MKA
Les 8: goedaardige – mutilerende pathologie
Deel 1: goedaardige afwijkingen in het HH gebied
A) Kaakbeencyste
1. Ontwikkelingscyste
• Odontogeen:
*Odontogene keratocyste
- solitair
- multipele? à denk aan Gorlin (basaal cel naevus) syndroom! à genetisch onderzoek!
- ! recidief !
- R/: benigne maar lokaal agressief
Conservatief: enucleatie +- curettage of marsupialisatie à meestal
Agressief: en bloc resectie of chemische curettage met Carnoy’s opl of cryotherapie
*Dentigere (folliculaire cyste) = thv kroonzak van ingesloten tand
*Laterale periodontale cyste = tussen tanden, vitale tand
*Radiculaire cyste = aan apex, avitale tand
! indien multiloculair, onscherp begrensd, calcificaties
• Non-odontogeen
• Pseudocyste
*van hemofilie (bv factor VIII tekort dus R/ is factor VIII bijgeven)
*Aneurysmale botcyste: = reuscel tumor à resectie nodig!!!!
uni of multicystisch expansiel osteolytisch neoplasma bestaande uit met bloed gevulde
ruimtes van elkaar gescheiden door fibreuze septa gevuld met reuscellen. ZZ, vitale
tanden, wortelresorptie kan, lokaal destructief
D/: RX : uni of multiloculair, goede aflijning
R/: curettage of en bloc resectie want uitbreiding in weke delen kan!! Kan transformeren
naar laaggradig osteocarcoom! Erna met greZe herstel (bv van rib voor gewricht)
2. Inflammatoire dentogene cyste
B) Goedaardige odontogene tumoren
1. Epitheliaal
, 2. Ectomesenchymaal
• Odontogeen myxoom = benigne maar lokaal invasief
R/: resectie nodig want zal blijven groeien! Curettage kan niet
Resectie + reconstructie + prothetische rehab met tandimplantaten
3. Gemengd
C) Goedaardige niet-odontogene tumoren
• (cemento-) ossificerend fibroma = mesenchymaal, benigne
! indien onduidelijke afgrenzing en multiloculair, geen pathologisch fractuur vd kaak,
geen wortelresorptie betrokken elementen à geen banale cyste dan à doe biopsie!
R/: afh van kliniek en RX + grootte letsel (groter à meer kans recidief à meer agressief
nodig) (bv zenuwaantasting al? à meteen en bloc resectie!)
- Enucleatie tumur, zenuw sparen
- Curettage + reconstructie erna, vaak plaat nodig want deel bot weg
- Chirurgische resectie = ingrijpend! + erna reconstructie (bv met DCIA flap =
donorbot van heup OF met patient-specifiek implantaat) ! positie bot is
ondergeschikt aan positie tanden !
• Fibreuze dysplasie = benigne
Monostotisch (1 bot) of polystotisch (meerdere botten aangetast) agv ongeorganiseerde
botomvorming waardoor teveel botvorming en teveel groeien met daardoor druk om
naburige structuren en ev zenuwproblemen
Poly kan + café au lait vlekken
Poly kan + café au lait vlekken en endocriene stoornissen = McCune Albright syndroom
Indien zwelling en vervorming aan:
- Os temporale à conductief gehoorverlies.
- Os frontale, sfenoidale, nasoethmoidale, maxilla à nasale obstructie en
recidiverende sinusitiden
- Schedelbasis en orbita à exoftalmie, diplopie, gestoorde visus, gestoord
kleurenzicht, epiphora, hoofdpijn, dysesthesie (N trigeminus)
D/: CT (matglas aspect, densiteit anders), MRI (voor neurovasc en oculaire),
botscintigrafie (voor activiteit)
R/:
- Monitoring, afwachten
- Medicatie: botresorptie inhibitoren (bv bisfosfonaten, is voor stabilisatie
dysplasie!), systemische CS bij acuut visusverlies (tijdelijk!!)
- Heelkunde: MOET VROEG EN AGRESSIEF anders niet mogelijk want
schedelbasis! ! post-op zwelling en n opticus compressie !
