Samenvatting Sub- en infertiliteit: psychosociale aspecten

Sub- en infertiliteit: psychosociale aspecten

Beleving (IST)
De factoren
De kinderwens
 Kinderwens = existentieel thema (diepgaand thema/levensvraag of zorg)
o Wat maakt dat kinderen in het leven zo belangrijk zijn?
 Individuele componenten (sommige zijn graag met kinderen bezig vandaar)
 Relationele componenten (door partner en willen settelen)
 Sociale/maatschappelijke componenten
o Zwangerschap begint psychologisch, soms lang voordat het fysiek verschijnt
o Het “imaginaire kind” als mentale voorbereiding op ouderschap
 Ieder koppel heeft al een beeld hoe het kind zou zijn of opgroeien
 Meter/peter, naam, verwachtingen, hoe het eruit gaat zien
 = voorbereiding op het krijgen van het kind
 Werkt in het nadeel van fertiliteitspatiënten omdat dat beeld kan instorten
o Meer een vrouwelijk thema?
 Vrouwen identiteit moeder is sterker verbonden dan bij vaders
o Ook een maatschappelijk thema?  ja
 Onvervulde kinderwens = somatisch (= lichamelijk) of psychologisch probleem (beide)
 Fertiliteitsbehandelingen
o Unidimensionele vraag (1 dimensionele vraag: ik wil een kind)
o Multidimensioneel antwoord (meerdere antwoorden/behandelingen)
o Versterkte focus naar het “gouden” kind
 Kinderwens als wens, naar behoefte, naar eis
Machteloosheid: een existentiële confrontatie
 Eerdere succeservaringen in een maakbare wereld: controle over de levensloop
 Illusie van gezinsplanning
o Anticonceptie
o Job, vrije tijd, relatie
o Kinderwens wordt gepland
o Maar dit gaat niet in werkelijkheid
 Machteloosheid
o Conceptie: “Ik heb het zelf niet meer in de hand”
o Zwangerschap/kind: “Zal het (ooit) lukken?”
 Bij sommige snel, bij andere later maar uiteindelijk bij iedereen
 Afhankelijk van arts/fertiliteitscentrum:
o Wachttijd anamnese
o Wachten tijdens een behandeling
 Wachten vinden de meeste het moeilijkste
o Team

De sterke emotionele kleuring
 TV, media: veel aandacht voor kinderen
 Hypersensitiviteit voor woorden, uitspraken, situaties, beelden, personen, …
 Luteale fase
1

, o Na de embryotransplantatie “Eigenlijk ben ik nu zwanger…”
o Optimisme versus pessimisme
o Afwachten versus obsessieve gedachten/gedrag

De impact
Impact op algemeen welzijn
 Fertiliteitspatiënten = risicogroep voor psychische klachten (bv depressie)
 Zelfbeeld:
o Vrouwelijkheid, moederschap, partnerschap
o Successen versus niet lukken (gevoel van falen altijd voor opletten bij patiënten)
o Vaak laagzelfbeeld
 Ook rond partnerschap “ik kan mijn partner geen kind geven”
Lichamelijke impact van fertiliteitsbehandelingen
 Lichamelijke ongemakken: meest gemeld als “last”:
o Opgeblazen gevoel, prikkelbaarheid, hoofdpijn
o Depressieve stemming, stemmingswisselingen (heeft invloed op eetgedrag!)
o Premenstruele klachten (ben ik zwanger?)

Impact op partnerrelatie
 Is een relatietest!
 Verschil M/V (biologische verschillen)
o Kinderwens  vaak meer bij de vrouw
o Focus van de behandeling ligt bij de vrouw  intensiever voor de vrouw
o Sociaal contact  gaat vanaf bepaalde leeftijd vaak over kinderen krijgen
o Oorzaak?
o Perceptie en coping
o Sparen of delen?
 Wederzijdse inleving en betrokkenheid
 Rol van de partner
o Schiet tekort?
o Onhandig / onwetend / ontoereikend?
 Seksualiteit
o Procreatief
 Seks als “techniek/middel”
 “on demand”
 Valt vaak weg doordat het continu met oog op zwanger worden is en niet
meer omdat je zin hebt in
o Recreatief
 Veel stress
 Verlies aan intimiteit
 Platonische relatie?
 Seksuele dysfuncties
o Erectiestoornissen (M)
o Ejaculatiestoornissen (M)
 Die 2 vooral door geplande coïtus omdat vrouw een rijpe follikel heeft
o Libidoverlies (bij beide)
o Vaginisme (V) = onwillekeurig samentrekken van de spieren in de vagina
2

