Grondwettelijk recht
1) BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S
Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring -> Thomas Jefferson (18 de eeuw)
=> onafhankelijkheid van de 13 Amerikaanse kolonies
Franse Déclaration des droits de l’homme et du citoyen < de Lafayette (18 de eeuw)
art. 16 Franse Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger, 26 augustus 1786
Invloed gehad op elkaar
vormen de aanloop voor de eerste moderne grondwetten
krachtige formulering van de voornaamste ideeën en principes als grondslaf voor grondwettelijk
recht
Gebaseerd op oudere charters: Charter van Kortenberg (14 de eeuw) & Blijde Inkomst van het
Hertogdom Brabant (14de eeuw) Beperking macht vd vorst + bescherming van de vrijheden van de
rechtsonderhorigen
§1 DE FUNCTIES VAN DE GRONDWET
Eerste functie: democratische organisatie van de overheidsmacht
De grondwet is een fictief contract tussen vrije burgers waarbij ervoor gekozen werd een staat op te
richten naar het algemeen belang de ‘macht’ wordt juridisch gelegitimeerd
Democratische organisatie van de overheidsmacht = Instellen van een regering, op democratische
wijze
Met instemming van het volk
Positieve functie: grondwet brengt de overheid tot stand, zorgt ervoor dat de overheid zichzelf vorm
geeft kent bevoegdheden toe aan organen/machten + constitueert de politieke gemeenschap op
die manier tot een rechtsgemeenschap
ook gaat het om een primaire rechtsbron: bevat regels over totstandkoming en geldigheid van
overige rechtsnormen.
Bv. Het aanstellen van een regering, bevoegdheidsverdeling opstellen,…
MAAR: niet elke staat met een grondwet is een democratische staat (bv. Iran)
+ de meningen over wat democratie is, kunnen grondig verschillen.
moderne grondwetsconcept van Jefferson vertrok wel vanuit het idee van instemming//democratie
(= idee van volkssoevereiniteit)
Grondwet = primaire rechtsbron van het rechtssysteem WANT bevat de geldigheidsvoorwaarden voor
ander recht (= hoogste norm)
Het bevat fundamentele regels voor de organisatie en werking van de staatsmachten.
Niet-democratische grondwetten worden ook facadegrondwetten genoemd.
Tweede functie: beperking van de overheidsmacht
= tegengaan van machtsmisbruik door de overheid en zo de vrijheid van de burgers beschermen
Het doel is dus de individuele vrijheden en rechten beschermen + willekeur, machtsmisbruik
bestrijden.
Negatieve functie: zorgt voor de inperking van de macht van de in de grondwet gecreëerde organen
Twee technieken:
- Verdeling van de overheidsmacht tussen tussen diverse ambten, instellingen of organen
- Inperken van de overheidsmacht door het verankeren van fundamentele rechten en vrijheden
Geïnspireerd door de denkbeelden van Locke, Montesquieu geestelijke vaders van het moderne
grondwetsbegrip.
5
,Machtenscheiding
= macht verspreiden over verschillende entiteiten en organen
Hiervoor zijn er twee manieren:
1) Horizontale of functionele machtenscheiding (= de verschillende taken en bevoegdheden van
de overheid binnen één hetzelfde overheidsverband aan verschillende ambten of organen
toebedelen)
2) Verticale of territoriale machtenscheiding (= de bevoegdheden van de overheid spreiden over
verschillende territoriaal omschreven overheidsverbanden zoals bijvoorbeeld de Unie, de
Staat, de deelstaten, de lokale besturen)
Meeste grondwetten combineren de twee.
HORIZONTAAL MACHTENSCHEIDING (= functioneel)
= overheidsmacht verdelen tussen meerdere instellingen van dezelfde overheid.