• Aggressieve infantiele fibromatose = zzz! = benigne, locoregionale uitbreiding
= afwijkend botmetabolisme, presentatie kan lijken op dysplasie maar is helemaal
andere D/
Kan associatie met Gardner syndroom (= familiale adenomateuze polyposis)
,R/: heelkunde = uitgebreide en-bloc resectie tot gezonde randen, partiele
mandibulectomie voor grote laesies, enkel RT indien inoperabel
Recidief vaak
ALGEMEEN:
Diagnose: adhv beeldvorming + biopsie (+- neuronavigatie = biopsiename onder
navigatie van beeldvorming) + segmentatie/post-processing
Behandelplan: virtuele analyse, discussie behandelopties, voorbereiden chirurgie adhv
3D printing
Behandeling:
- Conservatief: opvolgen, enucleatie, marsupialisatie, embolisatie, contour
correctie, medicatie
- Agressief: radicale resectie, functionele reconstructie (autologe botgreZe,
implantaten, zenuw herstel, faciale countour, …)
Hou rekening indien groeiend kind (hoe jonger hoe minder invasief), tandwisseling (liever
erna), ev nieuwe therapieen, ev recidief na conservatieve therapie, medicatie of
resectie?
• Marsupialisatie
= wanneer cyste niet in 1x weg kan (te groot bv): cyste openmaken in richting mond
en inhoud en druk zo weghalen, tijdje wachten, cyste gaat kleiner worden, in 2e tijd
rest verwijderen.
Cyste omvormen tot zakje
Mandibulaire cyste: in orale caviteit openen
Maxillaire cyste: in orale caviteit, nasale caviteit of maxillaire sinus openen
• Enucleatie +- curettage
E = verwijderen cystewand met intacte omliggende weefsels
C = verwijderen materiaal caviteitswand
Meer recidief maar beter voor APO
BESLUIT:
Benigne maar agressief karakter en hoge recidief kans
Infecties kunnen ook, bestraling kan soms doen ontaarden
Histologie soms niet determinerend waardoor R/ moeilijk wordt
Slecht 1 goede kans tot R/ met mooi resultaat, anders ev ernstige sequellen
, Deel II: extreme atrofie kaakbeenderen
= edentaat zijn = tandloosheid à 10% belgische bevolking is volledig edentaat!
! door tandverlies à resorptie processus alveolaris à prothese zal na paar jaar weer
niet meer passen want blijft resorberen
1) Atrofie processus alveolaris = kaakwal atrofie = ONDERKAAK!!
Agv disuse osteoporosis (tandenloosheid)
Agv menopauzale osteoporosis (vrouw)
Agv seniele osteopenie (ouderdom)
Gelaat aanpassingen à kleinere mond, kin meer naar voor, onderlip volledig over
bovenlip
Want resorptie gebeurt naar posterieur in bovenkaak en naar anterieur in onderkaak
Classificatie volgens J Cawood: 8 klassen voor atrofie onderkaak
Beschermende factor = wortel die aanwezig is à bot blijft (vs enkel kroon? à resorptie
gaat verder)
• Gevolgen natuurlijke evolutie tandeloze kaak
- Voor prothese:
Verlies retentie, stabiliteit, beethoogte + verzwaring
- Voor gelaat en mond:
Verlies onderste gelaatshoogte, onderkaaksprojectie, periorale dyskinesie en tardieve
dyskinesie, stomatitis, papillaire hyperplasie, cheilitis angularis
- Voor algemene gezondheid:
Toename mortaliteit tgv GI kanker, CVA, hartziekten
- Voor oudere pt:
Kauwproblemen, smaakverminderen, sociale isolatie en minder participatie
- Voor de jongere pt:
Minder zelfvetrouwen en laag zelfbeeld
• Preventieve maatregelen tegen kaakwalresorptie !!!!!!!!!!!!!
Vermijden extracties
Tijdig plaatsen tandimplantaten want gaan verdere resorptie tegen en geven steun aan
prothese
• Curatief
Onderkaak:
- (Omslagplooi verdieping)
- Implantaten (wel 10mm nodig!) (nl >40mm)
- Botombouw technieken : breedtewinst met botent is haalbaar, verticale winst
zeer moeilijk. Nadien steeds implantaten nodig!
Bovenkaak:
- (omslagplooi verdieping)
- Implantaten (wel 6-10mm nodig) + min 4 implantaten nodig!
