A Criminology of Moral Order
Hoofdstuk 1 A conceptual exploration of moral space
Een sociale organisatie veronderstelt een bepaalde moraal. Tegenwoordig zijn er verschillende
opvattingen en maar weinig consensus over normen en waarden. Debatten over criminaliteit en
veiligheid geven een beeld van onze morele ruimte.
Moral space
De moraal kan worden gedefinieerd als intuïties van mensen in een bepaalde gemeenschap die
bepalen wat goed en fout is. In de morele ruimte vinden we voorschriften, verboden, toestemmingen
en voorkeuren. De ontwikkeling van de moderniteit laat ons zien dat de heersende moraal per
tijdperk verschilt en dat het hebben van een algemeen geaccepteerde moraal vrede en veiligheid
met zich meebrengt. De moraal heeft een organiserende functie. Voorheen bepaalde God dit, nu is
de dit de gemeenschap. Als het vertrouwen in de gemeenschap verdwijnt is er dus geen moraal
meer. Dan zijn er drie opties:
1. Conservatief: teruggrijpen op het geloof
2. Liberaal: leven met kosmopolitische chaos
3. Alternatief waar dit boek voor pleit
Institutional structure
Sociale orde wordt enerzijds gecreëerd door moraal en anderzijds door de institutionele structuur.
Hiermee wordt bedoeld het geheel van relaties, patronen en systemen die ons gedrag als individuen
en groepen organiseren. Insituties hebben een bepaalde permanentie en staan boven individuele
belangen (social morphology). De hedendaagse sociale orde wordt gekenmerkt door een morele
ruimte in relatie tot een netwerksamenleving.
A network society
Om een accurate theorie over sociale orde te ontwerpen moet worden stilgestaan bij de huidige
netwerksamenleving. De criminologie van morele orde krijgt te maken met een nieuwe social
morphology van de informatie-eeuw. Deze informatie-eeuw duidt op de technologische
ontwikkelingen die maken dat de samenleving steeds meer verbonden raakt. Hiermee komen ook
nieuwe vormen van organisatorische principes op. Dit heeft gevolgen voor de morele problemen. De
netwerksamenleving is steeds meer een improviserende samenleving. We zien tegenwoordig een
samenspel van enerzijds netwerkende orde en anderzijds inflexibele instituties. Moraliteit moet niet
worden gezien als een top-down superstructuur maar als een bottom-up effect dat ontstaat door
sociale netwerkdynamieken.
Radical secularization
Een andere eigenschap van de hedendaagse morele orde is de verandering van een ideologisch
gedreven samenleving naar een identiteits-georiënteerde samenleving. Door secularisatie is er
eigenlijk nog maar één ideologie over gebleven: het (neo-)liberalisme waarin een vrije
markteconomie en individuele verantwoordelijkheid centraal staan. Relativisme en scepticisme
hebben gezorgd voor het einde van waarheidsclaims. Geloof en vertrouwen zijn geindividualiseerd.
Dit heeft geleid tot een morele vernedering en onzekerheid onder mensen, welke paradoxaal genoeg
hebben geleid tot felle meningen (vooral op sociale media). Tegelijk kregen Westerse landen te
maken met immigratie die nieuwe waarheden met zich mee brachten. Dit leidt tot radicalisatie in
allerlei richtingen. Moraliteit is dus een dynamisch fenomeen. Met de digitalisering en immigratie
zien we een gefragmenteerde en geïndividualiseerde sociale orde -> complexity without direction.
Dit is het vertrekpunt voor onderzoek naar ontwikkelingen in het strafrecht en veiligheid.
Security and moral certainty
, De netwerksamenleving zorgt voor veel ongemak en gedwongen samenwerking tussen publieke,
private en civiele partijen. Hiermee is veiligheid een belangrijk aspect geworden. Nu de morele
waarden van het geloof zijn vervaagt, is criminaliteit en veiligheid een belangrijke graadmeter voor
de heersende moraal geworden. Er wordt ook wel gesproken van een process of governing through
crime en securatization: sociale problemen worden gezien als veiligheidsproblemen. Dit kreeg nog
een boost door de ontwikkeling van een data-gedreven cultuur naar de huidige surveillance society.
Other moral issues
Er zijn twee andere belangrijke problemen:
1. De ontwikkeling van seksuele normen en waarden zijn geïndividualiseerd en gebaseerd op
wederzijdse instemming. De vraag is welke gevolgen dit heeft voor seksueel geweld;
2. Immigratie en integratie zorgen ervoor dat er nieuwe waarheden worden geïntroduceerd in
het Westen. Dit geeft aanleiding tot nationaal radicalisme en populisme. Hierbij is de vraag wat
het beleid in een super-diverse context is en wat deze onthullen over de morele status quo in
het Westen.
