wordt afgesneden en ook weer in weefselkweek gebracht;
- De plant is nu vermeerderd.

Veel verschillende factoren hebben invloed op de resultaten van in vitro cultuur.

Medium

- Basis voor de opkweek van plantendelen (vergelijkbaar met grond);
- Heeft allerlei verschillende samenstellingen  kan vloeibaar zijn of vast;
o Om een medium vast te maken moet je er een gelerende stof aan toevoegen  vaak
is dit agar  medium krijgt hier vaak een troebel uiterlijk van  om dit te
voorkomen kun je ipv agar iets synthetisch gebruiken waardoor het doorzichtig
wordt;
o Bij vloeibaar medium zakken de plantendelen vaak in  plantendelen kunnen
hierdoor te weinig zuurstof krijgen  door het op een schudder te zetten worden de
plantendelen goed voorzien van zuurstof;
- Bevat suiker, micro- en macroelementen, vitaminen en evt andere stoffen waaronder
hormonen;
- Door suiker moet alles steriel gebeuren  de suiker zorgt ervoor dat planten geen
fotosynthese nodig hebben omdat de plant de suiker uit het medium haalt  suiker zorgt
echter ook voor enorme voedingsbron voor micro-organismen  zorgen voor toxische
stoffen in het medium en overwoekeren plantmateriaal omdat ze sneller groeien dan de
plant;
- Potjes worden afgesloten maar er moet nog wel enige ventilatie zijn  ethyleen dat zich in
het potje zou verbinden zou er uit moeten kunnen  hiernaast is uitwisseling van zuurstof
en CO2 belangrijk;
- Bestanddelen van het medium zijn heel specifiek voor elk stukje plant en elke soort hier
worden vaak recepten voor geschreven.

Zelf medium samenstellen

- In recepten staan vaak allerlei verschillende concentratie aanduidingen  moet je zelf
kunnen omrekenen;
- Er kunnen zowel vaste stoffen als vloeistoffen worden toegevoegd;
- De volgende concentratie aanduidingen worden gebruikt;
o Mg/l
o g/l
o ug/l  via stockoplossing  oplossing waarin je de stof die je toe wilt voegen in een
veel hogere concentratie toevoegt  vanuit de stockoplossing kun je de juiste
hoeveelheid pipetteren en toevoegen aan je medium  meestal zorg je dat het
aantal microgram dat je uiteindelijke wilt hebben in 1 ml stockoplossing zit zodat je
altijd 1 ml aan je medium kunt toevoegen;
o % w/v  w(eight)/v(olume) is 1 deel vaste stof op 100 delen vloeistof  je gaat er
dan van uit dat de vaste stof dezelfde dichtheid heeft  dat is meestal niet zo dus
eerst vaste stof afwegen en aanvullen tot gewenst eindvolume;
 Dus 1 liter (=1000 ml) x 3% agar = 30 gram agar per liter
o % v/v  1% V(olume)/V(olume) is 1 ml op 100 ml;
 3% melk in 1 liter = 30 ml melk per liter;

, o % w/w
o Ppm  parts per million dus 1 op 1.000.000;
 Bij volumes ul/l (1 liter is 1.000.000 ul)
 Bij gewichten mg/kg (1 kg is 1.000.000 mg)
 Stel we willen een liter medium maken en we willen 1 ppm aan
poedervorm hormoon toevoegen  1 mg per liter toevoegen.
o M= molair = mol/l  1M is dus 1 mol stof oplossen per liter  mol gewicht is altijd
te vinden op de verpakking;
o N= Normaal (alleen bij zuren en basen)  Normaal alleen kijken naar H+ of OH-
comcentratie;
 Bijv HCl en H2SO4 om evenveel H+ in olossing te krijgen maar helft oplossen.

Oplossing maken

- Verdunningen;
- Natrium hypochloriet (bleek) verdunnen;
- 5% oplossing moet 1 % oplossing worden;
- Dus  1 deel bleek + 4 delen water  bijv. 200 ml bleek + 800 ml water.