2024
2025
OMT 3
PROF. DR. TOM DELIENS
,TABLE OF CONTENTS
1 Survey en observatie ........................................................................................ 5
1.1 Inleiding ...............................................................................................................5
1.2 Soorten survey onderzoek ....................................................................................5
1.2.1 Vragenlijst onderzoek .......................................................................................................... 5
1.2.2 Interview afnemen............................................................................................................... 7
1.2.3 Afweging keuze ................................................................................................................. 15
1.3 Observatie onderzoek ........................................................................................ 15
1.3.1 Sampling in observatie onderzoek ..................................................................................... 16
1.3.2 Soorten observatiemethoden ............................................................................................ 16
1.3.3 Vertekening bij observeren ................................................................................................ 17
1.3.4 Verzamelen en analyseren gegevens ................................................................................. 17
1.3.5 Opmerkingen .................................................................................................................... 17
2 Vragenlijsten opstellen .................................................................................. 17
2.1 Inleiding ............................................................................................................. 17
2.2 Criteria voor goede vragen .................................................................................. 18
2.3 Soorten vragen ................................................................................................... 18
2.3.1 Open vragen ...................................................................................................................... 18
2.3.2 Gesloten vragen ................................................................................................................ 19
2.4 Volgorde van vragen ........................................................................................... 20
2.5 Bedreigingen voor valide antwoorden ................................................................. 21
2.6 Presentatie van vragenlijst ................................................................................. 21
2.7 Pre-testing (~ 3 stappen) .................................................................................... 22
2.7.1 PRE-PRE testen ................................................................................................................. 22
2.7.2 Pre-testing 1 ...................................................................................................................... 22
2.7.3 Pre-testing 2 (~ voornamelijk bij kennis vragenlijst) ........................................................... 22
2.7.4 Pre-testing 3 ...................................................................................................................... 22
2.8 Gebruik van vragenlijsten ................................................................................... 23
3 Klinimetrie ..................................................................................................... 23
3.1 Definities ........................................................................................................... 23
3.2 Conceptueel model......................................................................................... 23
3.2.1 Unidimensionele en multidimensionele constructeN........................................................ 24
3.2.2 Waarneembare en niet-waarneembare constructen ......................................................... 24
3.3 Conceptueel kader ............................................................................................. 24
3.3.1 Relatie construct en items ................................................................................................ 25
3.4 Meettheorieën ................................................................................................... 25
3.5 Relatie tussen construct en items ...................................................................... 26
3.5.1 Statistische voorstelling .................................................................................................... 26
1
, 3.5.2 Klassieke testtheorie ......................................................................................................... 26
3.5.3 Item respons theory .......................................................................................................... 26
3.6 Samenvatting Deel 1 .......................................................................................... 27
4 Kwalitatieve data-analyse .............................................................................. 28
4.1 Kwalitatief VS kwantitatief onderzoek................................................................. 28
4.1.1 Mixed methods research ................................................................................................... 29
4.2 Verschillende kwalitatieve onderzoeksmethodes ............................................... 30
4.2.1 Observatie onderzoek ....................................................................................................... 30
4.2.2 Vragenlijst met open vragen .............................................................................................. 30
4.2.3 Individueel interview ......................................................................................................... 30
4.2.4 Focusgroep interview ........................................................................................................ 30
4.3 Kwalitatieve data-analyse.................................................................................. 30
4.3.1 Wat is de basis van je analyse, een theorie of de data zelf? ............................................... 30
4.4 Software voor kwalitatieve data-analyse: NVIVO................................................. 32
4.5 Discussierondes + uitschrijven van kwalitatieve data.......................................... 33
4.5.1 Discussierondes met research team ................................................................................. 33
4.6 Valkuilen bij kwalitatieve data-analyse ............................................................... 34
5 Enkel- en meervoudige lineaire regressie ....................................................... 34
5.1 Kleinste-kwadratenregressie.............................................................................. 34
5.1.1 Aanpassen van een lijn aan de data ................................................................................... 35
