1. Jagers en boeren (3000 v
chr)
1.1 jager-verzamelaars
1.1.1 migraties uit Afrika
De oorspronkelijke mens komt uit Afrika, hier kwamen 4,4 miljoen jaar geleden
de eerste mensensoorten voor.
150.000 jaar geleden leefde in Afrika een nieuwe mensensoort, homo sapiens.
(zelfstandige mens) zij konden zich goed aanpassen aan veranderende
omstandigheden. De homo sapiens stierf als enige mensensoort niet uit.
De homo sapiens gingen na de ijstijd naar andere gebieden van de wereld om
te kijken wat er hier aan voedsel te vinden was.
1.1.2 De nomadische samenleving van jager-verzamelaars
Tot in de 20e eeuw waren er jagers en verzamelaars waarbij ze rondtrokken op
zoek naar voedsel. Door het tropische seizoen was er permanent voedsel en
hoefde ze niet rond te trekken.
De jagers en verzamelaars in Europa leefde met wisselende seizoenen en
moesten rekening houden met trekken van dieren.
,1.1.3 rendierjagers
13.000 jaar geleden stopte de laatste ijstijd en begon het steeds warmer te
worden in West-Europa. Er heerste een toendraklimaat. Hier leefde
rendierjagers waarbij ze van plek naar plek trokken om voedsel te verzamelen.
Ze verbleven in de zomer in de omgeving van lage landen om de trekkende
kuddes rendieren te onderscheppen.
Het vlees huid en botten werden gebruikt als voedsel, kleding, tenten en
gereedschap.
De rendierjagers maakte gebruik van vuur om slecht verteerbaar voedsel
eetbaar te maken en om roofdieren op afstand te houden.
Ze gebruikte gereedschappen van vuursteen zoals schrapers en messen. Bij de
jacht gebruikte ze speren en pijl en boog met een vuurstenen punt. Ook
maakte ze gereedschappen van botten en hout.
1.1.4 jagers en vissers
Door de temperatuurstijging veranderde de temperatuur in een bosrijk gebied.
De rendieren trokken naar het noorden. Andere diersoorten konden volop
voedsel vinden.
De jagers en verzamelaars in lage landen hoefden rond 7.000 v Chr niet ver te
trekken, er was genoeg voedsel in hun gebied te vinden.
In de lente werd er gevist en in de herfst werden en noten en vruchten
verzameld. Verder werd er het hele jaar door gejaagd.
Archeologen hebben boomstamkano’s en visfuiken opgegraven. Ze vonden bij
een spoorlijn een skelet van een vrouw uit 5000 v chr. Zij kreeg de naam
Treintje, bijzonder omdat er maar weinig graven van jagers en verzamelaars
zijn gevonden.
,1.2 De overgang van jagen en verzamelen naar landbouw
Jagers en verzamelaars trokken rond op zoek naar voedsel. Ze hadden weinig
bezittingen, daarom zijn er niet veel archeologische sporen gevonden. De
eerste boeren leefde rond 9000 v chr. In het midden oosten, in een gebied dat
de vruchtbare halve maan word genoemd. Vervolgens verspreidde de
landbouw zich ook naar west Europa.
1.2.1 De agrarische revolutie
In de vruchtbare halve maan, een heuvelachtig gebied in Turkije, Irak, libanon,
Israël en Syrië kwamen natuurlijke graanvelden voor. In dit gebied ontstonden
rond 9000 v chr de eerste agrarische samenleving. De agrarische revolutie had
veel gevolgen:
- De boeren gingen de natuur naar hun hand zetten.
- De bevolking nam toe, omdat meer voedsel beschikbaar was.
- Sommige mensen werden vrijgesteld van werken op het land en konden
zich specialiseren in nieuwe technieken.
- De samenstelling werd gelaagd, er ontstond een hiërarchie met
koningen, priesters, soldaten, boeren en slaven.
Verspreiding van landbouw tussen 9000 en 5000 V Chr
,In de vruchtbare halve maan gingen boeren akkers met graan inzaaien en wilde
dieren werden bij de akkers weggehouden. De jonge dieren werden gefokt, er
werd gelet op tamheid. Zo ontstonden kuddes vee die door herders werden
geleid
De boeren bleven bij hun akkers wonen, ze konden meer voedsel produceren
waardoor de bevolking in landbouwgebieden zich uitbreidde.
Niet iedereen hoefde meer op het land te werken en mensen konden zich gaan
specialiseren in bijvoorbeeld pottenbakker.
Later werd het gebruik van metalen ontdekt en er werden runderen gebruikt
als lastdier om goederen te dragen of na de uitvinding van het wiel als trekdier
om een kar of ploeg te trekken.
