Hoofdstuk 8 Cultuur van het moderne
De leerling kent de impact van de twee grote wereldoorlogen op haar Modernistische
tijdsgewricht.
- Oude waarheden worden in twijfel getrokken en een nieuwe generatie kunstenaars
zet zich af tegen tradities uit de vorige eeuw en experimenteert met nieuwe vormen.
● Met als gevolg ontstaan van een groot aantal nieuwe stromingen en stijlen:
verzamelnaam voor de nieuwe kunst = modernisme
De leerling weet het begrip Modernisme te plaatsen. (modernisatie, modernisering,
modernisme)
- Modernistische kunst sluit aan bij de moderne maatschappij, die in korte tijd sterk
verandert door toenemende industrialisering en vele technologische vernieuwingen.
- Drie begrippen modernisatie, modernisering, modernisme
● Modernisatie = technische ontwikkeling van ontdekkingen, ofwel het proces
van het moderniseren van industrie/machines.
● Moderniteit = levensstandaard die verbeterd wordt. Het is ook de meest
recente periode in de geschiedenis.
● Modernisme = manier om alle ontwikkelingen af te zetten.
De leerling kent het belang van Sigmund Freud en Friedrich Nietzsche voor de
expressionistische stroming.
- Belangen expressionistische stroming
● De mens laat zich niet alleen leiden door zijn verstand, maar onbewust wordt
hij aangestuurd door zijn driften (zoals seksualiteit en agressie)
● Opvoeding en cultuur leren ons om deze driften te beteugelen
○ Kunstenaars laten zich hierdoor juist inspireren
● Kunstenaars ervaren heersende regels in kunsten als te beredeneerd,
waardoor de directe expressie in de weg staat. Kunstenaars kiezen daarom
een eigen stijl die afwijkt van wat men gewend is.
○ Met als gevolg een kloof tussen moderne avant-garde kunstenaars en
het publiek
De leerling kent het werk en de betekenis van Arnold Schönberg.
- ‘Erwartung’ is een vb van een expressief kunstwerk: korte opera over nachtmerrie
● Verhaal: verwarde vrouw daalt door het bos op zoek naar haar geliefde. Het
donkere bos schrikt haar aan, waardoor ze hallucineert.
● Redenering: Schönberg geeft het publiek een inkijk in de binnenwereld van
de vrouw. Aan het einde vindt ze haar vermoorde geliefde, maar verder wordt
niets uitgelegd of opgehelderd over de moord. Heeft zij zich alles verbeeld?
● Kenmerken expressionisme verhaal
○ Muziek: verwarrend, nerveus en schiet alle kanten op als uitbarsting
van emoties
○ Compositie: geen gangbare opbouw, maar verklankt een
ononderbroken stroom van associaties
, ○ Melodie: moeilijk te herkennen en voortdurend tempowisselingen (dit
maakt de opera een ongrijpbare luisterervaring)
● Conclusie
○ Voorheen schreven componisten vanuit één toonsoort, waarin alle
noten een vaste plaats hebben ten opzichte van de grondtoon, tonica.
○ Schönberg brengt met zijn manier van componeren een revolutie in de
muziek teweeg.
■ Opheffing ordeningsprincipe
■ Hij kiest zijn tonen voortaan uitsluitend op hun expressieve
kracht en niet langer op basis van hun plaats in de harmonie
● Theorie van Freud, gelinkt aan het verhaal
○ Freud vindt het niet voldoende uit te gaan wat de patiënt zich herinnert
en kan beredeneren, maar belangrijk is om een beeld te krijgen wat
de patiënt zich niet herinnert (wat verdrongen is).
○ Zijn theorie is dat we leren ons aan te passen aan wat van ons wordt
verlangens. We stoppen onze dierlijke driften en verlangens weg,
(vaak van seksuele aard).
○ Alles lijkt onder controle, maar Freud is juist geïnteresseerd in de
momenten dat die controle wegvalt.
De leerling kent het verschil tussen het impressionisme en expressionisme
- Impressionisme = richt zich op de registratie van wat je ziet of wat je hoort
- Expressionisme = gaat om het naar buiten brengen (expressie) van innerlijke
gevoelens en emoties. De nadruk ligt op het individu, het persoonlijke.
De leerling kent de expressionistische beweging Die Brucke.
- Ernst Ludwig Kirchner richt ‘Die Brücke’ op. Deze expressionistische groep
kunstenaars neemt afscheid van de geldende regels in de kunsten en wil een brug
zijn naar de moderne tijd.
- Tevens schrijven ze een manifest, waarin ze zich richten tot een nieuwe generatie
De leerling kent de expressionistische kunstenaars Ernst Ludwig Kirchner en Otto Dix
- Ernst Ludwig Kirchner is een expressionistische kunstenaar en richt Die Brücke op
- Kenmerken expressionisme
● Nadruk ligt op rechtstreeks tot uitdrukking brengen van innerlijke drijfveren
○ drijfveren: onderbewuste
● Expressionistische kunstenaars trekken zich weinig aan van de bestaande
regels in de kunst, die staan de directe uitdrukking just in de weg.
● Het expressionisme kenmerkt zich door een persoonlijke en soms chaotische
stijl die niet altijd aansluit bij de smaak van het publiek
De leerling kent Les Ballets Russes, Vaslav Nijinski en Diagilev en weet het belang van dit
gezelschap te plaatsen (Le Sacre du Printemps – Stravinsky)
- Le sacre du printemps van Les Ballets Russes (Vaslav Nijinsky) is een
dansvoorstelling die de regels van het academische ballet verbreekt. Het is namelijk
hoekig (veel zwaartekracht) ipv sierlijk (veel zwevendheid).