5.1.2 Voorspelling ...................................................................................................................... 35
5.1.3 Kleinste-kwadratenregressie ............................................................................................. 36
5.2 Correlatie en regressie ....................................................................................... 36
5.3 Inferentie voor enkelvoudige lineaire regressie ................................................... 38
5.3.1 Statistisch model voor enkelvoudige lineaire regressie ..................................................... 38
5.3.2 Schatting van de regressieparameters op populatieniveau ............................................... 38
5.3.3 Significantietoets en betrouwbaarheidsinterval ................................................................ 38
5.4 Inferentie voor meervoudige lineaire regressie ................................................... 40
5.4.1 Statistisch model voor meervoudige lineaire regressie ...................................................... 41
5.4.2 Significantietoets en betrouwbaarheidsinterval ................................................................ 41
5.5 Waarschuwingen over regressie en correlatie ..................................................... 44
5.5.1 Verborgen variabelen ........................................................................................................ 44
5.5.2 Residuen ........................................................................................................................... 45
5.5.3 Uitschieters en invloedrijke waarnemingen ....................................................................... 45
5.5.4 Wees alert ......................................................................................................................... 46
6 Lineaire regressie met dichotome variabele & moderator............................... 46
6.1 Lineaire regressie ............................................................................................... 46
6.2 Regressievergelijking ......................................................................................... 46
6.3 Lineaire regressie met dichtome variabele.......................................................... 47
6.3.1 Praktisch ........................................................................................................................... 47
2
, 6.4 Moderatie .......................................................................................................... 47
6.4.1 Praktisch ........................................................................................................................... 48
7 Logistische regressie ..................................................................................... 48
7.1 Lineaire VS. Logistische regressie ....................................................................... 48
7.2 Kansverhouding of ODDS ................................................................................... 48
7.3 Binaire logistische regressie ............................................................................... 50
7.4 Voorbeeld .......................................................................................................... 54
8 Mediator, confounder, covariaat, moderator, collider .................................... 55
8.1 Mediator ............................................................................................................ 55
8.1.1 Mediatie-analyse............................................................................................................... 56
8.2 Confounder........................................................................................................ 58
8.3 Covariaat ........................................................................................................... 58
8.4 Moderator .......................................................................................................... 59
8.5 Collider .............................................................................................................. 60
8.6 Oefeningen ........................................................................................................ 60
9 Causaal redeneren – directed acyckic graphs (DAGs) ..................................... 61
9.1 Obesity paradox ................................................................................................. 61
9.2 Verschillende doelen van data-analyse .............................................................. 62
9.3 Het bestuderen van causale effecten is een kerntaak van onderzoek in
verschillende onderzoeksdomeinen ............................................................................ 62
9.3.1 Een interessante tegenstelling … ....................................................................................... 63
9.4 Hoe kunnen we toch causale uitspraken doen met observationeel onderzoek ..... 64
9.4.1 Observationele studies ..................................................................................................... 64
9.4.2 Statische associatie .......................................................................................................... 64
9.5 Causale analyse ................................................................................................. 66
9.5.1 Specifiëren van de onderzoeksvraag ................................................................................. 66
9.5.2 Directed acyclic graph (DAG) ............................................................................................ 67
9.5.3 Causale uitspraken met DAGs .......................................................................................... 70
9.6 Enkele oefeningen .............................................................................................. 71
9.6.1 Oefening 1 ......................................................................................................................... 71
9.6.2 Oefening 2 ......................................................................................................................... 71
9.6.3 Oefening 3 ......................................................................................................................... 71
9.6.4 Oefening4 ......................................................................................................................... 71
9.6.5 Oefening 5 ......................................................................................................................... 71
9.6.6 Oefening 6 ......................................................................................................................... 72
9.7 Waar loopt het mis en hoe kunnen DAGs helpen? ............................................... 72
9.7.1 Controleren voor een mediator bij interesse in het totale effect ........................................ 72
9.7.2 Controleren voor een mediator opent een backdoor path ................................................. 73
