Schadevergoedingsrecht VOLLEDIGE samenvatting (16/20 eerste zit!!!)

Schadevergoedingsrecht

Deel I: inleiding
A. Situering aansprakelijkheid
- Thema = niet-contractuele verbintenissen tot schadeloosstelling
- Klassiek: BCTA-recht (= grootste deel & core cursus)
- Andere schadevergoedingsmechanismen (= nodig om verbanden te
zien met core)
o Indemnitaire verzekeringen
 Particuliere rechtstreekse eigenschadeverzekering
 Sociale rechtstreekse eigenschadeverzekering (ziekte &
invaliditeit)
 Eigenschadeverzekering ten behoeve van derden
(arbeidsongevallen)
o Wettelijk opgelegde vergoedingsplicht verkeersschade WAM-
verzekeraars
 Letselschade
 Ongeval zonder vaststelbare aansprakelijkheid
o Schadefondsen
 Wat?
 Gaten opvullen, schade die vergoed moet worden maar
het lukt niet? Oplossing? Schadefondsen
 Uitgangspunt vroeger: als er iets misloopt en je hebt
schade, dan is dat zo (dat zou vandaag ondenkbaar
zijn.)
 2 belangrijkste:
 1. verkeersongevallen waarbij je geen aansprakelijkheid
kunt vinden
 2. medische ongevallen

1. Begrip aansprakelijkheid
- Boek 5: uitdoven verbintenis
Bv. betalen à vrijwillig voldoen van een verbintenis
MAAR: gedwongen betaling bestaat ook ondanks dat boek 5 zegt
van niet (volgens boek 5 wordt een verbintenis niet uitgedoofd door
een gedwongen betaling)
- Art. 5.3, lid 1 BW
= “Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk
contract, uit de buitencontractuele aansprakelijkheid of uit de wet.” = 4
bronnen van verbintenissen
à aansprakelijkheid = bron van verbintenissen (= gehouden tot de
schadeloosstelling?)
= vergissing
à reden: art. 5.1 BW zegt dat verbintenis & aansprakelijkheid
hetzelfde betekenen; het is dus geen bron van verbintenissen
maar wel een verbintenis DUS art. 5.3 BW heeft zich vergist

1
SCHADEVERGOEDINGSRECHT

, à aansprakelijkheid beantwoord aan de omschrijving van een
verbintenis
 Rechtsband
 Op grond waarvan:
o een benadeelde (de schuldeiser (créancier))
van
o een aansprakelijke (de schuldenaar (débiteur)
 een schadeloosstelling
 kan eisen
- Aansprakelijkheid
= recht op/plicht tot schadeloosstelling
è aansprakelijkheid = verbintenis
o Art. 5.1 BW
= “rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een
prestatie mag eisen”
o Is een rechtsgevolg dat door het objectief recht aan bepaalde
feiten wordt gekoppeld
à verbintenis tot schadeloosstelling ontstaat indien er voldaan is
aan de bestaansvoorwaarden voor de aansprakelijkheid
 Rechtsgevolg = wordt gevonden door de rechter
 Rechtsgevolg ≠ vermoeden
à 2 soorten vermoedens
 Feitelijke vermoedens: bewijsmiddelen, kunnen enkel
betrekking hebben op feiten
 Wettelijke vermoedens:
o Bewijsregels die afwijken van de normale regels
over het voorwerp van de bewijslast & de
bewijsverdeling
o Hebben enkel betrekking op de feiten die het
resultaat van een toegepaste rechtsregels
determineren
- Bron aansprakelijkheid = rechtsregel + bepaalde feitengehelen
o Rechter erkent dus het bestaan van feiten die volgens objectief
recht tot aansprakelijkheid leiden
à aansprakelijkheid wordt dus niet gecreëerd door de rechter, de
feiten bestonden al
Rechtelijke beslissing geeft eiser de middelen om verbintenis tot
schadeloosstelling te eisen (= dwang à uitvoerbare titel)

2. Rechtsfeiten
- Délits et quasi-délits in terminologie art. 1370, lid 4 oud BW
o “De verbintenissen die hun oorsprong vinden in de eigen daad
van degene die verbonden is, ontstaan ofwel uit oneigenlijke
contracten, ofwel uit misdrijven of oneigenlijke misdrijven.”
à door Pothier; was eigenlijk betere jurist dan commissie boek 5
want de bron is misdrijf of oneigenlijk misdrijf
o Dit artikel heeft bestaan tot de invoering van boek 5 BW
o Nu vervangen door art. 5.3 BW

