Orthopedagogiek
DEEL 1 INLEIDENDE HOC
ZIE IN SLIDES RODE WOORDEN; BELANGRIJK VOOR EXAMEN!
TERM ORTHOPEDAGOGIEK
Eerst was er de term heilpedagogiek, maar daar kwam veel negatieve kritiek op,
omdat veel afwijkingen en handicaps bij kinderen niet te ‘helen’ vatten. Sommige
denken dat heil wijst op gelukn welzijn, terwijl anderen denken aan de officiele groet
van AH. Orthopedagogiek is geen paramedische, maar pedagogische wetenschap. Na
wo2 was orthopedagogiek vooral de naam, ortho als prefix staat voor aanpassen
aan… naar de maat van… en dat is waar orthopedagogiek over gaat. orthoagogiek
wordt als overkoepelende term gebruikt en door sommige als de ‘volwassenen’
versie van orthopedagogiek. Orthopedagogiek wordt vooral in nederland en
vlaanderen gebruikt, in engelstalige landen spreekt men eerder over ‘special
education’.
Grondleggers orthopedagogiek
Gedurende een lange periode in de geschiedenis van de orthopedagogische praktijk
is er van
orthopedagogiek als één vakgebied geen sprake. Er wordt gezegd dat er drie wortels
zijn voor orthopedagogiek.
1) Eén van de eerste bronnen is ongetwijfeld het onderwijs aan
kinderen met een handicap (doven, blinden, zwakzinnigen). Het waren
kinderen bij wie het normale opvoedings- en onderwijsaanbod niet werkte.
a. Pedro Ponce de Leon was een acteve benedictijnermonnik die al in
1545 les gaf aan dove kinderen uit de adellijke familie De Velasco.
Die kinderen verbleven in de abdijschool van Ona nabij Burgos
b. Charles-Michel de l'Epée (een priester) stichte in 1770 een inrichting
voor doofstommen in Parijs. Het wordt in de literatuur vaak als de
eerste in haar soort genoemd.
i. Uit deze eerst bron ontstond het buitengewoon onderwijs
2) Volgens Van Gelder is de tweede wortel van de orthopedagogiek de
zorg voor passende opvoedingsinrichting (eventueel met school en
arbeidsplaats) voor kinderen van wie de ontwikkeling door het
natuurlijke leefmilieu ernstig wordt bedreigd.
a. Het gaat hier om verlaten kinderen (vondelingen, wezen, armen),
om verwaarloosde kinderen en om jeugdige delinquenten. Vooral de
laatste twee groepen droegen de sporen van hun milieu.
i. De tweede besproken bron ligt aan de basis van de
kinderbeschermingsinrichtngen en van residentiële
1
, opvoedingstehuizen, dus als het ware van de residen tiële
orthopedagogische hulpverlening.
3) Hulpverlening aan kinderen en ouders met de bedoeling om
plaatsing wegens afwijkend, crimineel gedrag te voorkomen, is de
derde bron van het orthopedagogische werk.
a. Dit werk gebeurde aanvankelijk in ambulante centra, de
consultatiebureaus voor moeilijke kinderen, en de
schoolpsychologische diensten. In deze instellingen voor ambulante
hulpverlening aan kinderen met gedrags- en/of prestatieproblemen,
waren vooral psychiaters, psychiatrisch geschoolde maatschappelijk
werkers en kinderpsychologen werkzaam.
i. De derde ten sloƩe vormde de grondslag voor wat later de
ambulante
orthopedagogische hulpverlening zou worden
TWEE OPVATTINGEN
Voor eerst is er de opvaƫing dat Een tweede opvaƫting is dat orthopedagogische
orthopedagogische zorg slechts buitenhet hulpverlening uitsluitend zou te maken hebben
gewone milieu van het kind kan worden verstrekt. met afwijkende, gehandicapte kinderen. De
Het kind zou dan moeten worden gescheiden van concentratie op afwijkingen en de aard van deze
zijn vrienden en zelfs van zijn ouders, broers en afwijkingen roepen een sterke medische oriëntatie
zussen. op en maakt het eigen perspectief van de
orthopedagoog er niet helderder op.