Trias politica: WM, UM, RM (binnen 1 overheidsniveau)
- Wetgevende functie: opstellen algemene regels
- Uitvoerende functie: regels doen naleven
- Rechterlijke functie: beslechten van geschillen
Macht wordt altijd misbruikt (volgens mont.) DUS verspreiding en scheiding nodig voor controle
en evenwicht tussen de machten
Volgens Montesquieu: machtenscheiding = beste manier om willekeur tegen te gaan DUS Britse
constitutie superieur WANT systeem van C&B met controle en participatie (vooraf al over
machtenscheiding geschreven door Locke)
= Vaders van het GWR
Machtenscheiding op twee manieren:
- Absolute machtenscheiding: drie overheidsfuncties zuiver afgebakend zonder wederzijdse
controle het idee is dat elke functie aan 1 macht wordt toebedeelt en dat er een soort
muur staat tussen de machten. Elke macht mag enkel zijn functie uitvoeren, los en
onafhankelijk van elkaar.
vb. continentaal Europa
Vandaag geen absolute machtenscheiding meer
- Machtsevenwicht / Checks and balances: systeem waarbij verschillende machten elkaar
onderling controleren of wederzijds participeren in de uitoefening van elkaars functies de
machten participeren aan de uitvoering van elkaars functie, de machten hebben akkoord
nodig van een andere staatsmacht om hun functie uit te voeren + controle!
vb. België, GB
Madison: verdedigt machtsevenwicht in de Amerikaanse grondwet (grondlegger Amerikaanse
Grondwet)
EN scheiding EN samenwerking
Verschil Amerikaanse regeringsvorm en Belgisch systeem:
- Amerika: presidentieel systeem -> president rechtstreeks gekozen en kiest zelf zijn
ministers -> dus wel soort muur tussen parlement en regering
- België: parlementair systeem (checks and balances) -> regering en parlement niet
afzonderlijk verkozen + controle op elkaar. (geen strikte scheiding)
De Franse Grondwet was een absolute machtenscheiding
gevolgen:
- Controle op handelingen bestuursoverheden gedaan door de overheden zelf, NIET rechter
(administration-juge)
Daarom vandaag nog administratieve rechtscolleges zoals RvS bevoegd voor
bestuursgeschillen
Jurisdictioneel dualisme = naast elkaar bestaan van verschillende types
rechtscolleges
<->
Jurisdictioneel monisme = rechter bevoegd voor geschillen tussen burger en bestuur
(vb: GB Hamilton: rechter minst gevaarlijke van de drie staatsmachten, dus
6
, onafhankelijkheid)
- Geen grondwettigheidscontrole van wetten door rechter
door oprichting GwH verandering
voordelen:
- Arbeidsverdeling en functionele specialisatie -> Taak overheid verdelen zodat iedereen zich
kan specialiseren in waar hij of zij goed in is.
Soms is het goed dat bepaalde taken worden afgescheiden van politieke beïnvloeding
- Onafhankelijkheid -> vb. rechters, mensenrechteninstellingen, banken qua muntbeleid
VERTICALE MACHTENSCHEIDING (= territoriaal)
= overheidsmacht verdelen in de gelaagde rechtsorde (= niet één overheid of beslissingsstructuur,
maar we maken deel uit van verschillende overheidsverbanden: gemeente, provincie, gewest,
Europese Unie,…)
Duidt op verdeling in lokale, reginale, supranationale en internationale niveaus -> elk niveau kan
een grondwet hebben!!
Het doel is om machtsmisbruik tegen te gaan MAAR OOK het democratisch karakter vd
besluitvorming te versterken.
Er zijn heel veel technieken om bevoegdheden te verdelen tussen de niveaus, twee belangrijkste:
- Decentralisatie: federale overheid gaat onderverdelen aan ondergeschikte besturen (vb.
gemeenten)
- Federalisme: spreiding van bevoegdheden tussen autonome rechtsordes (vb.
gemeenschappen, gewesten, federale overheid)
bevoegdheidsverdeling staat in de grondwet!!
Gelaagde rechtsorde confronteert ons met situatie van constitutioneel pluralisme; elke overheid kan
binnen de gelaagde rechtsorde een eigen grondwet aannemen (afhankelijk van de graad van
autonomie) (vb. Duitsland)
+ Subsidiariteitsbeginsel: hogere overheid geen taken uitvoeren die door lagere instanties kunnen
worden afgehandeld (TENZIJ er goede argumenten voor zijn)
hoe groter de groep, hoe kleiner de impact. Hoe kleiner de groep, hoer groter de impact
als het niet nodig is om op Europees niveau te beslissen is het beter om het bv. Op
Vlaams niveau te beslissen
Verankering van rechten en vrijheden
verregaande geschiedenis voor de verankering van rechten & vrijheden:
- 1215: Magna Carta
- 1356: Blijde Inkomst Brabant
- 1689: Bill of Rights
- 1789: Déclaration des droits de l’Homme et du citoyen: “natuurlijke, onvervreemdbare en
heilige rechten van de mens”
- 1948: Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens
- 1950: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
+ ideeën van Locke: vrijwaring van life, liberty & property door de overheid.
