samenvatting sociologie 1ste semester

Sociologie en Rechtssociologie

Juristen

Geheel regels uit bronnen van het recht  vinden toepassing in rechtsspraak en rechtsleer

Regels hebben een hiërarchische ordening

Filosofen (natuurrecht)

Recht verwijst naar ideaalbeeld als systeem van waarden en principes die sociale leven moeten
structureren.



Sociologen

Recht als sociaal fenomeen

Recht (nauw): maatschappelijke controle door bv politie

Recht breed): geheel collectieve gedragingen en normen die sociale leven structureren

Law in books: alles wat in het wetboek staatde geschreven dingen

Bv wetsteksten

Law in action: hoe functioneren de juridische instituties?

Bv totstandkoming wetsteksten



Rechtssociologen

Een niet formele discipline waarin recht opgevat wordt als sociaal verschijnsel, product menselijke
interactie

Sociale productie: invloed samenleving op recht

Sociale werking: invloed van recht op samenleving



Politieke machtsverhoudingen

Product van bestaande politieke besluitvormingsprocessen in een land

Publieke machtsfactoren:

- Politieke partijen
- Ambtenaren
- Bestuurders

,Private machtsfactoren:

- lobby bedrijfsleven
- vakbonden
- milieuorganisaties



Economisch – technologische ontwikkelingen

De ondernemingsgewijze productie en technologische vernieuwing zijn sterk bepalend voor de
inrichting van het rechtssysteem



Rechtsopvattingen burgers

“Ieder wordt geacht de wet te kennen”  niet iedereen kent deze

Hiervoor advocaten, boekhouders, enz.

Burger heeft via stemmen, protesteren, enz. invloed op de wet



Sociale werking van het recht

Hoe burger informeren over het recht?

Weten hebben vaak andere gevolgen dan de wetgever voor ogen had

Sociologische analyse gaat na of weten nog wel vanzelfsprekend zijn



Voor een jurist geldt het recht, een socioloog kijkt of het verschil maakt

Bottom-up perspectief: sociale werking vanuit maatschappij

Top-down perspectief: vanuit de bestuurder



Jurist vs Sociologen

Jurist: afstandelijk en kritisch

Socioloog: betrokken en constructief

Kritisch: bekritisering van veronderstellingen van juristen

Constructief: beoogt functioneren van het recht en juridische instituties



Verzorgingsstaat & juridisering

Welzijn burgers waarborgen

Uitbouw wet  extra regels voor bv. Milieu, mensenrechten, etc.

,Positief: emancipatie zwakke groepen, inperking private macht

Kritiek op juridisering: kosten, formalisme, etc.  roep om deregulering

Juridisering van de samenleving:

- belang recht in samenleving neemt toe
- kijken vanuit een extern perspectief naar interactie recht en samenleving
- sterkere juridische greep op samenleving en alle verschillende domeinen  welvaartstaat

variatie: Japan vs VS

- hoeveelheid rechters en advocaten hoger in de VS
- Japan heeft schaamte cultuur

Economische ontwikkeling:

- Verschil tussen ontwikkelingslanden en bijvoorbeeld België
- Overheid niet geëvolueerd
- Minder belangengroepen die wetgeving afdwingen

Historische ontwikkeling van de rechtssociologie

Natuurrechtsleer:

- Codificatiebeweging  tijdens verlichting in stroomversnelling
- Werd eind 18de eeuw in verschillende Europese landen ingevoerd
- Napoleon met de Franse Napoleontische code civil (1804)  veel andere landen sterk
beïnvloedt

Rechtspositivisme:

 Reactie op het natuurrecht
- Nog sterkere nadruk op abstract logisch systeem van regels dat sociaal gedrag regelt

Kritische rechtswetenschap= debatten over de Methode van de rechtswetenschap in verhouding tot
de sociologie

Jhering (1877):

- Beschouw recht als sociale doeleinde die aan regels ten grondslag liggen

Ehrlich (1913) :

- Officieel begin rechtssociologie  zwaartepunt rechtsontwikkeling ligt in de samenleving
- Het levende recht  normen samenleving, uitgangspunt rechtsontwikkeling en wetenschap

Pound neemt over van Jehring:

- Van law in books naar laws in action
- Recht strijdperk maatschappelijke belangen
- Kijken naar doelen en regels hun effect in de maatschappij
- Social engineering  recht als middel om bepaalde waarde en belangen na te streven

Ideologie kritiek = Kritiek op basis van klasse

, Er was verschil tussen de klasse, arbeidersklasse  laagste klasse ondervond het meeste nadeel van
de wetten

Wetten waren eigenlijk opgesteld om hoge klasse te beschermen, bv. eigendomsrecht  mensen
konden niet zomaar hout gaan sprokkelen  Marx

Algemene sociologie:

De wegbereiders besteden vooral aandacht aan de sociologie in de samenleving, met ontwikkeling
van recht en samenleving centraal

Durkheim: recht als empirische indicatie voor de stand van maatschappelijke ontwikkeling, dit
betekent dat het recht een indicatie is voor de maatschappelijke ontwikkeling vanuit de eigen
ervaring

Weber: vergelijk organisatievormen van rechtssystemen op basis van rede van besluitvorming

Naoorlogse sociologie:

Meer verfijnde begrippen en methode van onderzoek en meer gespecialiseerd onderwerpen

Analyse van formele organisaties:

- Rechtbanken
- Advocatuur
- Wetgever
- Openbaar bestuur
- Politie

Karakteristieken van de rechtssociologie

- Effectuering van regels en rechten
- Rechtsverhoudingen en machtsverhoudingen
- Recht en organisatie
- Recht en sociale verandering

Effectuering regels en rechten

- Veel regels worden niet gebruikt ideeel aspect
- Toets regels aan hun gebruikswaarde, is deze regels echt nodig? Wordt deze veel gebruikt?
 actueel aspect

Rechtsverhouding en machtsverhouding

Spanning tussen recht en macht

- In hoeverre heeft het volk hier inspraak op ?
- In hoeverre wordt de macht gecontroleerd door het recht ?
- Weinig macht betekend vaak weinig recht

In hoeverre kan recht bijdrage in het terugdringen van ongelijkheid?

Moeilijk want moet in combinatie met actie van onderuit