De ontwikkeling van landbouw had niet alleen positieve gevolgen:
- Boeren moesten meer tijd besteden aan verkrijgen van voedsel.
- Vroege vormen van landbouw leidde vaak tot erosie van de bodem.
- Afvalhopen werden een bron van ziekte, ook konden ziektes van dieren
worden overgedragen aan de mens.
Vruchtbare halve maan
, 1.2.2 de eerste boeren in west Europa
De boeren moesten het landbouwgebied door de bevolkingsgroei steeds meer
uitbreiden.
Rond 5.300 v Chr. bereikte de eerste boeren West- Europa.
Deze boeren vestigde zich op de gemakkelijk te bewerkten lössgrond (in
Limburg).
Archeologen gaven deze cultuur de bandkeramiekcultuur vanwege de
opvallende versiering in de vorm van een band op aardewerk potten. Deze
werden met stenen gebruiksvoorwerpen teruggevonden in grafkuilen.
Een andere groep landbouwers vormde de trechterbekercultuur. Deze boeren
leefde tussen 3.500 en 2.700 v chr. Zij kregen hun naam door hun
trechtervormige potten, bekers en schalen. Deze werden samen met sieraden
en wapens in een hunebed meegegeven aan de overledenen. (Drenthe)
De hunebedden staan in Nederland vooral in Drenthe en werden gebruikt als
grafkelders. Ze werden gebouwd van grote zwerfstenen.
Hunebedden uit het jaar 3000 v chr.
1.2.3 steen brons en ijzer
De boeren maakte veel gebruik van stenen wapens en gereedschappen.
Daarom noemen we het ook wel de steentijd. De stenen werden gebruikt voor
bijlen, messen, boren en pijlen.
Rond 4.000 v Chr werd vuursteen door middel van mijnbouw opgegraven. In
zuid Limburg zijn vuursteenmijnen gevonden.
Ook werd gebruik van metalen ontdekt en ging men er gereedschap van
maken. De eerste voorwerpen waren van koper. Maar dit was te zacht en
buigzaam. Rond 2.100 kwamen de eerste bronzen voorwerpen voor (mengen
van tin en koper). Vanaf 700 v Chr. werd in Europa gebruik gemaakt van ijzer.
Een voordeel was dat ijzererts op meer plekken kon worden gevonden. Bij het
smelten van ijzererts waren wel hoge temperaturen nodig.
chr)
1.1 jager-verzamelaars
1.1.1 migraties uit Afrika
De oorspronkelijke mens komt uit Afrika, hier kwamen 4,4 miljoen jaar geleden
de eerste mensensoorten voor.
150.000 jaar geleden leefde in Afrika een nieuwe mensensoort, homo sapiens.
(zelfstandige mens) zij konden zich goed aanpassen aan veranderende
omstandigheden. De homo sapiens stierf als enige mensensoort niet uit.
De homo sapiens gingen na de ijstijd naar andere gebieden van de wereld om
te kijken wat er hier aan voedsel te vinden was.
1.1.2 De nomadische samenleving van jager-verzamelaars
Tot in de 20e eeuw waren er jagers en verzamelaars waarbij ze rondtrokken op
zoek naar voedsel. Door het tropische seizoen was er permanent voedsel en
hoefde ze niet rond te trekken.
De jagers en verzamelaars in Europa leefde met wisselende seizoenen en
moesten rekening houden met trekken van dieren.
,1.1.3 rendierjagers
13.000 jaar geleden stopte de laatste ijstijd en begon het steeds warmer te
worden in West-Europa. Er heerste een toendraklimaat. Hier leefde
rendierjagers waarbij ze van plek naar plek trokken om voedsel te verzamelen.
Ze verbleven in de zomer in de omgeving van lage landen om de trekkende
kuddes rendieren te onderscheppen.
Het vlees huid en botten werden gebruikt als voedsel, kleding, tenten en
gereedschap.
De rendierjagers maakte gebruik van vuur om slecht verteerbaar voedsel
eetbaar te maken en om roofdieren op afstand te houden.
Ze gebruikte gereedschappen van vuursteen zoals schrapers en messen. Bij de
jacht gebruikte ze speren en pijl en boog met een vuurstenen punt. Ook
maakte ze gereedschappen van botten en hout.
1.1.4 jagers en vissers
Door de temperatuurstijging veranderde de temperatuur in een bosrijk gebied.
De rendieren trokken naar het noorden. Andere diersoorten konden volop
voedsel vinden.
De jagers en verzamelaars in lage landen hoefden rond 7.000 v Chr niet ver te
trekken, er was genoeg voedsel in hun gebied te vinden.
In de lente werd er gevist en in de herfst werden en noten en vruchten
verzameld. Verder werd er het hele jaar door gejaagd.