Idee Locke: mens van nature onvervreemdbare rechten (life, liberty, property) + taak overheid:
deze beschermen
Voor Amerikaanse grondwetgever ZO evident niet in grondwet gezet
Later: amendementen (Bill of Rights) toegevoegd aan GW vd VS
Nodig om tegenstanders hiervan te overtuigen
Idee van de individuele grondrechten: gaat terug op Bill of Rights van Virginia (18 de eeuw) +
Blijde Inkomst van het Hertogdom Brabant (14de eeuw) + Magna Carta (13de eeuw)
Magna Carta: recht van habeas corpus = vrije burgers kunnen niet gevangengenomen
worden zonder vonnis door recht tot stand gekomen (niet door politie, maar door
magistraat)
7
, Grondrechten = inhoudelijke beperking vd overheidsmacht
<->
Trias Politica = machtsmisbruik vermijden
Liberale (= vrijheid vd burger afschermen tegen de overheid) + sociaaleconomische
grondrechten
Overige functies
Er kunnen nog tal van andere functies aan de gronwet worden toegeschreven.
- Verband tussen de afkondiging van een grondwet en het nastreveb baar batie- of
staatshervorming
een grondwet heeft namelijk pas zin als er een overheid is waarvan de machtb
georganiseerd en begrensd dient te worden.
het tijdperk van constitutionalisme werd voorafgegaan door een staatshervorming.
- Programmatorische functie: de grondwet bevat doelstellingen die moeten worden
nagestreefd.
Besluit: de grondwet als maatschappelijk contract
Grondwet = fictieve overeenkomst ts vrije individuen om georganiseerde politieke gemeenschap te
vormen.
Burger staat zijn vrijheid af aan de overheid, in ruil voor gehoorzaamheid krijgt hij goed bestuur en
bescherming van de overheid.
Burger heeft recht op opstand om contract te verbreken ALS OH taak niet goed uitoefent
MAAR: waarom onderwerpt het individu zich aan overheidsgezag?
Thomas Hobbes: menselijke natuurtoestand als staat van oorlog.
elke handeling van de mens is gebaseerd op eigenbelang (homo homini lupus)
om de vrije natuurstaat te ontvluchten, sluit het vrije individu een maatschappelijk contract.
Einde natuurstaat Binnen deze staat is elke mens een wolf voor de medemens (=
handelt enkel voor eigenbelang)
Hobbes: overheidsgezag moet soeverein zijn
Locke: volkssoevereiniteit, de overheidsmacht moet begrensd zijn
§2. DE GRONDWET IN MATERIËLE EN FORMELE ZIN
GW in materiële zin = alle fundamentele rechtsregels met betrekking tot de organisatie en inperking
van de overheidsmacht.
Vb. BWHI (hie rworden bevoegdheden in opgenomen)
Heel wat constitutionele regels zijn opgenomen in andere geschreven bronnen (bijzondere wetten,
rechtspraak) of zijn ongeschreven (gewoonterechtelijke regels en praktijken)
Sommige landen: zelfs geen codificatie van de materiële grondwet (vb.: VK)
GW in formele zin = specifieke grondwetstekst met bijzonder gezag, tekst die we ‘GW’ noemen; in
codex 1738; tekst met bijzonder gezag; 2/3e meerderheid bijzondere meerderheid
bijzonder gezag: grondwetswijziging is heel complex & hiërarchisch hoogste bron in ons
rechtssysteem.
/\ Grondwet in formele en materiële zin vallen NIET samen
Vb. BWHI -> alles te maken met verticale machtenscheiding
Leerstuk van de lopende zaken -> niet in GW
Materiële grondwetsregels kunnen zich ook bevinden in ongeschreven regels of andere
codificatie.