Les 8: goedaardige – mutilerende pathologie
Deel 1: goedaardige afwijkingen in het HH gebied
A) Kaakbeencyste
1. Ontwikkelingscyste
• Odontogeen:
*Odontogene keratocyste
- solitair
- multipele? à denk aan Gorlin (basaal cel naevus) syndroom! à genetisch onderzoek!
- ! recidief !
- R/: benigne maar lokaal agressief
Conservatief: enucleatie +- curettage of marsupialisatie à meestal
Agressief: en bloc resectie of chemische curettage met Carnoy’s opl of cryotherapie
*Dentigere (folliculaire cyste) = thv kroonzak van ingesloten tand
*Laterale periodontale cyste = tussen tanden, vitale tand
*Radiculaire cyste = aan apex, avitale tand
! indien multiloculair, onscherp begrensd, calcificaties
• Non-odontogeen
• Pseudocyste
*van hemofilie (bv factor VIII tekort dus R/ is factor VIII bijgeven)
*Aneurysmale botcyste: = reuscel tumor à resectie nodig!!!!
uni of multicystisch expansiel osteolytisch neoplasma bestaande uit met bloed gevulde
ruimtes van elkaar gescheiden door fibreuze septa gevuld met reuscellen. ZZ, vitale
tanden, wortelresorptie kan, lokaal destructief
D/: RX : uni of multiloculair, goede aflijning
R/: curettage of en bloc resectie want uitbreiding in weke delen kan!! Kan transformeren
naar laaggradig osteocarcoom! Erna met greZe herstel (bv van rib voor gewricht)
2. Inflammatoire dentogene cyste
B) Goedaardige odontogene tumoren
1. Epitheliaal
, 2. Ectomesenchymaal
• Odontogeen myxoom = benigne maar lokaal invasief
R/: resectie nodig want zal blijven groeien! Curettage kan niet
Resectie + reconstructie + prothetische rehab met tandimplantaten
3. Gemengd
C) Goedaardige niet-odontogene tumoren
• (cemento-) ossificerend fibroma = mesenchymaal, benigne
! indien onduidelijke afgrenzing en multiloculair, geen pathologisch fractuur vd kaak,
geen wortelresorptie betrokken elementen à geen banale cyste dan à doe biopsie!
R/: afh van kliniek en RX + grootte letsel (groter à meer kans recidief à meer agressief
nodig) (bv zenuwaantasting al? à meteen en bloc resectie!)
- Enucleatie tumur, zenuw sparen
- Curettage + reconstructie erna, vaak plaat nodig want deel bot weg
- Chirurgische resectie = ingrijpend! + erna reconstructie (bv met DCIA flap =
donorbot van heup OF met patient-specifiek implantaat) ! positie bot is
ondergeschikt aan positie tanden !
• Fibreuze dysplasie = benigne
Monostotisch (1 bot) of polystotisch (meerdere botten aangetast) agv ongeorganiseerde
botomvorming waardoor teveel botvorming en teveel groeien met daardoor druk om
naburige structuren en ev zenuwproblemen
Poly kan + café au lait vlekken
Poly kan + café au lait vlekken en endocriene stoornissen = McCune Albright syndroom
Indien zwelling en vervorming aan:
- Os temporale à conductief gehoorverlies.
- Os frontale, sfenoidale, nasoethmoidale, maxilla à nasale obstructie en
recidiverende sinusitiden
- Schedelbasis en orbita à exoftalmie, diplopie, gestoorde visus, gestoord
kleurenzicht, epiphora, hoofdpijn, dysesthesie (N trigeminus)
D/: CT (matglas aspect, densiteit anders), MRI (voor neurovasc en oculaire),
botscintigrafie (voor activiteit)
R/:
- Monitoring, afwachten
- Medicatie: botresorptie inhibitoren (bv bisfosfonaten, is voor stabilisatie
dysplasie!), systemische CS bij acuut visusverlies (tijdelijk!!)
- Heelkunde: MOET VROEG EN AGRESSIEF anders niet mogelijk want
schedelbasis! ! post-op zwelling en n opticus compressie !
