2.1 | Interbellum en Tweede Wereldoorlog
(1918-1945)
In de laatste dagen van de WOI braken in Duitsland opstanden uit, omdat
de burgers/soldaten (muiten= in opstand komen tegen degene die aan de
macht is (in dit geval waren dit de officieren (begin van Duitse Revolutie)))
besefte dat de oorlog verloren was en ze voor niks zichzelf dood wouden
vechten. Om vrede te eisen gingen soldaten in uniform de straat op
(1918). Toen de burgers de macht overnamen door vooral ontevredenheid
en door het verliezen van de WOI leidde dit tot de val van de keizer van
DU (Wilhelm II). Op 9 november 1918 riep de leider van de
sociaaldemocraten de republiek uit: een land zonder koning/keizer, waar
de macht in principe bij het volk ligt. (Er werd toen kort daarna een
wapenstilstand gehouden en de verkiezingen werden gewonnen door de
SPD die de leiding kreeg in de regering.)
Dat werd later de Weimarrepubliek (1919–1933) genoemd: de eerste
democratische staatsvorm in Duitsland, met een grondwet, een parlement
en een gekozen president. De elites (rijke) hadden nog veel invloed,
ondanks de keizer was gevlucht. Ze wouden terug naar de oude toestand,
waarin het parlement weinig te zeggen had. Verschillende linkse- en
rechtse extremisten probeerden de democratie omver te werpen, maar
ook elkaar waardoor er velen doden vielen. Door dit soort geweld werd het
vertrouwen verloren in het Duitse democratie. En de druppel was in juni
1919 toen het Verdrag van Versailles werd ondertekend door de ‘burgerse
leiders,’ Duitsland zou anders worden bezet was het excuus. Duitsland
werd daarin als schuldige aangewezen en kreeg hoge herstelbetalingen
opgelegd. Conservatieven (nauwelijks verandering willen) en
rechtsextremisten reageerden woedend.
(Links = verandering, gelijkheid, solidariteit. Rechts = behoud, orde,
hiërarchie, traditie.)
De mensen die het verdrag hadden getekend werden gezien als
landverraders. Duitsland vocht van 1914 tot 1918 in de Eerste
Wereldoorlog. In 1918 liep het Duitse leger vast: het voedsel raakte op,
soldaten waren uitgeput, en de geallieerden wonnen terrein. Het leger
stond op veel fronten nog, maar was eigenlijk verslagen door de
geallieerden. In Duitsland thuiskwamen stakingen en opstanden (soldaten
en arbeiders) omdat mensen de oorlog niet meer konden volhouden. Kort
daarna viel de keizer, en werd de Weimarrepubliek uitgeroepen. De
dolkstootlegende: Sommige Duitse leiders en propaganda zeiden dat
het leger niet verloren had aan de vijand, maar “verraden was door de
politici en linkse revolutionairen”. Ze stelden dat de soldaten aan het front
nog hadden kunnen winnen als er geen opstanden en stakingen thuis
, waren geweest. Dit was niet waar, maar het werd gebruikt om de schuld
bij de nieuwe regering te leggen. Kortom: na de WOI zei de legende: “We
zijn niet verslagen door de Fransen en Britten, maar door onze eigen
mensen thuis.” Dit hielp conservatieven en latere extremisten om de
democratische Weimarrepubliek zwart te maken. Door deze
dolkstootlegende werd er op de verkiezingen van 1920 op de
democratische partij minder gestemd. De opvolgende
regeringen die wel de meeste stemmen hadden stonden machteloos aan
de problemen van het Verdrag van Versailles en het straatgeweld. Dit
ondergroef het vertrouwen in de democratie nog meer. Toen in 1923 de
economie compleet stilviel, kreeg Duitsland ruzie met de geallieerden,
omdat ze de herstelbetalingen niet snel genoeg betaalde. Toen kwam de
Hitlerputsch wat een mislukte staatsgreep van Hitler was met de NSDAP in
november 1923 in München. Ze probeerden de Weimarrepubliek omver te
werpen, maar werden tegengehouden door politie en leger. Hitler werd
gevangengenomen, schreef “Mein Kampf” tijdens zijn straf, en kreeg
landelijke bekendheid. De Fransen bezette toen het Roergebied van
Duitsland wat kolen, staal en eventueel machines bezat. De Duitse
regering riep tegen het volk om hiervoor in protest te gaan in ruil voor
geld. Ze lieten toen geld bijdrukken wat leidde tot een inflatie
(waardevermindering van de Duitse Mark), waardoor alles waardeloos
werd. De geallieerden zagen toen in dat zij hun geld alleen konden krijgen
als de economie herstelde en de relaties werden verbeterd. De
Amerikaanse bankier Dawes kwam in 1924 op het Dawesplan om
Duitsland geld te lenen voor het economisch herstel. En FR en DU spraken
af om elkaars grenzen te respecteren en conflicten vreedzaam op te
lossen (letterlijk: verzoeningspolitiek). De economie groeide in DU en de
spanningen waren verdwenen. Het land werd toen lid van het Volkenbond
(elkaar beschermen in oorlogen).
