hoofdstuk 1: kennismaking met de psychologie.................................................................................................................................................................... 5
inleiding:................................................................................................................................................................................................................................................................... 5
Geschiedenis van de psychologie: ............................................................................................................................................................................................. 5
De verre voorgeschiedenis: ..................................................................................................................................................................................................... 5
De meer directe voorgeschiedenis: ................................................................................................................................................................................. 5
Psychologie als zelfstandige wetenschap: .................................................................................................................................................................. 6
Behaviorisme: ............................................................................................................................................................................................................................................ 6
nieuwe klemtomen in Europa:.................................................................................................................................................................................................. 6
Neobehaviorisme: (clark dull, Edward Tollman) ..................................................................................................................................................... 6
Humanistische psychologie: (Abraham Maslow, Carl Rogers) ................................................................................................................ 7
Hedendaagse stromingen: .............................................................................................................................................................................................................. 8
Hoofdstuk 3: de waarneming.................................................................................................................................................................................................................. 9
Het waarnemingsproces in vogelvlucht ................................................................................................................................................................................. 9
Lange weg van prikkel tot waarneming .................................................................................................................................................................... 9
Drie psychologische activiteiten: De verschillende zintuigen: .......................................................................................................... 9
Waarnemen is selecteren: ............................................................................................................................................................................................................... 9
Waarnemen is structureren: ......................................................................................................................................................................................................... 9
figuur en achtergrond: .................................................................................................................................................................................................................. 9
Structureringsfactoren:...................................................................................................................................................................................................................10
Waarnemingsconstanties: ............................................................................................................................................................................................................... 11
Waarnemingsillusies: ............................................................................................................................................................................................................................ 11
Waarnemen is interpreteren: ...................................................................................................................................................................................................... 12
De rol van vroegere ervaringen:.................................................................................................................................................................................... 12
Dynamisch – affectieve ingesteldheid:.......................................................................................................................................................................... 12
Invloed vanuit bredere situatie:.............................................................................................................................................................................................. 12
Hoofdstuk 4: het geheugen ................................................................................................................................................................................................................... 13
De vele betekenissen van ‘geheugen’:.............................................................................................................................................................................. 13
Automatische en bewuste nawerking van geheugeninhouden: ........................................................................................................... 13
De inprenting: ............................................................................................................................................................................................................................................... 14
onderhoudend vs. Bewerkend herhalen:................................................................................................................................................................... 14
1
, Passende cues of ophaalwijzen: ........................................................................................................................................................................................ 14
De latentieperiode: .................................................................................................................................................................................................................................... 14
Waarom vergeten wij? ................................................................................................................................................................................................................ 14
Amnesie: ........................................................................................................................................................................................................................................................ 15
De reproductie:............................................................................................................................................................................................................................................. 15
Het oproepen van herinneringen: ..................................................................................................................................................................................... 15
Geheugenvorming:............................................................................................................................................................................................................................... 15
Hoofdstuk 5: leerprocessen .................................................................................................................................................................................................................... 17
Soorten leerprocessen: ....................................................................................................................................................................................................................... 17
Klassieke conditionering:........................................................................................................................................................................................................................ 17
Basisexperiment van Pavlov: ................................................................................................................................................................................................... 17
Aversieve conditionering:............................................................................................................................................................................................................... 18
Uitdoving (extinctie):............................................................................................................................................................................................................................. 18
Prikkerlgeneralisatie: .......................................................................................................................................................................................................................... 18
Prikkeldiscriminatie: .............................................................................................................................................................................................................................. 19
Contraconditionering: .......................................................................................................................................................................................................................... 19
Smaakaversie: ........................................................................................................................................................................................................................................20
Een cognitieve interpretatie van de klassieke conditionering: .............................................................................................................20
Klinische toepassingen van klassieke conditionering: ...................................................................................................................................... 21
Operante conditionering:....................................................................................................................................................................................................................... 21
leren door gissen en missen: ............................................................................................................................................................................................... 21