2
SCHADEVERGOEDINGSRECHT

, o de afzonderlijke bestandsdelen van de rechtsfeiten = zijn geen
rechtsfeiten
à slechts hun co-existentie vormt een rechtsfeit
- Structuur gangbare doctrinale analyse
à hoe juristen het bestaande recht vertellen in de vorm van regels?
o Constitutieve bestanddelen/elementen van rechtsfeit
à wat zit in het rechtsfeit waaruit aansprakelijkheid ontstaat?
 Schade
 Veroorzaakt door (= causaliteit)
 Tot aansprakelijkheid leidend feit (hierna ‘TALF’)
à een feit dat in de rechtsregel is aangegeven als een tot
aansprakelijk leidend feit
= Frans: Fait génarateur de responsabilité (waarvan de
fout een voorbeeld is.), in NL was er nooit een vaste
term.
= bestaansvoorwaarden voor aansprakelijkheid

3. Contractueel vs extracontractueel
- Contractuele aansprakelijkheid
o Fr: responsabilité contractuelle, E: contractual liability
o Altijd een verbintenis: als deze wordt aangenomen, dan geen
probleem, maar als niet wordt nageleefd, wat zijn de remedies?
à eventueel: dwang in natura of bij equivalent à secundaire
verbintenis
o = alternatief/complement voor (dwang)uitvoering contractuele
verbintenis
è (secundaire) verbintenis tot reparatie of compensatie van
schade ten gevolge van wanprestatie (= niet-nakoming primaire
verbintenis)
= Maar als die dwanguitvoering er niet voor kan zorgen dat de
SE toch zonder schade zit, dan is er een secundaire verbintenis
= schadeloosstelling = AH om de schade weg te nemen
- Buitencontractuele aansprakelijkheid
o Fr: responsabilité extracontractuelle, E: extra-contractual liability
è (primaire) verbintenis tot reparatie of compensatie van schade
die niet gevolg is van niet-nakoming contractuele verbintenis;
verbintenis die niet zou zijn nagekomen, hier ontstaat het door op
een bepaalde manier veroorzaken van schade
o 2e helft 20e eeuw: onderscheid tussen subjectieve en objectieve
AH
 subjectieve of foutaansprakelijkheid
à de verplichting tot schadeloosstellen is gebaseerd op feit dat
de schade is ontstaan door diens fout of tekortkoming aan een
standaard
= schade door eigen fout
 objectieve aansprakelijkheid (Fr: responsabilité
objective/stricte, E: strict liability)
= schade door ander rechtsfeit dan eigen fout; de verplichting


3
SCHADEVERGOEDINGSRECHT

, tot schadeloosstelling voor schade die niet te wijten is aan
jouw eigen fout
 Als er een wet is die zegt dat je moet stoppen voor een
rood licht en je doet dat niet en rijdt door en veroorzaakt
schade
à daaraan koppelen we een ASP = fout ASP volgens BE
jurist want door de wet niet na te leven, heb je schade
 Een Common Law jurist: Strict Liability omdat er niets
anders nodig is dan een inbreuk op de wet, niemand
vraagt of het jouw fout was


4. Functie van aansprakelijkheidsrecht
4.1 functie 1
à structuur van dit stuk = niet in de cursus
- Relevantie van de functie van een juridische regeling:
o teleologische interpretatie van geformuleerde regels (bv.
wettekst) à belangrijkste
à de functie wordt ingeroepen wanneer de AH teksten moeten
worden geïnterpreteerd bv verschillende interpretatie inhoud
mogelijk dus welke dan gebruiken?
 kijken naar de bedoeling van degene die het heeft geschreven
= de wil van de wetgever
à prof niet akkoord: vroeger had de soeverein een wil en
een bedoeling, deze wou iets bereiken maar sinds dat
wetgevers parlementen zijn is het totale fictie dat deze
een wil hebben.
 zie boek 6: grootste deel parlementairen hadden geen flauw
idee wat erin stonden
o toetsing aan gelijkheidsbeginsel (art. 10 Gw.)
- Vaak voorgehouden (maar te verwerpen) functies
o vergoeden of preventie van schade = bescherming (potentieel)
benadeelden
 waarom dan alleen aansprakelijkheid indien schade
veroorzaakt door TALF?
 als we zouden aannemen dat de functie van het
aansprakelijkheidsrecht er is om schade te vergoeden,
dan moet gestopt worden met het zeggen dat er een
TALF is WANT de enige vereiste hiervoor is dat er in
bepaalde gevallen geen aansprakelijkheid zal zijn
 Vermits het doel schade te vergoeden is, kan je niet
meer verklaren waarom TALF nodig is want als doel
schade vergoeden is, dan is er maar 1 vereiste namelijk
schade.
 aansprakelijkheidsrecht bepaalt wanneer wel en wanneer
niet schadeloosstelling
= verwarring functie aansprakelijkheid en functie
aansprakelijkheidsrecht
 Men gaat denken dat het doel van AH-recht is om
schade te vergoeden, maar dat is niet zo, het is het
4
SCHADEVERGOEDINGSRECHT

