Samenvatting verbintenissenrecht

Verbintenissenrecht
INLEIDING
CURSUSMATERIAAL

- Nieuw algemeen contractenrecht (oranje)  gaat over het
contractenrecht
- PDF-document Ufora  gaat over het verbintenissenrecht (geen
onderscheid buitencontractueel en contractueel)
- Woordenlijst Frans + latijn
- Codex
o BW: boek 6, 1, 5, 3 , 8
o WER: boek 6, 1 (regels b2c en b2b contracten)

EXAMEN

- 2 uur, schriftelijk, gesloten boek
- Wet 2 aug 2002: meenemen blaadjes Ufora indien niet in codex
- 7 vragen/ 4 met 10 onderverdelingen in een vraag
- 1/3 theorievragen/ 2/3 praktijkvragen
- Vooral notities belangrijk + woordenlijst kennen* (FR, LAT) + codex
- Vooral casussen (wat is de oorzaak, voorwerp van verbintenis) +
theorie vragen (niet: wat zijn de toepassingsvoorwaarden van
dwaling, maar wel vergelijk die sanctie van deel 2 en 4)
- Geen multiple choice, wel open vragen
- Geen proefexamen
- Altijd verwijzen naar wettelijke bron!!

*EX: Geef een rechtsbron aan waar je de definitie van ‘la prescription’ kunt
terugvinden




1

, Verbintenissenrecht
DEEL I. DE VERBINTENIS, SITUERING EN BRONNEN VAN
HET VERBINTENISSENRECHT
HOOFDSTUK 1. VERBINTENIS: BEGRIP EN INDELINGEN
BEGRIP VERBINTENIS

Voorbeeld verbintenis: fiets kopen
- Geld geven
- Fiets leveren
 eigendomsrecht bekomen (koopcontract)

DUS 2 essentiële verbintenissen die een koopcontract karakteriseren
(koop CTT)
- Prijs betalen K  V
- Eigendom worden overgedragen V  K

Tussen wie ontstaan verbintenissen?
- Koper en verkoper


!! Contract niet te verwarren met verbintenis
- Contract doet verbintenissen ontstaan
- Een contract is dus geen verbintenis maar doet dit ontstaan
- Bv. verbintenissen bepalen wanneer het een koopcontract is 
waarom is het belangrijk dat een bepaalde handeling een
koopcontract is?
o Denken aan wat de gevolgen zijn: er moet een betaling
volgen, overdracht van eigendom, om te bepalen welke
regels* daarop van toepassing zijn
- Voorbeelden andere soorten contracten: ruilcontract, huurcontract,
arbeidscontract, aannemingscontract, verzekeringscontract,
huwelijkscontract, abonnementscontract

*Als 2 partijen een koopcontract sluiten dan zijn gevolgen X, Y, Z: waar
vind je die gevolgen/ regels die van toepassing zijn in contractuele
relatie?
- Overeenkomst/ contract: papier waarop staat wat de partijen hebben
afgesproken
o Wilsverklaring dat in een document wordt gebracht (moet niet
per se papier zijn)
o Als een leek praat over een contract gaat het over een papier,
waar wilsuiting tot uiting wordt gebracht



2

, Verbintenissenrecht
o Voor juristen: wilsovereenstemming – wil van de ene partij en
de andere - opgesteld door de partijen zelf, door een advocaat
– al dan niet gebrekkig – op een formeel/ informeel document
 Je hebt een uiting nodig!!! Zonder uiting geen contract –
beide partijen brengen tot uiting dat ze bepaalde
rechtsgevolgen tot stand willen brengen
 Als je een contract hebt dan ga je de rechtsgevolgen
kunnen bepalen
- Codex/ rechtsregels:
o Bv. fiets/ broodje: als je dit koopt ga je niet afspreken over
verborgen gebreken  kwalificeren welke overeenkomst van
toepassing is (koop – oud BW)

Wat is een verbintenis?
Altijd eerst grijpen naar wetboek (BW, boek 5)  iwt 1 januari 2023
(contracten gesloten vanaf deze datum dan boek 5)
Zie art. 5.1 BW