Een cognitieve interpretatie van dit leerproces: ............................................................................................................................................... 21
Operante conditioneringsmechanismen: ........................................................................................................................................................................ 22
Verschillen tussen klassieke- en operante conditionering: ................................................................................................................... 23
Bijlage: ............................................................................................................................................................................................................................................................ 23
Pedagogische toepassingen van operante conditionering:....................................................................................................................... 23
Modeling: ............................................................................................................................................................................................................................................................ 24
Priming:................................................................................................................................................................................................................................................................ 25
Hoofdstuk 6: denken en intelligentie ............................................................................................................................................................................................ 26
Valstrikken bij het denken:............................................................................................................................................................................................................ 26
Misleidende probleemformuleringen: ............................................................................................................................................................................... 26
2
, inschattingsfouten: .............................................................................................................................................................................................................................. 26
het intelligentieonderzoek: ................................................................................................................................................................................................................. 26
intelligentie: een moeilijk te vatten begrip................................................................................................................................................................ 26
intelligentie quotiënt: .......................................................................................................................................................................................................................... 26
Verstandelijke beperking:........................................................................................................................................................................................................... 26
De interpretatie van testuitslagen: ..................................................................................................................................................................................27
Structuur van de intelligentie: ..............................................................................................................................................................................................27
Andere soorten intelligentie: .................................................................................................................................................................................................... 28
Hoofdstuk 7: motivatie.................................................................................................................................................................................................................................. 30
Precisering van de vraagstelling: ........................................................................................................................................................................................... 30
De complexiteit van de menselijke motivatie: ........................................................................................................................................................ 30
hoe psychologen daarmee omgaan: .............................................................................................................................................................................. 30
de psychodynamische theorie: ............................................................................................................................................................................................... 31
De neobehavioristische theorie Hull ................................................................................................................................................................................. 31
Kritieken tegen neobehavioristische visie: ............................................................................................................................................................... 32
De humanistische behoeftetheorie van Maslow ..................................................................................................................................................... 32
De zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan: ...................................................................................................................................................... 33
Behoeftefrustratie: ........................................................................................................................................................................................................................... 33
Hoofdstuk 8: emoties .................................................................................................................................................................................................................................... 34
Plaats emoties in gedrag:............................................................................................................................................................................................................... 34
Emoties, gevoelens en stemmingen:.............................................................................................................................................................................. 34
Op het snijpunt tussen cognitie en motivatie: ..................................................................................................................................................... 35
Autonome lichaamsveranderingen bij emoties: ............................................................................................................................................................ 36
Belangrijke lichamelijke veranderingen......................................................................................................................................................................... 36
Biologisch nut van autonome lichaamsveranderingen: (p.383) .............................................................................................................38
Stress en stresshantering: (p387) ................................................................................................................................................................................38
Psychologische aspecten: .................................................................................................................................................................................................................39
Het belevingsaspect van emoties: ....................................................................................................................................................................................39
Expressie van emoties: ...............................................................................................................................................................................................................40
Hoofdstuk 9: persoonlijkheid.................................................................................................................................................................................................................... 41
Situering en definitie: ............................................................................................................................................................................................................................ 41
3
, Overeenkomsten: ................................................................................................................................................................................................................................. 41
Enkele aanverwante begrippen: ........................................................................................................................................................................................ 41
Historische evolutie van de persoonlijkheidstheorieën: ....................................................................................................................................... 42
De klassieke persoonlijkheidstheorieën: ..................................................................................................................................................................... 42
De constitutieleer: de link tussen lichaam en persoonlijkheid: .......................................................................................................... 42
De huidige visie op persoonlijkheid: .............................................................................................................................................................................. 43
Biologische en neurologische inzichten:........................................................................................................................................................................... 44
Aangeboren of aangeleerd?............................................................................................................................................................................................... 44
Tweelingstudies: ................................................................................................................................................................................................................................. 44
Neurologisch onderzoek: ............................................................................................................................................................................................................ 45
4
, Algemene psychologie
hoofdstuk 1: kennismaking met de psychologie
inleiding:
Psychologie = de leer van de geest Algemene psychologie = bestuderen van algemene
processen en niet van het afwijkende (bv.