2
,DEEL 2 CLASSIFICATIE EN DIAGNOSTIEK (bt
d2)
Diagnostisch proces
Orthopedagogisch proces, het gaat over opvoeding, als iets misloopt met het
opvoedingsproces kijken wat te doen om te helpen (=orthopedagogiek),
opvoedingsproblemen; leerstoornissen, autisme, gedragsproblemen,
kindermishandeling, moeilijkheden met dyslexie of dyscalculie. Het object van de
orthopedagogiek werd gedefinieerd als de wetenschappelijke studie van de
hulpverlening aan zij die betrokken zijn of dreigen betrokken te worden bij een
Problematische Opvoedingssituatie (POS). Niet het gehandicapte of afwijkende kind,
maar de problematische opvoedingssituaƟe en de daarbij horende hulpverlening
werden het voorwerp van onderzoek
Probleemstelling:
- Problematische Opvoedingsituatie: in de orthopedagogiek wordt de hele
opvoedingsproblematiek centraal geplaatst.
o De aanwezigheid van een kind of jeugdige met afwijkende
disposities (afwijkende ontwikkeling) is geen voldoende voorwaarde
voor een problematische opvoedingssituatie. bv niet alle
gezinnen waarbij een kind met autisme is, heeft problemen met het
kind op te voeden
o De aanwezigheid van een kind of jeugdige met afwijkende
disposities is geen noodzakelijke voorwaarde voor een
problematische opvoedingssituatie. bv kindermishandeling, gaat
niet over gedrag van kind maar ouders
- diagnostiek kan worden beschouwd als de eerste fase in het proces van
de hulpverlening; wat is nodig om te helpen
het begrip ‘Diagnostiek’= het totale diagnostische proces vanaf de
aanmelding van een probleem tot en met de advisering (Schoorl et al.,
2000). Het eindproduct is een verantwoord en bruikbaar advies of plan voor
behandeling; info verzamelen, observatie, gesprek met leerkrachten, vragenlijsten, =
een groot proces anders dan psychodiagnostiek
- Handelingsgerichte Diagnostiek (HGD) (Pameijer & Beukering)
- Diagnostische cyclus (De Bruyn)
- Grietens en Hellinckx (2001) onderscheiden 3 niveaus van diagnostiek
3
, 1) Onderkennende, verklarende en indicerende diagnostiek (Pameijer &
Beukering) handelsgerichte diagnostiek
2) Verhelderende, classificerende, verklarende en indicerende diagnostiek
(De
Bruyn e.a.)
a. iedere stap/fase is een specifieke diagnose
b. klachteanalyse: resulteert in verhelderende diagnose
c. probleemanalyse: resulteert in classificatie
d. verklaringsanalyse: resulteert in integratief beeld waarin één of
meerdere
condities met een bepaalde waarschijnlijkheid gelden als verklaring
voor het probleem
e. indicatieanalyse: geeft aanleiding tot een lijst van indicaties en
aanbevelingen
voor interventies
3) Onderkennende (probleemverkenning), classificerende en
behandelingsgerichte
diagnostiek (Grietens & Hellinckx)
H A N DE L S G E R I C H T E DI A G N O S T I E K (HGD)
procesmatig: eerst intakefase (start) onderzoek (vragenlijsten bv, gesprek,
thuisobservaties, klasobservatie, overleg met leerkrachten; zodat we een idee
hebben van wat er mogelijks aan de hand is) op basis hiervan kan het dat de
strategie wat verandert (strategiefase) bv beslissen om ook met ocmw te praten;
strategie wordt verfijnd en dat mond uiteindelijk uit tot adviesverlening (wat is er
nodig voor dit gezin?)
DI A G N O S T I S C H E C Y C L U S
er zijn vier elementen aanmelding/klacht/bezorgdheid (klachtanalyse)
classificatie van problemen (probleemanalyse) hoe komt het dat de problemen
er zijn, beeld hebben van verklarende factoren, wat speelt er mee in het gezin dat
het zo moeilijk verloopt; misschien job verloren, een ouder chronisch ziek, kind heeft
ASS problematiek, rouwprocess in gezin… (verklaringsanalyse) aanbeveling om
tot advies te komen (indicatieanalyse)
- Pijltjes gaan in alle richtingen, het ene vult het andere aan, geheel is een
interactie van alles tesamen
BEGRIPPEN
- het begrip ‘Classificatie’ = het onderbrengen van een
probleemherkenning in één of een aantal rubrieken van een
classificatiesysteem.
- het begrip ‘Indicatiestelling’ = vormt de schakel tussen de
‘diagnostische’ cyclus en de ‘therapeutische’ cyclus; gaat om de vraag
welke hulp nodig is, welke hulp het meest geschikt is
4
DEEL 1 INLEIDENDE HOC
ZIE IN SLIDES RODE WOORDEN; BELANGRIJK VOOR EXAMEN!