Kenmerken verbintenis:
- Rechtsband: band tussen 2 of meer personen (bv. koper/ verkoper)
- Tussen 2 of meer personen (de enige hoedanigheid van SE en de
andere van SA)  koper is SA, verkoper is SE
- Als je recht hebt moet je dat niet uitvoeren, je hoeft dat niet af te
dwingen  prestatie (= voorwerp van de verbintenis) is hier de
betaling van de prijs  je kan naar de rechter stappen om een
uitvoerbare titel te verkrijgen die je dan kan laten uitvoeren met
behulp van bv. gerechtsdeurwaarder (in rechte) als je een
uitvoerbare akte hebt dan kan die onmiddellijk worden uitgevoerd
met bv. gerechtsdeurwaarder (moet dus niet altijd in rechte)
- Eigen aan een verbintenis is de juridische afdwingbaarheid (als de
verbintenis niet wordt nagekomen kan de SE de verbintenis aan de
SA afdwingen)
 DUS een verbintenis = een rechtsband tussen 2 of meer
personen waarbij een prestatie kan afgedwongen worden

Welke verbintenissen ontstaan uit een verzekeringscontract?
- Verzekeringsnemer moet een verzekeringspremie betalen
- Verzekeraar moet gedekte risico uitbetalen als het risico zich
voordoet

Welke verbintenissen ontstaan uit een ruilcontract?
- Eigendomsoverdracht van de pennenzak tegenover de
eigendomsoverdracht van de pennenzak
- Geen koop dus andere regels van toepassing

Welke verbintenissen ontstaan uit een aannemingscontract?
3

, Verbintenissenrecht
- Opdrachtgever moet een prijs betalen (kan vast zijn afgesproken/ of
via een prijslijst) voor de werken waartoe de aannemer zich heeft
verbonden
- Aannemer moet werken uitvoeren
o De ene keer zal de aannemer SE zijn en de andere keer zal de
opdrachtgever SE zijn
o Aannemingscontract is heel breed: ook arts, advocaat is een
aannemer (kan dus ook over intellectuele diensten gaan dus
bv. een advocaat dat een advies geeft is aanneming) MAAR
advocaat kan ook lastgeving zijn

Wat is het verschil tussen lastgeving en aanneming
- Rechtshandelingen = lastgeving
o Contract tussen lastgever en lasthebber waarbij de lastgever
de opdracht geeft handelingen te stellen in naam en voor
rekening van de lastgever bv. huurcontract dat advocaat sluit
in naam en voor rekening voor de lastgever (dus
medecontractant is de cliënt)

Welke verbintenissen ontstaan bij een huurcontract?
- Huurder moet een prijs betalen (kan in geld en in natura) bv. pand
helemaal renoveren
- Verhuurder moet gebruik en genot verschaffen aan de huurder

Wat kan de bestemming zijn van een huur? Om in te wonen (domicilie –
hoofdverblijfplaats, handelszaak – fabrieken, opslagplaatsen, kantoor,
pacht – boerderij)
 Speciale regels voor handelshuur, woninghuur, pacht…

BEGRIP PERSOONLIJK RECHT

Verbintenis creëert subjectieve rechten (enkel persoonlijke rechten)
- Persoonlijke rechten: een band waarbij de ene persoon iets kan eisen
van de andere
o Synoniem: schuldvordering
- Verschilt van zakelijke rechten: een band tussen een persoon en een
goed + recht van voorrang + volgrecht

Waarom is het onderscheid tussen persoonlijke en zakelijke
rechten van belang?
Situatie 1
Stel je bent eigenaar van een auto en je hebt een contract gesloten van 5
jaar voor onderhoud van de auto dus verbintenis tussen eigenaar van de
auto en de garage


4

, Verbintenissenrecht
 Koopcontract gesloten en tegelijkertijd een onderhoudscontract (5
jaar) gesloten

Auto wordt verkocht tijdens de loop van dat onderhoudscontract en B loopt
naar een andere garage. Gaat meneer X een vordering kunnen instellen
tegen die koop?

Nee, want er ontstaat alleen maar een persoonlijk recht van de garage van
meneer X.

TENZIJ er een afspraak wordt gemaakt waarbij het contract wordt
overgedragen aan B (dan komt bron van het contract tussen de 2 te
spelen).

Auto is er niet meer dus onderhoud gaat niet meer kunnen worden
uitgevoerd, maar er is een verbintenis aangegaan voor 5 jaar wat
helemaal geldig is  door eigen toedoen heeft hij de niet-nakoming van
verbintenis bekomen en kan dus voor een wanprestatie worden
aangesproken.