§ 3. ENKELE BELANGRIJKE CLASSIFICATIES
Er zijn veel verschillende soorten grondwetten (zoals façadegrondwetten, democratische
grondwetten)
8
1) BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S
Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring -> Thomas Jefferson (18 de eeuw)
=> onafhankelijkheid van de 13 Amerikaanse kolonies
Franse Déclaration des droits de l’homme et du citoyen < de Lafayette (18 de eeuw)
art. 16 Franse Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger, 26 augustus 1786
Invloed gehad op elkaar
vormen de aanloop voor de eerste moderne grondwetten
krachtige formulering van de voornaamste ideeën en principes als grondslaf voor grondwettelijk
recht
Gebaseerd op oudere charters: Charter van Kortenberg (14 de eeuw) & Blijde Inkomst van het
Hertogdom Brabant (14de eeuw) Beperking macht vd vorst + bescherming van de vrijheden van de
rechtsonderhorigen
§1 DE FUNCTIES VAN DE GRONDWET
Eerste functie: democratische organisatie van de overheidsmacht
De grondwet is een fictief contract tussen vrije burgers waarbij ervoor gekozen werd een staat op te
richten naar het algemeen belang de ‘macht’ wordt juridisch gelegitimeerd
Democratische organisatie van de overheidsmacht = Instellen van een regering, op democratische
wijze
Met instemming van het volk
Positieve functie: grondwet brengt de overheid tot stand, zorgt ervoor dat de overheid zichzelf vorm
geeft kent bevoegdheden toe aan organen/machten + constitueert de politieke gemeenschap op
die manier tot een rechtsgemeenschap
ook gaat het om een primaire rechtsbron: bevat regels over totstandkoming en geldigheid van
overige rechtsnormen.
Bv. Het aanstellen van een regering, bevoegdheidsverdeling opstellen,…
MAAR: niet elke staat met een grondwet is een democratische staat (bv. Iran)
+ de meningen over wat democratie is, kunnen grondig verschillen.
moderne grondwetsconcept van Jefferson vertrok wel vanuit het idee van instemming//democratie
(= idee van volkssoevereiniteit)
Grondwet = primaire rechtsbron van het rechtssysteem WANT bevat de geldigheidsvoorwaarden voor
ander recht (= hoogste norm)
Het bevat fundamentele regels voor de organisatie en werking van de staatsmachten.
Niet-democratische grondwetten worden ook facadegrondwetten genoemd.
Tweede functie: beperking van de overheidsmacht
= tegengaan van machtsmisbruik door de overheid en zo de vrijheid van de burgers beschermen
Het doel is dus de individuele vrijheden en rechten beschermen + willekeur, machtsmisbruik
bestrijden.
Negatieve functie: zorgt voor de inperking van de macht van de in de grondwet gecreëerde organen
Twee technieken:
- Verdeling van de overheidsmacht tussen tussen diverse ambten, instellingen of organen
- Inperken van de overheidsmacht door het verankeren van fundamentele rechten en vrijheden
Geïnspireerd door de denkbeelden van Locke, Montesquieu geestelijke vaders van het moderne
grondwetsbegrip.
5
,Machtenscheiding
= macht verspreiden over verschillende entiteiten en organen
Hiervoor zijn er twee manieren:
1) Horizontale of functionele machtenscheiding (= de verschillende taken en bevoegdheden van
de overheid binnen één hetzelfde overheidsverband aan verschillende ambten of organen
toebedelen)
2) Verticale of territoriale machtenscheiding (= de bevoegdheden van de overheid spreiden over
verschillende territoriaal omschreven overheidsverbanden zoals bijvoorbeeld de Unie, de
Staat, de deelstaten, de lokale besturen)
Meeste grondwetten combineren de twee.
HORIZONTAAL MACHTENSCHEIDING (= functioneel)
= overheidsmacht verdelen tussen meerdere instellingen van dezelfde overheid.