De Beurskrach van New York was een plotselinge, enorme daling van de
aandelenprijzen op de aandelenbeurs in New York in 1929, die het begin
markeerde van de Grote Depressie. Duitsland had na WOI al veel
economische problemen door herstelbetalingen (Vrede van Versailles).
Toen de Amerikaanse banken geld terugtrokken of failliet gingen, stortte
de Duitse economie nog verder in. Dit leidde tot massawerkloosheid,
armoede en politieke onrust. Nu weer de democratische en conservatieven
partijen machteloos er tegenover stonden, gingen mensen stemmen op
totalitaire partijen (de staat bepaalt álles en laat bijna geen individuele
vrijheid over). In 1933 werd het partij van Hitler, NSDAP, de grootste partij
te denken aan zijn talent als redenaar en propagandist. Volgens hem was
hij de enige die de rust terug kon brengen in Duitsland en de welvaart,
werk, het verdrag van Versailles ongedaan kon maken en inkomen weer
tot herstelling kon brengen. Hij wou een Volksgemeinschaft: zijn eigen volk
(1918-1945)
In de laatste dagen van de WOI braken in Duitsland opstanden uit, omdat
de burgers/soldaten (muiten= in opstand komen tegen degene die aan de
macht is (in dit geval waren dit de officieren (begin van Duitse Revolutie)))
besefte dat de oorlog verloren was en ze voor niks zichzelf dood wouden
vechten. Om vrede te eisen gingen soldaten in uniform de straat op
(1918). Toen de burgers de macht overnamen door vooral ontevredenheid
en door het verliezen van de WOI leidde dit tot de val van de keizer van
DU (Wilhelm II). Op 9 november 1918 riep de leider van de
sociaaldemocraten de republiek uit: een land zonder koning/keizer, waar
de macht in principe bij het volk ligt. (Er werd toen kort daarna een
wapenstilstand gehouden en de verkiezingen werden gewonnen door de
SPD die de leiding kreeg in de regering.)
Dat werd later de Weimarrepubliek (1919–1933) genoemd: de eerste
democratische staatsvorm in Duitsland, met een grondwet, een parlement
en een gekozen president. De elites (rijke) hadden nog veel invloed,
ondanks de keizer was gevlucht. Ze wouden terug naar de oude toestand,
waarin het parlement weinig te zeggen had. Verschillende linkse- en
rechtse extremisten probeerden de democratie omver te werpen, maar
ook elkaar waardoor er velen doden vielen. Door dit soort geweld werd het
vertrouwen verloren in het Duitse democratie. En de druppel was in juni
1919 toen het Verdrag van Versailles werd ondertekend door de ‘burgerse
leiders,’ Duitsland zou anders worden bezet was het excuus. Duitsland
werd daarin als schuldige aangewezen en kreeg hoge herstelbetalingen
opgelegd. Conservatieven (nauwelijks verandering willen) en
rechtsextremisten reageerden woedend.
(Links = verandering, gelijkheid, solidariteit. Rechts = behoud, orde,
hiërarchie, traditie.)