 Voorwerp van de garagehouder is verdwenen  als voorwerp
verdwijnt, dan heb je verval van verbintenis en mogelijk ook contract

= Persoonlijk recht

Situatie 2
Je bent een eigenaar van een huis met een terrein en op dat terrein is er
een erfdienstbaarheid gekregen.

X krijgt een erfdienstbaarheid, recht van doorgang op zijstrook zodat hij
naar zijn huis kan rijden.

Erfdienstbaarheid is een voorbeeld van een zakelijk recht.

Tijdstip 1: A verkoopt aan B het huis en het terrein errond waarop het huis
staat. Hier werd een zakelijk recht gecreëerd door A.

!!Verschil tussen de 2 situaties:
Bij situatie 2 hangt er een volgrecht vast (heb je dus niet bij een
persoonlijk recht)  betekent dat de koper de erfdienstbaarheid gaat
moeten respecteren. X zal dit recht kunnen afdwingen.

Bij zakelijke rechten heb je ook een recht van voorrang
- Stel je bent eigenaar van een auto en je laat die even gebruiken
door X voor een racewedstrijd. X heeft heel veel schulden (SE1, SE2,
SE3, SE4…).
- SE zijn op zoek naar activa om beslag op te leggen bij SA X. SE zien
dat hij een race gaat doen met auto, dus gerechtsdeurwaarder legt
er beslag op.

5

, Verbintenissenrecht
- Maar auto is niet eigendom van SA X. De eigenaar heeft een
eigendomsrecht, maar er kleeft ook een recht van voorrang op. Dus
als er beslag wordt opgelegd kan hij het recht van voorrang laten
gelden, goed zal dan teruggaan naar de eigenaar. Hij zal dus eerst
zijn auto terugkrijgen en pas dan andere SE voldoen.
- Grote zekerheid want je moet geen hypotheek hebben, maar je moet
gewoon eigenaar zijn (je moet dan wel weten wanneer je de
eigendom hebt, eigendom gaat over van verkoper naar koper)

Verschil persoonlijke rechten en zakelijke rechten
tegenwerpelijkheid erga omnes:
- Zakelijke rechten zijn tegenwerpelijk tegenover iedereen (erga
omnes)
o Bv. als ik een eigendomsrecht heb op de computer kan ik dat
tegenover iedereen hard maken of tegenover iemand anders
die ook een aanspraak op dat goed wil maken
- Persoonlijke rechten werken slechts tussen degene wie een
rechtsband is gecreëerd (inter partes)
o Bv. verkoper en koper hebben een aanspraak tegenover elkaar

Verschil relativiteit en tegenstelbaarheid (art. 5.103, tweede lid BW):
- Relativiteit: valt tussen partijen: persoonlijke rechten vloeien eruit
voort: koper kan alleen aanspraak maken op de levering van het
goed en de verkoper kan alleen aanspraak maken op het betalen
van de prijs van het goed  fundamenteel principe van contracten
o De rechten en plichten die ontstaan uit een contract kunnen
alleen maar afgedwongen worden tussen partijen (=inter
partes)
- Tegenwerpelijkheid: hebben ook effect op derden: wat is dat effect?
Bestaan van het contract + gevolgen van het contract tussen
partijen (persoonlijke rechten vloeien daaruit voort) 
tegenwerpelijk aan derden (kan zowel in het voordeel als in het
nadeel)
o Voorbeeld voordeel: stel je bent een fiscus en een
garagehouder sluit een contract met een onderneming
(koopcontract). Is dat belangrijk voor de fiscus? Fiscus kan zich
beroepen op het bestaan van het contract tussen 2 partijen in
zijn voordeel, namelijk een btw-schuld
o Voorbeeld nadeel: je hebt een contract gesloten met een
festival organisator als pianist aan de prijs van 20 000 euro. Je
hebt een glaasje op en rijdt met de auto en je rijdt de pianist
aan waardoor de pianist in het ziekenhuis beland en niet kan
optreden. Wat is juridische gevolgtrekking van feitengeheel?