Functieleer = studie van de menselijke functie
hallucinaties)
Menselijke functies: Definitie algemene psychologie = de Overt gedrag = het
wetenschappelijke studie van het gedrag en de uiterlijke
o Denken
o Waarnemen mentale activiteiten van een individu
o Geheugen covert gedrag = het
o Motivatie innerlijke
o Emoties
o Fantaseren
Geschiedenis van de psychologie:
De verre voorgeschiedenis:
Psychologie = zo oud als de mens zelf
o Oudheid → filosofie hield zich bezig met psychologische kwesties
o Middeleeuwen → er was weinig filosofie
De meer directe voorgeschiedenis:
➔ Verdere ontwikkeling in de filosofie
Rationalisme: empirisme:
- Renée Descartes - John Locke, Bacon en
- Het denken is de enige Stuart Mill
manier om tot kennis te - Kennis is macht, het
komen denken vertroebelt de
- Res cogitans – res waarnemeing
extensa - Tabula rasa (een
- Methodische twijfel onbeschreven blad
- Het enige waar je zeker
van kan zijn is wat je 5
kan waarnemen
,Res cognitas = het denkende deel, de geest
Res extensa = het lichaam
Psychologie als zelfstandige wetenschap:
→Wilhelm Wundt
1879 →eerste labo voor wetenschappelijke psychologie
→vooral studie van de waarneming
Structuralisme: funtionalisme:
- Edward Titchener - Functie van het bewustzijn
- Structuur van het onderzoeken
bewustzijn onderzoeken - Aan de hand van
- Scheikunde van de geest dierproeven
- Introspectie + experimenten - Verenigde Staten
Behaviorisme:
Het enige wat je kan zien van de menselijke psyché is het gedrag (= behavior)
o = geen bewustzijnspsychologie
o s-r-connecties → s= prikkel, r= reactie
nieuwe klemtomen in Europa:
o gestaltpsychologie = waarnemen is geen apart registreren van afzonderlijke indrukken, maar wel
een onmiddellijk vatten van de ‘gestalt’
o “het geheel is meer dan de som van de delen”
o Dieptepsycholgie → ontstaan uit de psychoanalsye
o 3 lagen in de geest: bewust, onderbewust, onbewust
Neobehaviorisme: (clark dull, Edward Tollman)
➔ Binnen het behavioristische kamp is er een soort afscheuring of gematigde strekking
➔ In plaats van s-r-schema => s-o-r-schema
o O staat voor organisme
6
, Humanistische psychologie: (Abraham Maslow, Carl Rogers)
= reactie tegen vooral twee hoofdstromingen van dat moment
Behaviorisme: dieptepsychologie:
- Mens onder controle van de - Mens onder controle van zijn
omgeving onbewuste
- Mens is weinig meer dan een - Mens stelt voornamelijk abnormaal,
labo-rat neurotisch gedrag
“psychologie van de derde weg” = de mens zijn
mogelijkheden moeten centraal staan.
Creativiteit, zelfontplooiing,
verantwoordelijkheid
Experimenteel – kwantitatieve
Structuralisme gestaltpsychologie
benadering (verklarend)
(1879, Wundt, EU)
Structuralisme Functionalisme neobehavriosime
(Titchener, VS) behaviorisme (Woodworth, VS)
(Watson, VS)
Kwalitatieve benadering
Dieptepsychologie, onder meer Humanistische psychologie
psychoanalyse
(Maslow, Rogers, VS)
(Freud, EU)
(begrijpend)
7