3
2025
OMT 3
PROF. DR. TOM DELIENS
,TABLE OF CONTENTS
1 Survey en observatie ........................................................................................ 5
1.1 Inleiding ...............................................................................................................5
1.2 Soorten survey onderzoek ....................................................................................5
1.2.1 Vragenlijst onderzoek .......................................................................................................... 5
1.2.2 Interview afnemen............................................................................................................... 7
1.2.3 Afweging keuze ................................................................................................................. 15
1.3 Observatie onderzoek ........................................................................................ 15
1.3.1 Sampling in observatie onderzoek ..................................................................................... 16
1.3.2 Soorten observatiemethoden ............................................................................................ 16
1.3.3 Vertekening bij observeren ................................................................................................ 17
1.3.4 Verzamelen en analyseren gegevens ................................................................................. 17
1.3.5 Opmerkingen .................................................................................................................... 17
2 Vragenlijsten opstellen .................................................................................. 17
2.1 Inleiding ............................................................................................................. 17
2.2 Criteria voor goede vragen .................................................................................. 18
2.3 Soorten vragen ................................................................................................... 18
2.3.1 Open vragen ...................................................................................................................... 18
2.3.2 Gesloten vragen ................................................................................................................ 19
2.4 Volgorde van vragen ........................................................................................... 20
2.5 Bedreigingen voor valide antwoorden ................................................................. 21
2.6 Presentatie van vragenlijst ................................................................................. 21
2.7 Pre-testing (~ 3 stappen) .................................................................................... 22
2.7.1 PRE-PRE testen ................................................................................................................. 22
2.7.2 Pre-testing 1 ...................................................................................................................... 22
2.7.3 Pre-testing 2 (~ voornamelijk bij kennis vragenlijst) ........................................................... 22
2.7.4 Pre-testing 3 ...................................................................................................................... 22
2.8 Gebruik van vragenlijsten ................................................................................... 23
3 Klinimetrie ..................................................................................................... 23
3.1 Definities ........................................................................................................... 23
3.2 Conceptueel model......................................................................................... 23
3.2.1 Unidimensionele en multidimensionele constructeN........................................................ 24
3.2.2 Waarneembare en niet-waarneembare constructen ......................................................... 24
3.3 Conceptueel kader ............................................................................................. 24
3.3.1 Relatie construct en items ................................................................................................ 25
3.4 Meettheorieën ................................................................................................... 25
3.5 Relatie tussen construct en items ...................................................................... 26
3.5.1 Statistische voorstelling .................................................................................................... 26
1
, 3.5.2 Klassieke testtheorie ......................................................................................................... 26
3.5.3 Item respons theory .......................................................................................................... 26
3.6 Samenvatting Deel 1 .......................................................................................... 27
4 Kwalitatieve data-analyse .............................................................................. 28
4.1 Kwalitatief VS kwantitatief onderzoek................................................................. 28
4.1.1 Mixed methods research ................................................................................................... 29
4.2 Verschillende kwalitatieve onderzoeksmethodes ............................................... 30
4.2.1 Observatie onderzoek ....................................................................................................... 30
4.2.2 Vragenlijst met open vragen .............................................................................................. 30
4.2.3 Individueel interview ......................................................................................................... 30
4.2.4 Focusgroep interview ........................................................................................................ 30
4.3 Kwalitatieve data-analyse.................................................................................. 30
4.3.1 Wat is de basis van je analyse, een theorie of de data zelf? ............................................... 30
4.4 Software voor kwalitatieve data-analyse: NVIVO................................................. 32
4.5 Discussierondes + uitschrijven van kwalitatieve data.......................................... 33
4.5.1 Discussierondes met research team ................................................................................. 33
4.6 Valkuilen bij kwalitatieve data-analyse ............................................................... 34
5 Enkel- en meervoudige lineaire regressie ....................................................... 34
5.1 Kleinste-kwadratenregressie.............................................................................. 34
5.1.1 Aanpassen van een lijn aan de data ................................................................................... 35