Trias politica: WM, UM, RM (binnen 1 overheidsniveau)
- Wetgevende functie: opstellen algemene regels
- Uitvoerende functie: regels doen naleven
- Rechterlijke functie: beslechten van geschillen
Macht wordt altijd misbruikt (volgens mont.) DUS verspreiding en scheiding nodig voor controle
en evenwicht tussen de machten
Volgens Montesquieu: machtenscheiding = beste manier om willekeur tegen te gaan DUS Britse
constitutie superieur WANT systeem van C&B met controle en participatie (vooraf al over
machtenscheiding geschreven door Locke)
= Vaders van het GWR
Machtenscheiding op twee manieren:
- Absolute machtenscheiding: drie overheidsfuncties zuiver afgebakend zonder wederzijdse
controle het idee is dat elke functie aan 1 macht wordt toebedeelt en dat er een soort
muur staat tussen de machten. Elke macht mag enkel zijn functie uitvoeren, los en
onafhankelijk van elkaar.
vb. continentaal Europa
Vandaag geen absolute machtenscheiding meer
- Machtsevenwicht / Checks and balances: systeem waarbij verschillende machten elkaar
onderling controleren of wederzijds participeren in de uitoefening van elkaars functies de
machten participeren aan de uitvoering van elkaars functie, de machten hebben akkoord
nodig van een andere staatsmacht om hun functie uit te voeren + controle!
vb. België, GB
Madison: verdedigt machtsevenwicht in de Amerikaanse grondwet (grondlegger Amerikaanse
Grondwet)
EN scheiding EN samenwerking
Verschil Amerikaanse regeringsvorm en Belgisch systeem:
- Amerika: presidentieel systeem -> president rechtstreeks gekozen en kiest zelf zijn
ministers -> dus wel soort muur tussen parlement en regering
- België: parlementair systeem (checks and balances) -> regering en parlement niet
afzonderlijk verkozen + controle op elkaar. (geen strikte scheiding)
De Franse Grondwet was een absolute machtenscheiding
gevolgen:
- Controle op handelingen bestuursoverheden gedaan door de overheden zelf, NIET rechter
(administration-juge)
Daarom vandaag nog administratieve rechtscolleges zoals RvS bevoegd voor
bestuursgeschillen
Jurisdictioneel dualisme = naast elkaar bestaan van verschillende types
rechtscolleges
<->
Jurisdictioneel monisme = rechter bevoegd voor geschillen tussen burger en bestuur
(vb: GB Hamilton: rechter minst gevaarlijke van de drie staatsmachten, dus
6
, onafhankelijkheid)
- Geen grondwettigheidscontrole van wetten door rechter
door oprichting GwH verandering
voordelen:
- Arbeidsverdeling en functionele specialisatie -> Taak overheid verdelen zodat iedereen zich
kan specialiseren in waar hij of zij goed in is.
Soms is het goed dat bepaalde taken worden afgescheiden van politieke beïnvloeding
- Onafhankelijkheid -> vb. rechters, mensenrechteninstellingen, banken qua muntbeleid
VERTICALE MACHTENSCHEIDING (= territoriaal)
= overheidsmacht verdelen in de gelaagde rechtsorde (= niet één overheid of beslissingsstructuur,
maar we maken deel uit van verschillende overheidsverbanden: gemeente, provincie, gewest,
Europese Unie,…)
Duidt op verdeling in lokale, reginale, supranationale en internationale niveaus -> elk niveau kan
een grondwet hebben!!
Het doel is om machtsmisbruik tegen te gaan MAAR OOK het democratisch karakter vd
besluitvorming te versterken.
Er zijn heel veel technieken om bevoegdheden te verdelen tussen de niveaus, twee belangrijkste:
- Decentralisatie: federale overheid gaat onderverdelen aan ondergeschikte besturen (vb.
gemeenten)
- Federalisme: spreiding van bevoegdheden tussen autonome rechtsordes (vb.
gemeenschappen, gewesten, federale overheid)
bevoegdheidsverdeling staat in de grondwet!!
Gelaagde rechtsorde confronteert ons met situatie van constitutioneel pluralisme; elke overheid kan
binnen de gelaagde rechtsorde een eigen grondwet aannemen (afhankelijk van de graad van
autonomie) (vb. Duitsland)
+ Subsidiariteitsbeginsel: hogere overheid geen taken uitvoeren die door lagere instanties kunnen
worden afgehandeld (TENZIJ er goede argumenten voor zijn)
hoe groter de groep, hoe kleiner de impact. Hoe kleiner de groep, hoer groter de impact
als het niet nodig is om op Europees niveau te beslissen is het beter om het bv. Op
Vlaams niveau te beslissen
Verankering van rechten en vrijheden
verregaande geschiedenis voor de verankering van rechten & vrijheden:
- 1215: Magna Carta
- 1356: Blijde Inkomst Brabant
- 1689: Bill of Rights
- 1789: Déclaration des droits de l’Homme et du citoyen: “natuurlijke, onvervreemdbare en
heilige rechten van de mens”
- 1948: Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens
- 1950: Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
+ ideeën van Locke: vrijwaring van life, liberty & property door de overheid.