TERM ORTHOPEDAGOGIEK
Eerst was er de term heilpedagogiek, maar daar kwam veel negatieve kritiek op,
omdat veel afwijkingen en handicaps bij kinderen niet te ‘helen’ vatten. Sommige
denken dat heil wijst op gelukn welzijn, terwijl anderen denken aan de officiele groet
van AH. Orthopedagogiek is geen paramedische, maar pedagogische wetenschap. Na
wo2 was orthopedagogiek vooral de naam, ortho als prefix staat voor aanpassen
aan… naar de maat van… en dat is waar orthopedagogiek over gaat. orthoagogiek
wordt als overkoepelende term gebruikt en door sommige als de ‘volwassenen’
versie van orthopedagogiek. Orthopedagogiek wordt vooral in nederland en
vlaanderen gebruikt, in engelstalige landen spreekt men eerder over ‘special
education’.
Grondleggers orthopedagogiek
Gedurende een lange periode in de geschiedenis van de orthopedagogische praktijk
is er van
orthopedagogiek als één vakgebied geen sprake. Er wordt gezegd dat er drie wortels
zijn voor orthopedagogiek.
1) Eén van de eerste bronnen is ongetwijfeld het onderwijs aan
kinderen met een handicap (doven, blinden, zwakzinnigen). Het waren
kinderen bij wie het normale opvoedings- en onderwijsaanbod niet werkte.
a. Pedro Ponce de Leon was een acteve benedictijnermonnik die al in
1545 les gaf aan dove kinderen uit de adellijke familie De Velasco.
Die kinderen verbleven in de abdijschool van Ona nabij Burgos
b. Charles-Michel de l'Epée (een priester) stichte in 1770 een inrichting
voor doofstommen in Parijs. Het wordt in de literatuur vaak als de
eerste in haar soort genoemd.
i. Uit deze eerst bron ontstond het buitengewoon onderwijs
2) Volgens Van Gelder is de tweede wortel van de orthopedagogiek de
zorg voor passende opvoedingsinrichting (eventueel met school en
arbeidsplaats) voor kinderen van wie de ontwikkeling door het
natuurlijke leefmilieu ernstig wordt bedreigd.
a. Het gaat hier om verlaten kinderen (vondelingen, wezen, armen),
om verwaarloosde kinderen en om jeugdige delinquenten. Vooral de
laatste twee groepen droegen de sporen van hun milieu.
i. De tweede besproken bron ligt aan de basis van de
kinderbeschermingsinrichtngen en van residentiële
1
, opvoedingstehuizen, dus als het ware van de residen tiële
orthopedagogische hulpverlening.
3) Hulpverlening aan kinderen en ouders met de bedoeling om
plaatsing wegens afwijkend, crimineel gedrag te voorkomen, is de
derde bron van het orthopedagogische werk.
a. Dit werk gebeurde aanvankelijk in ambulante centra, de
consultatiebureaus voor moeilijke kinderen, en de
schoolpsychologische diensten. In deze instellingen voor ambulante
hulpverlening aan kinderen met gedrags- en/of prestatieproblemen,
waren vooral psychiaters, psychiatrisch geschoolde maatschappelijk
werkers en kinderpsychologen werkzaam.
i. De derde ten sloƩe vormde de grondslag voor wat later de
ambulante
orthopedagogische hulpverlening zou worden
TWEE OPVATTINGEN
Voor eerst is er de opvaƫing dat Een tweede opvaƫting is dat orthopedagogische
orthopedagogische zorg slechts buitenhet hulpverlening uitsluitend zou te maken hebben
gewone milieu van het kind kan worden verstrekt. met afwijkende, gehandicapte kinderen. De
Het kind zou dan moeten worden gescheiden van concentratie op afwijkingen en de aard van deze
zijn vrienden en zelfs van zijn ouders, broers en afwijkingen roepen een sterke medische oriëntatie
zussen. op en maakt het eigen perspectief van de
orthopedagoog er niet helderder op.