5.1.2 Voorspelling ...................................................................................................................... 35
5.1.3 Kleinste-kwadratenregressie ............................................................................................. 36
5.2 Correlatie en regressie ....................................................................................... 36
5.3 Inferentie voor enkelvoudige lineaire regressie ................................................... 38
5.3.1 Statistisch model voor enkelvoudige lineaire regressie ..................................................... 38
5.3.2 Schatting van de regressieparameters op populatieniveau ............................................... 38
5.3.3 Significantietoets en betrouwbaarheidsinterval ................................................................ 38
5.4 Inferentie voor meervoudige lineaire regressie ................................................... 40
5.4.1 Statistisch model voor meervoudige lineaire regressie ...................................................... 41
5.4.2 Significantietoets en betrouwbaarheidsinterval ................................................................ 41
5.5 Waarschuwingen over regressie en correlatie ..................................................... 44
5.5.1 Verborgen variabelen ........................................................................................................ 44
5.5.2 Residuen ........................................................................................................................... 45
5.5.3 Uitschieters en invloedrijke waarnemingen ....................................................................... 45
5.5.4 Wees alert ......................................................................................................................... 46
6 Lineaire regressie met dichotome variabele & moderator............................... 46
6.1 Lineaire regressie ............................................................................................... 46
6.2 Regressievergelijking ......................................................................................... 46
6.3 Lineaire regressie met dichtome variabele.......................................................... 47
6.3.1 Praktisch ........................................................................................................................... 47
2
, 6.4 Moderatie .......................................................................................................... 47
6.4.1 Praktisch ........................................................................................................................... 48
7 Logistische regressie ..................................................................................... 48
7.1 Lineaire VS. Logistische regressie ....................................................................... 48
7.2 Kansverhouding of ODDS ................................................................................... 48
7.3 Binaire logistische regressie ............................................................................... 50
7.4 Voorbeeld .......................................................................................................... 54
8 Mediator, confounder, covariaat, moderator, collider .................................... 55
8.1 Mediator ............................................................................................................ 55
8.1.1 Mediatie-analyse............................................................................................................... 56
8.2 Confounder........................................................................................................ 58
8.3 Covariaat ........................................................................................................... 58
8.4 Moderator .......................................................................................................... 59
8.5 Collider .............................................................................................................. 60
8.6 Oefeningen ........................................................................................................ 60
9 Causaal redeneren – directed acyckic graphs (DAGs) ..................................... 61
9.1 Obesity paradox ................................................................................................. 61
9.2 Verschillende doelen van data-analyse .............................................................. 62
9.3 Het bestuderen van causale effecten is een kerntaak van onderzoek in
verschillende onderzoeksdomeinen ............................................................................ 62
9.3.1 Een interessante tegenstelling … ....................................................................................... 63
9.4 Hoe kunnen we toch causale uitspraken doen met observationeel onderzoek ..... 64
9.4.1 Observationele studies ..................................................................................................... 64
9.4.2 Statische associatie .......................................................................................................... 64
9.5 Causale analyse ................................................................................................. 66
9.5.1 Specifiëren van de onderzoeksvraag ................................................................................. 66
9.5.2 Directed acyclic graph (DAG) ............................................................................................ 67
9.5.3 Causale uitspraken met DAGs .......................................................................................... 70
9.6 Enkele oefeningen .............................................................................................. 71
9.6.1 Oefening 1 ......................................................................................................................... 71
9.6.2 Oefening 2 ......................................................................................................................... 71
9.6.3 Oefening 3 ......................................................................................................................... 71
9.6.4 Oefening4 ......................................................................................................................... 71
9.6.5 Oefening 5 ......................................................................................................................... 71
9.6.6 Oefening 6 ......................................................................................................................... 72
9.7 Waar loopt het mis en hoe kunnen DAGs helpen? ............................................... 72
9.7.1 Controleren voor een mediator bij interesse in het totale effect ........................................ 72
9.7.2 Controleren voor een mediator opent een backdoor path ................................................. 73
3