Dominance of pragmatism
Hedendaagse sturing is pragmatisch: sturing op basis van wat het beste werkt, niet op basis van een
levensfilosofie. Dit staat in contrast met waardes, betekenis en inspiratie en creëert een zekere
ontevredenheid. De morele orde van vandaag kan worden omschreven als emergence. Dat wil
zeggen dat patronen vrij spontaan ontstaan vanuit complexe systemen. Het creëren van orde
gebeurt wel met enige structuur, maar veel vaker hebben we geen idee van wat er gebeurt. Dit
maakt het moeilijk onderscheid te maken in wat wenselijk of onvermijdelijk is.
The role of social science
Er is sprake van een nieuwe sociale controle als vorm van social hypochondria dat resulteert in
exclusie. Het ordeningsproces is complex. Door het proces beter te begrijpen kan hopelijk een
inclusieve manier worden gevonden om het proces te managen.
A glimmer of hope
De onderwerpen van dit boek zijn: de netwerksamenleving, de seculaire toestand, super-diversiteit,
geïndividualiseerde moraliteit en de dominantie van het veiligheidsprobleem.
Westerse samenleving kunnen worden omschreven als een complexiteit zonder richting. Ze hebben
moeite met het bepalen van hun positie. De obsessie voor veiligheid lijkt de enige oplossing voor
deze complexiteit zonder richting omdat het de moraal weergeeft in rechtsregels die de menselijke
diversiteit respecteert en duidelijke grenzen oplegt aan buitensporig gedrag. Dit hoeft echter niet de
enige oplossing te zijn.
Hoofdstuk 3 The radical secularization of moral space
Historisch en cultuur gezien domineert religie de morele ruimte. Met de secularisatie is religie in het
Westen naar de achtergrond verschoven. We noemen ons zo nu en dan wel spirutueel, zo hebben
we nog verschillende tradities bij huwelijken, geboortes en begrafenissen. Ondanks dat is aandacht
voor religie, met name voor de Islam, overal. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de morele
voorwaarden voor een seculaire samenleving door de geschiedenis ervan te achterhalen.
Deep doubts
Tot een halve eeuw geleden was de morele ruimte van het Westen verdeeld tussen het christendom,
socialisten en liberalisten. Tegenwoordig is dit veel gevarieerde in de multiculturele samenleving. De
secularisatietheorie stelt dat modernisering gepaard gaat met secularisatie. Dit komt, kortgezegd,
doordat men tijdens de Verlichting in zag dat het denken over de mens, de natuur en de samenleving
naast (of zonder) God bestaat. Hier droegen ook wetenschappelijke ontdekkingen aan bij. Tegelijk
Hoofdstuk 1 A conceptual exploration of moral space
Een sociale organisatie veronderstelt een bepaalde moraal. Tegenwoordig zijn er verschillende
opvattingen en maar weinig consensus over normen en waarden. Debatten over criminaliteit en
veiligheid geven een beeld van onze morele ruimte.
Moral space
De moraal kan worden gedefinieerd als intuïties van mensen in een bepaalde gemeenschap die
bepalen wat goed en fout is. In de morele ruimte vinden we voorschriften, verboden, toestemmingen
en voorkeuren. De ontwikkeling van de moderniteit laat ons zien dat de heersende moraal per
tijdperk verschilt en dat het hebben van een algemeen geaccepteerde moraal vrede en veiligheid
met zich meebrengt. De moraal heeft een organiserende functie. Voorheen bepaalde God dit, nu is
de dit de gemeenschap. Als het vertrouwen in de gemeenschap verdwijnt is er dus geen moraal
meer. Dan zijn er drie opties:
1. Conservatief: teruggrijpen op het geloof
2. Liberaal: leven met kosmopolitische chaos
3. Alternatief waar dit boek voor pleit
Institutional structure
Sociale orde wordt enerzijds gecreëerd door moraal en anderzijds door de institutionele structuur.
Hiermee wordt bedoeld het geheel van relaties, patronen en systemen die ons gedrag als individuen
en groepen organiseren. Insituties hebben een bepaalde permanentie en staan boven individuele
belangen (social morphology). De hedendaagse sociale orde wordt gekenmerkt door een morele
ruimte in relatie tot een netwerksamenleving.
A network society
Om een accurate theorie over sociale orde te ontwerpen moet worden stilgestaan bij de huidige
netwerksamenleving. De criminologie van morele orde krijgt te maken met een nieuwe social
morphology van de informatie-eeuw. Deze informatie-eeuw duidt op de technologische
ontwikkelingen die maken dat de samenleving steeds meer verbonden raakt. Hiermee komen ook
nieuwe vormen van organisatorische principes op. Dit heeft gevolgen voor de morele problemen. De
netwerksamenleving is steeds meer een improviserende samenleving. We zien tegenwoordig een
samenspel van enerzijds netwerkende orde en anderzijds inflexibele instituties. Moraliteit moet niet
worden gezien als een top-down superstructuur maar als een bottom-up effect dat ontstaat door
sociale netwerkdynamieken.