De mensen die het verdrag hadden getekend werden gezien als
landverraders. Duitsland vocht van 1914 tot 1918 in de Eerste
Wereldoorlog. In 1918 liep het Duitse leger vast: het voedsel raakte op,
soldaten waren uitgeput, en de geallieerden wonnen terrein. Het leger
stond op veel fronten nog, maar was eigenlijk verslagen door de
geallieerden. In Duitsland thuiskwamen stakingen en opstanden (soldaten
en arbeiders) omdat mensen de oorlog niet meer konden volhouden. Kort
daarna viel de keizer, en werd de Weimarrepubliek uitgeroepen. De
dolkstootlegende: Sommige Duitse leiders en propaganda zeiden dat
het leger niet verloren had aan de vijand, maar “verraden was door de
politici en linkse revolutionairen”. Ze stelden dat de soldaten aan het front
nog hadden kunnen winnen als er geen opstanden en stakingen thuis
, waren geweest. Dit was niet waar, maar het werd gebruikt om de schuld
bij de nieuwe regering te leggen. Kortom: na de WOI zei de legende: “We
zijn niet verslagen door de Fransen en Britten, maar door onze eigen
mensen thuis.” Dit hielp conservatieven en latere extremisten om de
democratische Weimarrepubliek zwart te maken. Door deze
dolkstootlegende werd er op de verkiezingen van 1920 op de
democratische partij minder gestemd. De opvolgende
regeringen die wel de meeste stemmen hadden stonden machteloos aan
de problemen van het Verdrag van Versailles en het straatgeweld. Dit
ondergroef het vertrouwen in de democratie nog meer. Toen in 1923 de
economie compleet stilviel, kreeg Duitsland ruzie met de geallieerden,
omdat ze de herstelbetalingen niet snel genoeg betaalde. Toen kwam de
Hitlerputsch wat een mislukte staatsgreep van Hitler was met de NSDAP in
november 1923 in München. Ze probeerden de Weimarrepubliek omver te
werpen, maar werden tegengehouden door politie en leger. Hitler werd
gevangengenomen, schreef “Mein Kampf” tijdens zijn straf, en kreeg
landelijke bekendheid. De Fransen bezette toen het Roergebied van
Duitsland wat kolen, staal en eventueel machines bezat. De Duitse
regering riep tegen het volk om hiervoor in protest te gaan in ruil voor
geld. Ze lieten toen geld bijdrukken wat leidde tot een inflatie
(waardevermindering van de Duitse Mark), waardoor alles waardeloos
werd. De geallieerden zagen toen in dat zij hun geld alleen konden krijgen
als de economie herstelde en de relaties werden verbeterd. De
Amerikaanse bankier Dawes kwam in 1924 op het Dawesplan om
Duitsland geld te lenen voor het economisch herstel. En FR en DU spraken
af om elkaars grenzen te respecteren en conflicten vreedzaam op te
lossen (letterlijk: verzoeningspolitiek). De economie groeide in DU en de
spanningen waren verdwenen. Het land werd toen lid van het Volkenbond
(elkaar beschermen in oorlogen).
De Beurskrach van New York was een plotselinge, enorme daling van de
aandelenprijzen op de aandelenbeurs in New York in 1929, die het begin
markeerde van de Grote Depressie. Duitsland had na WOI al veel
economische problemen door herstelbetalingen (Vrede van Versailles).
Toen de Amerikaanse banken geld terugtrokken of failliet gingen, stortte
de Duitse economie nog verder in. Dit leidde tot massawerkloosheid,
armoede en politieke onrust. Nu weer de democratische en conservatieven
partijen machteloos er tegenover stonden, gingen mensen stemmen op
totalitaire partijen (de staat bepaalt álles en laat bijna geen individuele
vrijheid over). In 1933 werd het partij van Hitler, NSDAP, de grootste partij
te denken aan zijn talent als redenaar en propagandist. Volgens hem was
hij de enige die de rust terug kon brengen in Duitsland en de welvaart,
werk, het verdrag van Versailles ongedaan kon maken en inkomen weer
tot herstelling kon brengen. Hij wou een Volksgemeinschaft: zijn eigen volk