, beslissen in WELKE gevallen vergoeden en welke niet.
 Er is dus geen a priori reden dat men zou zeggen
‘slachtoffer vriendelijke’ benadering noodzakelijk à
functie AH en AH-recht worden door elkaar gehaald!
o repressie = vermijden onwenselijk gedrag = handhaving
primaire gedragsregels
 waarom dan alleen i.g.v. schade en vergoeding beperkt tot
schade?
 Als dit de functie zou zijn, waarom is er dan schade
vereist?
 Als de bedoeling er is om te zorgen dat mensen de
primaire regels moeten naleven, dan moet er
opgetreden worden als ze niet naleven en niet pas
wanneer er schade is
 waarom dan objectieve (i.e. niet op fout gebaseerde)
aansprakelijkheden?
à bij objectieve is er geen primaire regel die wordt nageleefd
dus klopt ook niet
 waarom dan recht voor benadeelde?
à verwarring functie & effect
= verwarring functie en effect

Strafrecht vs burgerlijk recht
à repressie?
- Strafrechtelijke aansprakelijkheid (Fr: responsabilité pénale, E:
criminal liability)
o doel = repressie (vrijheidsbeperking) → preventie misdrijven &
bescherming maatschappij
à ambitie zorgt voor minder misdrijven
o gevolg = straf = sanctie wegens niet-naleven primaire
gedragsregel
à een straf is een extra leed dat wordt toegewezen; het misdrijf
wordt niet ongedaan gemaakt door een straf
o focus = geestesgesteldheid/intentie dader
à waarom deed de persoon dat?
o beoordelingsmaatstaf = (gedeeltelijk) subjectief
- Burgerrechtelijke aansprakelijkheid (Fr: responsabilité civile, E: civil
liability)
o doel = toewijzen schadelast
o gevolg = schadeloosstelling = schadeverschuiving = remedie (≠
sanctie)
o focus = gebeurtenis (bv. gedraging) en gevolgen ervan
à gedachtegang van een persoon = niet belangrijk
o beoordelingsmaatstaf = objectief
à schade is veroorzaakt & daar valt niets meer aan te veranderen;
geen subjectieve excuses

4.2 functie 2
- Visie Law & Economics (zie keuzevak Rechtseconomie in R-B3)

5
SCHADEVERGOEDINGSRECHT

, = het recht dient als een economisch doel
o opkomst in USA vanaf jaren ’60
 leer kan ook krachtig zijn om andere juridische takken te
verklaren
 ≠ Amerikaans recht: zij herkennen systemen, maar die zijn niet
typisch Amerikaans
o vaststellingen
 schade
à als schade een gegeven is, dan treedt het
aansprakelijkheidsrecht in werking
 ≠ (geen)onveranderlijk gegeven
 = (wel) gevolg van gedrag
 Aansprakelijkheid = gedragsprikkel (incentive)
à aansprakelijk zijn is een onaangenaam gevoel; mensen
zullen dit dus proberen te vermijden om niet te hoeven
betalen
→ aansprakelijkheidsrecht
 heeft invloed op ontstaan van schade
 = beleidsinstrument van de overheid
= instrumentalistische visie: aansprakelijkheidsrecht heeft doel
buiten inhoud ervan; wordt beschouwd als een instrument dat zich
een ander doel aantrekt
 minimalisatie onwenselijke (= onnuttige) menselijke schade
 bevorderen efficiëntie
 maximalisatie geaggregeerde welvaart
à je vindt een aansprakelijkheidsregel goed als die ervoor
zorgt dat de taart zo groot mogelijk is & als deze taart niet
maximaal is = geen optimale aansprakelijkheidsregel
- = kritiekpunt
o Het is gebaseerd op uitgangspunten waarbij je kunt betwijfelen of
ze wel zo sterk aanwezig zijn als de theorie aangeeft
o Economen beweren: als je veronderstelt dat iedereen rationeel is,
zullen je conclusies het dichtst bij de realiteit liggen

a. Efficiëntie: internalisatie externe kosten
- Law & economics o.b.v. ARTHUR PIGOU (Cambridge), The Economics
of Welfare (± 1930; 1877 – 1959)
o Welvaarseconomen (= macro-economie)
o kosten-batenanalyse van rationele actor: individuele opbrengst
v. individuele kost
à pigouviaanse heffing: “Wij economen gaan ervan uit dat elk
individu zich rationeel/efficiënt gedraagt, een actor zal zich
gedragen hoe het voor hem/haar het beste uitkomt”
o sociaal optimum: totale opbrengst voor iedereen v. totale kost
voor iedereen
o internaliseer externe effecten → individuele rationaliteit =
collectieve rationaliteit
o A. Smith andere visie ó Pigou
à wat iemand doet, heeft effecten voor anderen, we hebben nood

6
SCHADEVERGOEDINGSRECHT