Radical secularization
Een andere eigenschap van de hedendaagse morele orde is de verandering van een ideologisch
gedreven samenleving naar een identiteits-georiënteerde samenleving. Door secularisatie is er
eigenlijk nog maar één ideologie over gebleven: het (neo-)liberalisme waarin een vrije
markteconomie en individuele verantwoordelijkheid centraal staan. Relativisme en scepticisme
hebben gezorgd voor het einde van waarheidsclaims. Geloof en vertrouwen zijn geindividualiseerd.
Dit heeft geleid tot een morele vernedering en onzekerheid onder mensen, welke paradoxaal genoeg
hebben geleid tot felle meningen (vooral op sociale media). Tegelijk kregen Westerse landen te
maken met immigratie die nieuwe waarheden met zich mee brachten. Dit leidt tot radicalisatie in
allerlei richtingen. Moraliteit is dus een dynamisch fenomeen. Met de digitalisering en immigratie
zien we een gefragmenteerde en geïndividualiseerde sociale orde -> complexity without direction.
Dit is het vertrekpunt voor onderzoek naar ontwikkelingen in het strafrecht en veiligheid.
Security and moral certainty
, De netwerksamenleving zorgt voor veel ongemak en gedwongen samenwerking tussen publieke,
private en civiele partijen. Hiermee is veiligheid een belangrijk aspect geworden. Nu de morele
waarden van het geloof zijn vervaagt, is criminaliteit en veiligheid een belangrijke graadmeter voor
de heersende moraal geworden. Er wordt ook wel gesproken van een process of governing through
crime en securatization: sociale problemen worden gezien als veiligheidsproblemen. Dit kreeg nog
een boost door de ontwikkeling van een data-gedreven cultuur naar de huidige surveillance society.
Other moral issues
Er zijn twee andere belangrijke problemen:
1. De ontwikkeling van seksuele normen en waarden zijn geïndividualiseerd en gebaseerd op
wederzijdse instemming. De vraag is welke gevolgen dit heeft voor seksueel geweld;
2. Immigratie en integratie zorgen ervoor dat er nieuwe waarheden worden geïntroduceerd in
het Westen. Dit geeft aanleiding tot nationaal radicalisme en populisme. Hierbij is de vraag wat
het beleid in een super-diverse context is en wat deze onthullen over de morele status quo in
het Westen.
Dominance of pragmatism
Hedendaagse sturing is pragmatisch: sturing op basis van wat het beste werkt, niet op basis van een
levensfilosofie. Dit staat in contrast met waardes, betekenis en inspiratie en creëert een zekere
ontevredenheid. De morele orde van vandaag kan worden omschreven als emergence. Dat wil
zeggen dat patronen vrij spontaan ontstaan vanuit complexe systemen. Het creëren van orde
gebeurt wel met enige structuur, maar veel vaker hebben we geen idee van wat er gebeurt. Dit
maakt het moeilijk onderscheid te maken in wat wenselijk of onvermijdelijk is.
The role of social science
Er is sprake van een nieuwe sociale controle als vorm van social hypochondria dat resulteert in
exclusie. Het ordeningsproces is complex. Door het proces beter te begrijpen kan hopelijk een
inclusieve manier worden gevonden om het proces te managen.
A glimmer of hope
De onderwerpen van dit boek zijn: de netwerksamenleving, de seculaire toestand, super-diversiteit,
geïndividualiseerde moraliteit en de dominantie van het veiligheidsprobleem.
Westerse samenleving kunnen worden omschreven als een complexiteit zonder richting. Ze hebben
moeite met het bepalen van hun positie. De obsessie voor veiligheid lijkt de enige oplossing voor
deze complexiteit zonder richting omdat het de moraal weergeeft in rechtsregels die de menselijke
diversiteit respecteert en duidelijke grenzen oplegt aan buitensporig gedrag. Dit hoeft echter niet de
enige oplossing te zijn.
Hoofdstuk 3 The radical secularization of moral space
Historisch en cultuur gezien domineert religie de morele ruimte. Met de secularisatie is religie in het
Westen naar de achtergrond verschoven. We noemen ons zo nu en dan wel spirutueel, zo hebben
we nog verschillende tradities bij huwelijken, geboortes en begrafenissen. Ondanks dat is aandacht
voor religie, met name voor de Islam, overal. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de morele
voorwaarden voor een seculaire samenleving door de geschiedenis ervan te achterhalen.
Deep doubts
Tot een halve eeuw geleden was de morele ruimte van het Westen verdeeld tussen het christendom,
socialisten en liberalisten. Tegenwoordig is dit veel gevarieerde in de multiculturele samenleving. De
secularisatietheorie stelt dat modernisering gepaard gaat met secularisatie. Dit komt, kortgezegd,
doordat men tijdens de Verlichting in zag dat het denken over de mens, de natuur en de samenleving
naast (of zonder) God bestaat. Hier droegen ook wetenschappelijke ontdekkingen aan bij. Tegelijk