, o Dyspareunie (V) = pijn tijdens de seks
 Hulpverlening
o Taboe: Mensen ervaren dit nog als een taboe om erover te praten dokters moeten
doorbreken  bv. Dyspareunie of IVF in het algemeen
o Oplossingen…

Impact op werksituatie
 Planning en carrièreplanning
 Nood aan grote flexibiliteit
o Openheid tegenover werkgever (ja of nee)
o Afhankelijk vd jobinhoud (of dit makkelijk te plannen is of niet)
o Afstand tot het werk/thuiswerk
o Werkgever/superieur
 Onbekend eindpunt
 Ziekteverlof (bv. Door eicelpunctie)
 Onproductiviteit (bv. wachten op resultaat via de telefoon, hierdoor niet gefocust op werk)
 Aanvragen verlof/verlofstelsels
o Planning vb. halftijds werken moeilijk want tegen dan miss al zwanger

Impact op sociaal leven van mensen
 Babyboom (referentiegroep: leeftijdsgenoten)
o Vaak niemand die je kent wordt geconfronteerd met fertiliteitsproblemen
 Confronterende situaties: korte relaties, jongere zus, 3 e/4e kind, snel (opnieuw) zwanger
o Gevaar: interpretaties, relatiedefinities
 Openheid of geheimhouding?
o Privacy (intiem thema)
o Hoop op kortdurende situatie
o Beter open want:
 Grapjes / kwetsende vragen
 Isolement
 Gebrek aan sociale steun
 Eerlijke gesprekken
 Miskend taboe
o Misschien zwijgen maar:
 Gebrek aan gepaste steun
 Onbegrip, tips, relativeren, …
 Onhandige omgang
 Stiltes en stilgevallen gesprekken
 Risico op sociale isolatie
o Ifv de behandeling
o Ifv gesprekken
o Ifv confrontaties

Leven na de behandelingen
 Ongewild kinderloos
o Ander levensritme
o Aandacht voor lichaam en psyché
o Relatie herdefiniëren / elkaar herontdekken

3

, o Nieuwe kansen naar job, vrije tijd
o Nieuwe zingeving zoeken, zonder kinderen…
o Nieuw hoofdstuk: Adoptie? Pleegouderschap?
o Of einde hoofdstuk: kinderloos gezin
 Zwangerschap-ouderschap
Financiële impact
 Belgisch terugbetalingssysteem  6 IVF pogingen terugbetaalt gedurende leven vrouw
 Uitdaging: waar ligt de grens?

Coping en draagkracht versterken (IST)
Balansmodel: draaglast en draagkracht
Probleemgerichte coping
 Doel: iets doen om het probleem op te lossen en/of de stress te reduceren
 Dilemma: probleem aanpakken  weinig kans tot controle
 Oplossing: “valse activiteiten”
Vormen
 Informatie opzoeken
o + Verruimt medische kennis
o - Vergroot de focus / gevaar van foutieve informatie
 Magische handelingen
o Bijgeloof: objecten, rituelen
o Godsdienst
 Stressreductie (voor dropout tegen te gaan)
o Dualiteit: behandeling is stresserend  ontspanning helpt
o Effect van stress?
o Stress reduceren: mind-body therapie
 Yoga
 Relaxatie
 Cognitieve herstructurering
 Lotgenoten
 Heractiveren van vrije tijd
 Andere: homeopathie, shiatsu, osteopathie, massages, yoga, accupunctuur,
meditatie, …
 Doel: levenskwaliteit vergroten en ook de zwangerschapskans vergroten




4