Idee Locke: mens van nature onvervreemdbare rechten (life, liberty, property) + taak overheid:
deze beschermen
Voor Amerikaanse grondwetgever ZO evident niet in grondwet gezet
Later: amendementen (Bill of Rights) toegevoegd aan GW vd VS
Nodig om tegenstanders hiervan te overtuigen
Idee van de individuele grondrechten: gaat terug op Bill of Rights van Virginia (18 de eeuw) +
Blijde Inkomst van het Hertogdom Brabant (14de eeuw) + Magna Carta (13de eeuw)
Magna Carta: recht van habeas corpus = vrije burgers kunnen niet gevangengenomen
worden zonder vonnis door recht tot stand gekomen (niet door politie, maar door
magistraat)
7
, Grondrechten = inhoudelijke beperking vd overheidsmacht
<->
Trias Politica = machtsmisbruik vermijden
Liberale (= vrijheid vd burger afschermen tegen de overheid) + sociaaleconomische
grondrechten
Overige functies
Er kunnen nog tal van andere functies aan de gronwet worden toegeschreven.
- Verband tussen de afkondiging van een grondwet en het nastreveb baar batie- of
staatshervorming
een grondwet heeft namelijk pas zin als er een overheid is waarvan de machtb
georganiseerd en begrensd dient te worden.
het tijdperk van constitutionalisme werd voorafgegaan door een staatshervorming.
- Programmatorische functie: de grondwet bevat doelstellingen die moeten worden
nagestreefd.
Besluit: de grondwet als maatschappelijk contract
Grondwet = fictieve overeenkomst ts vrije individuen om georganiseerde politieke gemeenschap te
vormen.
Burger staat zijn vrijheid af aan de overheid, in ruil voor gehoorzaamheid krijgt hij goed bestuur en
bescherming van de overheid.
Burger heeft recht op opstand om contract te verbreken ALS OH taak niet goed uitoefent
MAAR: waarom onderwerpt het individu zich aan overheidsgezag?
Thomas Hobbes: menselijke natuurtoestand als staat van oorlog.
elke handeling van de mens is gebaseerd op eigenbelang (homo homini lupus)
om de vrije natuurstaat te ontvluchten, sluit het vrije individu een maatschappelijk contract.
Einde natuurstaat Binnen deze staat is elke mens een wolf voor de medemens (=
handelt enkel voor eigenbelang)
Hobbes: overheidsgezag moet soeverein zijn
Locke: volkssoevereiniteit, de overheidsmacht moet begrensd zijn
§2. DE GRONDWET IN MATERIËLE EN FORMELE ZIN
GW in materiële zin = alle fundamentele rechtsregels met betrekking tot de organisatie en inperking
van de overheidsmacht.
Vb. BWHI (hie rworden bevoegdheden in opgenomen)
Heel wat constitutionele regels zijn opgenomen in andere geschreven bronnen (bijzondere wetten,
rechtspraak) of zijn ongeschreven (gewoonterechtelijke regels en praktijken)
Sommige landen: zelfs geen codificatie van de materiële grondwet (vb.: VK)
GW in formele zin = specifieke grondwetstekst met bijzonder gezag, tekst die we ‘GW’ noemen; in
codex 1738; tekst met bijzonder gezag; 2/3e meerderheid bijzondere meerderheid
bijzonder gezag: grondwetswijziging is heel complex & hiërarchisch hoogste bron in ons
rechtssysteem.
/\ Grondwet in formele en materiële zin vallen NIET samen
Vb. BWHI -> alles te maken met verticale machtenscheiding
Leerstuk van de lopende zaken -> niet in GW
Materiële grondwetsregels kunnen zich ook bevinden in ongeschreven regels of andere
codificatie.
§ 3. ENKELE BELANGRIJKE CLASSIFICATIES
Er zijn veel verschillende soorten grondwetten (zoals façadegrondwetten, democratische
grondwetten)
8