6

, Verbintenissenrecht
Pianist zal zich kunnen beroepen op overmacht en zal geen
vergoeding kunnen eisen van 20 000 euro  andere partij kan
zich dan in principe ook op overmacht beroepen
 Derde: buitencontractuele fout van derde  derde heeft
fout begaan: bepaling uit wegverkeerscode overtreden
(te veel op) waardoor schade is ontstaan dus pianist kan
een schadevergoeding instellen tegenover de derde
 Als een fout schade veroorzaakt ontstaat er een
verbintenis tot schade
 Waarvoor hier tegenwerpelijkheid nodig?
 Fout
 Causaal verband
 Schade
 Schadevergoeding
 Pianiste kan van u, als buitencontractuele foute
aansprakelijke, aanspraak maken op die 20 000
euro. Je bent geen partij, maar derde. Derde
gaat nadeel onderlijden door het feit dat het
contract tegenwerpelijk is aan derden
(bedingen die zijn ingeroepen kunnen worden
ingeroepen in contract tegen de derde)

Contract is tegenwerpelijk (subjectieve rechten zijn ook
tegenwerpelijk): zowel zakelijke als persoonlijke rechten

AFDWINGBAARHEID: VERBINTENIS, ZUIVER MORELE PLICHT EN NATUURLIJKE VERBINTENIS

Verbintenis (= klassiek/ civiele verbintenis): rechtsband waarop een
prestatie wordt beloofd van een SA ten voordele van een SE + kan in
rechte worden afgedwongen (art. 5.1 BW)

- Bv. aannemer die recht heeft op betaling van de opdrachtgever te
betalen van 1000 euro.

Verbintenissenrecht basis maar ook andere regels nodig (niet voldoende,
linken leggen)  bv. verzekeringsrecht, aannemingsrecht… (bijkomende
regels die afwijken van verbintenissenrecht)

Art. 5.6 BW eenzijdig contract
- Wederkerig: koper moet betalen, verkoper moet leveren
- MAAR ook contracten die eenzijdig zijn: dat maar 1 partij iets beloofd
tov andere partij
o Bv. bewaargevingscontract waarbij ene partij aan de andere
partij goed geeft om aan de andere partij een goed te bewaren
voor een bepaalde tijd (ontstaan als goed in handen is
gegeven van andere partij)  zakelijk recht

7

, Verbintenissenrecht
DUS ondertekening dan nog geen bewaargeving, pas bij
overhandiging
o Daarna goed teruggeven
o Kan onder bezwarende titel zijn, dat je maandelijkse som moet
betalen bv. bij opslagplaats
 DUS 1 partij die een verbintenis aangaat tov andere partij
(ervoor zorgen en teruggeven)

Art. 5.6, 2de lid:
= andere definitie dan definitie in art. 5.1 BW  art. 5.1 BW is later in de
codex gekomen
‘zonder enige verbintenis voor laatstgenoemde’ = zonder enige schuld
voor laatstgenoemde  alleen bewaarnemer die een verbintenis aangaat,
niet de bewaargever



2 concepten tegenover verbintenis
Natuurlijke verbintenis
- Art. 5.2 BW: band die gecreëerd worden tussen 2 partijen, juridische
band, maar niet 1 die kan worden afgedwongen (je kan het niet in
rechte afdwingen, opeisen)  juridisch relevant want wanneer je te
maken hebt met natuurlijke verbintenis en je gaat die wel vrijwillig
uitvoeren maar die ga je niet kunnen zeggen ik had een natuurlijke
verbintenis geef dat terug (betaling gedaan): restitutie (restitiution),
teruggave is niet mogelijk WANT gewetensplicht is zo groot dat de
SA door de vrijwillige uitvoering ervan te kennen geeft dat hij zich
door de verbintenis gebonden acht.
o Als je toch uitvoert als SA (vrijwillig) kan je het niet meer
terugvorderen omdat de natuurlijke verbintenis er is
o Voorbeeld verjaarde schuld betalen: je moet 5000 euro betalen
en op dat contract is er een verjaringstermijn van 1 jaar, als
transporteur te laat is met vorderen in rechte van het betalen
van de transportprijs dan gaat hij de betaling niet meer
kunnen afdwingen want verjaard MAAR als de andere partij
toch betaald dan gaat de transporteur de som toch kunnen
behouden en gaat andere persoon niet kunnen zeggen ik had
geen verbintenis meer
 Ook als je vrijwillig de schuld erkend ontstaat er een
verbintenis in de zin van art. 5.1 BW  natuurlijke
verbintenis wordt omgezet in een civiele verbintenis
o SE kan een prestatie afdwingen van de SA
- Geen verbintenis in de zin van art. 5.1 BW, want bij dit artikel kan
uitvoering in rechte worden afgedwongen

8

, Verbintenissenrecht
VERBINTENIS SCHULD EN SCHULDVORDERING

Verbintenis vaak vereenzelvigd met de schuld. De verbintenis bekeken
vanuit het perspectief van de SA of vanuit de passiefzijde van een
boekhoudkundige balans.