Archeologen hebben boomstamkano’s en visfuiken opgegraven. Ze vonden bij
een spoorlijn een skelet van een vrouw uit 5000 v chr. Zij kreeg de naam
Treintje, bijzonder omdat er maar weinig graven van jagers en verzamelaars
zijn gevonden.
,1.2 De overgang van jagen en verzamelen naar landbouw
Jagers en verzamelaars trokken rond op zoek naar voedsel. Ze hadden weinig
bezittingen, daarom zijn er niet veel archeologische sporen gevonden. De
eerste boeren leefde rond 9000 v chr. In het midden oosten, in een gebied dat
de vruchtbare halve maan word genoemd. Vervolgens verspreidde de
landbouw zich ook naar west Europa.
1.2.1 De agrarische revolutie
In de vruchtbare halve maan, een heuvelachtig gebied in Turkije, Irak, libanon,
Israël en Syrië kwamen natuurlijke graanvelden voor. In dit gebied ontstonden
rond 9000 v chr de eerste agrarische samenleving. De agrarische revolutie had
veel gevolgen:
- De boeren gingen de natuur naar hun hand zetten.
- De bevolking nam toe, omdat meer voedsel beschikbaar was.
- Sommige mensen werden vrijgesteld van werken op het land en konden
zich specialiseren in nieuwe technieken.
- De samenstelling werd gelaagd, er ontstond een hiërarchie met
koningen, priesters, soldaten, boeren en slaven.
Verspreiding van landbouw tussen 9000 en 5000 V Chr
,In de vruchtbare halve maan gingen boeren akkers met graan inzaaien en wilde
dieren werden bij de akkers weggehouden. De jonge dieren werden gefokt, er
werd gelet op tamheid. Zo ontstonden kuddes vee die door herders werden
geleid
De boeren bleven bij hun akkers wonen, ze konden meer voedsel produceren
waardoor de bevolking in landbouwgebieden zich uitbreidde.
Niet iedereen hoefde meer op het land te werken en mensen konden zich gaan
specialiseren in bijvoorbeeld pottenbakker.
Later werd het gebruik van metalen ontdekt en er werden runderen gebruikt
als lastdier om goederen te dragen of na de uitvinding van het wiel als trekdier
om een kar of ploeg te trekken.
De ontwikkeling van landbouw had niet alleen positieve gevolgen:
- Boeren moesten meer tijd besteden aan verkrijgen van voedsel.
- Vroege vormen van landbouw leidde vaak tot erosie van de bodem.
- Afvalhopen werden een bron van ziekte, ook konden ziektes van dieren
worden overgedragen aan de mens.
Vruchtbare halve maan
, 1.2.2 de eerste boeren in west Europa
De boeren moesten het landbouwgebied door de bevolkingsgroei steeds meer
uitbreiden.
Rond 5.300 v Chr. bereikte de eerste boeren West- Europa.
Deze boeren vestigde zich op de gemakkelijk te bewerkten lössgrond (in
Limburg).
Archeologen gaven deze cultuur de bandkeramiekcultuur vanwege de
opvallende versiering in de vorm van een band op aardewerk potten. Deze
werden met stenen gebruiksvoorwerpen teruggevonden in grafkuilen.
Een andere groep landbouwers vormde de trechterbekercultuur. Deze boeren
leefde tussen 3.500 en 2.700 v chr. Zij kregen hun naam door hun
trechtervormige potten, bekers en schalen. Deze werden samen met sieraden
en wapens in een hunebed meegegeven aan de overledenen. (Drenthe)
De hunebedden staan in Nederland vooral in Drenthe en werden gebruikt als
grafkelders. Ze werden gebouwd van grote zwerfstenen.
Hunebedden uit het jaar 3000 v chr.
1.2.3 steen brons en ijzer
De boeren maakte veel gebruik van stenen wapens en gereedschappen.
Daarom noemen we het ook wel de steentijd. De stenen werden gebruikt voor
bijlen, messen, boren en pijlen.
Rond 4.000 v Chr werd vuursteen door middel van mijnbouw opgegraven. In
zuid Limburg zijn vuursteenmijnen gevonden.
Ook werd gebruik van metalen ontdekt en ging men er gereedschap van
maken. De eerste voorwerpen waren van koper. Maar dit was te zacht en
buigzaam. Rond 2.100 kwamen de eerste bronzen voorwerpen voor (mengen
van tin en koper). Vanaf 700 v Chr. werd in Europa gebruik gemaakt van ijzer.
Een voordeel was dat ijzererts op meer plekken kon worden gevonden. Bij het
smelten van ijzererts waren wel hoge temperaturen nodig.