• Aggressieve infantiele fibromatose = zzz! = benigne, locoregionale uitbreiding
= afwijkend botmetabolisme, presentatie kan lijken op dysplasie maar is helemaal
andere D/
Kan associatie met Gardner syndroom (= familiale adenomateuze polyposis)
,R/: heelkunde = uitgebreide en-bloc resectie tot gezonde randen, partiele
mandibulectomie voor grote laesies, enkel RT indien inoperabel
Recidief vaak
ALGEMEEN:
Diagnose: adhv beeldvorming + biopsie (+- neuronavigatie = biopsiename onder
navigatie van beeldvorming) + segmentatie/post-processing
Behandelplan: virtuele analyse, discussie behandelopties, voorbereiden chirurgie adhv
3D printing
Behandeling:
- Conservatief: opvolgen, enucleatie, marsupialisatie, embolisatie, contour
correctie, medicatie
- Agressief: radicale resectie, functionele reconstructie (autologe botgreZe,
implantaten, zenuw herstel, faciale countour, …)
Hou rekening indien groeiend kind (hoe jonger hoe minder invasief), tandwisseling (liever
erna), ev nieuwe therapieen, ev recidief na conservatieve therapie, medicatie of
resectie?
• Marsupialisatie
= wanneer cyste niet in 1x weg kan (te groot bv): cyste openmaken in richting mond
en inhoud en druk zo weghalen, tijdje wachten, cyste gaat kleiner worden, in 2e tijd
rest verwijderen.
Cyste omvormen tot zakje
Mandibulaire cyste: in orale caviteit openen
Maxillaire cyste: in orale caviteit, nasale caviteit of maxillaire sinus openen
• Enucleatie +- curettage
E = verwijderen cystewand met intacte omliggende weefsels
C = verwijderen materiaal caviteitswand
Meer recidief maar beter voor APO
BESLUIT:
Benigne maar agressief karakter en hoge recidief kans
Infecties kunnen ook, bestraling kan soms doen ontaarden
Histologie soms niet determinerend waardoor R/ moeilijk wordt
Slecht 1 goede kans tot R/ met mooi resultaat, anders ev ernstige sequellen
, Deel II: extreme atrofie kaakbeenderen
= edentaat zijn = tandloosheid à 10% belgische bevolking is volledig edentaat!
! door tandverlies à resorptie processus alveolaris à prothese zal na paar jaar weer
niet meer passen want blijft resorberen
1) Atrofie processus alveolaris = kaakwal atrofie = ONDERKAAK!!
Agv disuse osteoporosis (tandenloosheid)
Agv menopauzale osteoporosis (vrouw)
Agv seniele osteopenie (ouderdom)
Gelaat aanpassingen à kleinere mond, kin meer naar voor, onderlip volledig over
bovenlip
Want resorptie gebeurt naar posterieur in bovenkaak en naar anterieur in onderkaak
Classificatie volgens J Cawood: 8 klassen voor atrofie onderkaak
Beschermende factor = wortel die aanwezig is à bot blijft (vs enkel kroon? à resorptie
gaat verder)
• Gevolgen natuurlijke evolutie tandeloze kaak
- Voor prothese:
Verlies retentie, stabiliteit, beethoogte + verzwaring
- Voor gelaat en mond:
Verlies onderste gelaatshoogte, onderkaaksprojectie, periorale dyskinesie en tardieve
dyskinesie, stomatitis, papillaire hyperplasie, cheilitis angularis
- Voor algemene gezondheid:
Toename mortaliteit tgv GI kanker, CVA, hartziekten
- Voor oudere pt:
Kauwproblemen, smaakverminderen, sociale isolatie en minder participatie
- Voor de jongere pt:
Minder zelfvetrouwen en laag zelfbeeld
• Preventieve maatregelen tegen kaakwalresorptie !!!!!!!!!!!!!
Vermijden extracties
Tijdig plaatsen tandimplantaten want gaan verdere resorptie tegen en geven steun aan
prothese
• Curatief
Onderkaak:
- (Omslagplooi verdieping)
- Implantaten (wel 10mm nodig!) (nl >40mm)
- Botombouw technieken : breedtewinst met botent is haalbaar, verticale winst
zeer moeilijk. Nadien steeds implantaten nodig!
Bovenkaak:
- (omslagplooi verdieping)
- Implantaten (wel 6-10mm nodig) + min 4 implantaten nodig!