2
,DEEL 2 CLASSIFICATIE EN DIAGNOSTIEK (bt
d2)
Diagnostisch proces
Orthopedagogisch proces, het gaat over opvoeding, als iets misloopt met het
opvoedingsproces kijken wat te doen om te helpen (=orthopedagogiek),
opvoedingsproblemen; leerstoornissen, autisme, gedragsproblemen,
kindermishandeling, moeilijkheden met dyslexie of dyscalculie. Het object van de
orthopedagogiek werd gedefinieerd als de wetenschappelijke studie van de
hulpverlening aan zij die betrokken zijn of dreigen betrokken te worden bij een
Problematische Opvoedingssituatie (POS). Niet het gehandicapte of afwijkende kind,
maar de problematische opvoedingssituaƟe en de daarbij horende hulpverlening
werden het voorwerp van onderzoek
Probleemstelling:
- Problematische Opvoedingsituatie: in de orthopedagogiek wordt de hele
opvoedingsproblematiek centraal geplaatst.
o De aanwezigheid van een kind of jeugdige met afwijkende
disposities (afwijkende ontwikkeling) is geen voldoende voorwaarde
voor een problematische opvoedingssituatie. bv niet alle
gezinnen waarbij een kind met autisme is, heeft problemen met het
kind op te voeden
o De aanwezigheid van een kind of jeugdige met afwijkende
disposities is geen noodzakelijke voorwaarde voor een
problematische opvoedingssituatie. bv kindermishandeling, gaat
niet over gedrag van kind maar ouders
- diagnostiek kan worden beschouwd als de eerste fase in het proces van
de hulpverlening; wat is nodig om te helpen
het begrip ‘Diagnostiek’= het totale diagnostische proces vanaf de
aanmelding van een probleem tot en met de advisering (Schoorl et al.,
2000). Het eindproduct is een verantwoord en bruikbaar advies of plan voor
behandeling; info verzamelen, observatie, gesprek met leerkrachten, vragenlijsten, =
een groot proces anders dan psychodiagnostiek
- Handelingsgerichte Diagnostiek (HGD) (Pameijer & Beukering)
- Diagnostische cyclus (De Bruyn)
- Grietens en Hellinckx (2001) onderscheiden 3 niveaus van diagnostiek
3
, 1) Onderkennende, verklarende en indicerende diagnostiek (Pameijer &
Beukering) handelsgerichte diagnostiek
2) Verhelderende, classificerende, verklarende en indicerende diagnostiek
(De
Bruyn e.a.)
a. iedere stap/fase is een specifieke diagnose
b. klachteanalyse: resulteert in verhelderende diagnose
c. probleemanalyse: resulteert in classificatie
d. verklaringsanalyse: resulteert in integratief beeld waarin één of
meerdere
condities met een bepaalde waarschijnlijkheid gelden als verklaring
voor het probleem
e. indicatieanalyse: geeft aanleiding tot een lijst van indicaties en
aanbevelingen
voor interventies
3) Onderkennende (probleemverkenning), classificerende en
behandelingsgerichte
diagnostiek (Grietens & Hellinckx)
H A N DE L S G E R I C H T E DI A G N O S T I E K (HGD)
procesmatig: eerst intakefase (start) onderzoek (vragenlijsten bv, gesprek,
thuisobservaties, klasobservatie, overleg met leerkrachten; zodat we een idee
hebben van wat er mogelijks aan de hand is) op basis hiervan kan het dat de
strategie wat verandert (strategiefase) bv beslissen om ook met ocmw te praten;
strategie wordt verfijnd en dat mond uiteindelijk uit tot adviesverlening (wat is er
nodig voor dit gezin?)
DI A G N O S T I S C H E C Y C L U S
er zijn vier elementen aanmelding/klacht/bezorgdheid (klachtanalyse)
classificatie van problemen (probleemanalyse) hoe komt het dat de problemen
er zijn, beeld hebben van verklarende factoren, wat speelt er mee in het gezin dat
het zo moeilijk verloopt; misschien job verloren, een ouder chronisch ziek, kind heeft
ASS problematiek, rouwprocess in gezin… (verklaringsanalyse) aanbeveling om
tot advies te komen (indicatieanalyse)
- Pijltjes gaan in alle richtingen, het ene vult het andere aan, geheel is een
interactie van alles tesamen
BEGRIPPEN
- het begrip ‘Classificatie’ = het onderbrengen van een
probleemherkenning in één of een aantal rubrieken van een
classificatiesysteem.
- het begrip ‘Indicatiestelling’ = vormt de schakel tussen de
‘diagnostische’ cyclus en de ‘therapeutische’ cyclus; gaat om de vraag
welke hulp nodig is, welke hulp het meest geschikt is
4