Soms als men spreekt over verbintenis bedoelt men de schuld  bekijken
vanuit positie SA

 SA: passief: schuld

De schuld is het spiegelbeeld van de schuldvordering. De verbintenis
bekeken vanuit het perspectief van de SE of vanuit de actiefzijde van een
boekhoudkundige balans. Een schuldvordering is synoniem van een
persoonlijk recht.

 SE: actief: schuldvordering




VERBINTENIS VERSUS OBLIEGENHEIT

Last/ obliegenheit (niet in wetboek, maar kwam van Duitse rechtsleer)
- Een verplichting, maar je kan niet de SA van de obliegenheit gaan
dwingen om iets te doen
Geen relevantie van obliegenheit? Jawel, als er een last is dan gaat
degene waarop de last weegt nadeel ondervinden, hij gaat een
bepaalde aanspraak verliezen (hij kan gesanctioneerd worden)
- DUS: SE kan een prestatie afdwingen van de SA maar de persoon die
gehouden is tot een last kan niet worden gedwongen tot het
verrichten van de last, maar hij verliest wel een aanspraak als hij de
last niet vervuld.
- Art. 1648 oud BW: vordering koper tegen een verkoper verborgen
gebrek in goed kan aangesproken worden in korte termijn  om
vordering korte termijn in te stellen is geen afdwingbaarheid, je kan
dat niet afdwingen maar als koper dat niet doet dan verliest hij wel
zijn aanspraak
o Bv. auto gekocht en blijkt dat hij al in een racewedstrijd in een
ongeval betrokken is geworden, maar daarna heeft garagist
alles geschilderd, zodanig dat je dit niet kon zien dat hij
minder waard kon zijn. Als je dit als koper dan plots vaststelt
dat er iets mis geweest met die auto. Ontdekking gebrek, dus
korte termijn begint te lopen anders ben je aanspraak kwijt.
o Bv. schadebeperkingsplicht (boek 5): geen plicht van een
schadelijder om zijn schade te beperken maar wel een plicht

9

, Verbintenissenrecht
van de schadelijder om redelijke maatregelen te nemen om de
schade te beperken
 Bv. 10 000 appelen aan 10 000 euro gekocht en koper
zegt ik wil ze niet, ik neem ze niet af, ze zijn gebrekkig
voldoen niet aan wat we afgesproken hebben. Koper
doet dit onterecht, zoekt een excuus om van contract af
te geraken. Verkoper zit met zijn appelen. Kan verkoper
dan een vordering instellen van 10 000 euro? Nee want
hij heeft een schadebeperkingsrecht, hij zal een andere
koper moeten zoeken. Verkoper heeft de mogelijkheid
om dan een prijs van 7 000 euro te vorderen van de
derde koper, maar dan moet hij aantonen dat hij als een
redelijke persoon heeft gehandeld (redelijke maatregelen
heeft genomen). Als hij dit niet doet dan verliest hij zijn
aanspraak van 7000. Als hij dit verliest kan hij nog het
verschil tussen 10 000 en 7000 euro verkrijgen.




KENNISVRAGEN

Wat is een verbintenis? Zijn er meerdere begrippen?
- Een rechtsband tussen 2 of meer personen waarbij een prestatie kan
afgedwongen worden
- Ja,
o Een natuurlijke verbintenis (art. 5.2 BW): band die gecreëerd
worden tussen 2 partijen, juridische band, maar niet 1 die kan
worden afgedwongen.
o Een obliegenheit: een verplichting, maar je kan niet de SA van
de obliegenheit gaan dwingen om iets te doen

Waar vind je de definitie in het BW?
- Boek 5, art. 5.1 BW

Pas die definitie toe op de definitie in het BW van een eenzijdig
contract?
Art. 5.6, 2de lid:
= andere definitie dan definitie in art. 5.1 BW  art. 5.1 BW is later in de
codex gekomen


10