De leerling kent de impact van de twee grote wereldoorlogen op haar Modernistische
tijdsgewricht.
- Oude waarheden worden in twijfel getrokken en een nieuwe generatie kunstenaars
zet zich af tegen tradities uit de vorige eeuw en experimenteert met nieuwe vormen.
● Met als gevolg ontstaan van een groot aantal nieuwe stromingen en stijlen:
verzamelnaam voor de nieuwe kunst = modernisme
De leerling weet het begrip Modernisme te plaatsen. (modernisatie, modernisering,
modernisme)
- Modernistische kunst sluit aan bij de moderne maatschappij, die in korte tijd sterk
verandert door toenemende industrialisering en vele technologische vernieuwingen.
- Drie begrippen modernisatie, modernisering, modernisme
● Modernisatie = technische ontwikkeling van ontdekkingen, ofwel het proces
van het moderniseren van industrie/machines.
● Moderniteit = levensstandaard die verbeterd wordt. Het is ook de meest
recente periode in de geschiedenis.
● Modernisme = manier om alle ontwikkelingen af te zetten.
De leerling kent het belang van Sigmund Freud en Friedrich Nietzsche voor de
expressionistische stroming.
- Belangen expressionistische stroming
● De mens laat zich niet alleen leiden door zijn verstand, maar onbewust wordt
hij aangestuurd door zijn driften (zoals seksualiteit en agressie)
● Opvoeding en cultuur leren ons om deze driften te beteugelen
○ Kunstenaars laten zich hierdoor juist inspireren
● Kunstenaars ervaren heersende regels in kunsten als te beredeneerd,
waardoor de directe expressie in de weg staat. Kunstenaars kiezen daarom
een eigen stijl die afwijkt van wat men gewend is.
○ Met als gevolg een kloof tussen moderne avant-garde kunstenaars en
het publiek
De leerling kent het werk en de betekenis van Arnold Schönberg.
- ‘Erwartung’ is een vb van een expressief kunstwerk: korte opera over nachtmerrie
● Verhaal: verwarde vrouw daalt door het bos op zoek naar haar geliefde. Het
donkere bos schrikt haar aan, waardoor ze hallucineert.
● Redenering: Schönberg geeft het publiek een inkijk in de binnenwereld van
de vrouw. Aan het einde vindt ze haar vermoorde geliefde, maar verder wordt
niets uitgelegd of opgehelderd over de moord. Heeft zij zich alles verbeeld?
● Kenmerken expressionisme verhaal
○ Muziek: verwarrend, nerveus en schiet alle kanten op als uitbarsting
van emoties
○ Compositie: geen gangbare opbouw, maar verklankt een
ononderbroken stroom van associaties
, ○ Melodie: moeilijk te herkennen en voortdurend tempowisselingen (dit
maakt de opera een ongrijpbare luisterervaring)
● Conclusie
○ Voorheen schreven componisten vanuit één toonsoort, waarin alle
noten een vaste plaats hebben ten opzichte van de grondtoon, tonica.
○ Schönberg brengt met zijn manier van componeren een revolutie in de
muziek teweeg.
■ Opheffing ordeningsprincipe
■ Hij kiest zijn tonen voortaan uitsluitend op hun expressieve
kracht en niet langer op basis van hun plaats in de harmonie
● Theorie van Freud, gelinkt aan het verhaal
○ Freud vindt het niet voldoende uit te gaan wat de patiënt zich herinnert
en kan beredeneren, maar belangrijk is om een beeld te krijgen wat
de patiënt zich niet herinnert (wat verdrongen is).
○ Zijn theorie is dat we leren ons aan te passen aan wat van ons wordt
verlangens. We stoppen onze dierlijke driften en verlangens weg,
(vaak van seksuele aard).
○ Alles lijkt onder controle, maar Freud is juist geïnteresseerd in de
momenten dat die controle wegvalt.
De leerling kent het verschil tussen het impressionisme en expressionisme
- Impressionisme = richt zich op de registratie van wat je ziet of wat je hoort
- Expressionisme = gaat om het naar buiten brengen (expressie) van innerlijke
gevoelens en emoties. De nadruk ligt op het individu, het persoonlijke.
De leerling kent de expressionistische beweging Die Brucke.
- Ernst Ludwig Kirchner richt ‘Die Brücke’ op. Deze expressionistische groep
kunstenaars neemt afscheid van de geldende regels in de kunsten en wil een brug
zijn naar de moderne tijd.
- Tevens schrijven ze een manifest, waarin ze zich richten tot een nieuwe generatie
De leerling kent de expressionistische kunstenaars Ernst Ludwig Kirchner en Otto Dix
- Ernst Ludwig Kirchner is een expressionistische kunstenaar en richt Die Brücke op
- Kenmerken expressionisme
● Nadruk ligt op rechtstreeks tot uitdrukking brengen van innerlijke drijfveren
○ drijfveren: onderbewuste
● Expressionistische kunstenaars trekken zich weinig aan van de bestaande
regels in de kunst, die staan de directe uitdrukking just in de weg.
● Het expressionisme kenmerkt zich door een persoonlijke en soms chaotische
stijl die niet altijd aansluit bij de smaak van het publiek
De leerling kent Les Ballets Russes, Vaslav Nijinski en Diagilev en weet het belang van dit
gezelschap te plaatsen (Le Sacre du Printemps – Stravinsky)
- Le sacre du printemps van Les Ballets Russes (Vaslav Nijinsky) is een
dansvoorstelling die de regels van het academische ballet verbreekt. Het is namelijk
hoekig (veel zwaartekracht) ipv sierlijk (veel zwevendheid).
