samenvatting - sociale en politieke leerstelsels

Pagina 1 van 140

, Sociale en politieke leerstelsel


De ontrafeling van de Middeleeuwse orde (1450-1650)
Veranderingen in de organisatie, vooral economische relaties tussen mensen
waardoor er iets nieuws aankomt. Dit is het kapitalisme. Op dat moment was er
nog geen naam voor en diegenen die beseften dat de wereld rondom hem aan
het veranderen was hadden nog niet de concepten, termen, mogelijkheden om
alles te begrijpen waar al die tendensen naartoe gingen en hoe die in elkaar
zaten omdat alles zo traag en gradueel verliep.
Via Arabische verhalen terug contact met de oude Griekse denkers. Door de
renaissance kom men hun ideeën en opvattingen legitimeren door zich te
beroepen op het gezag van ofwel de denkers uit de Oudheid of de kerk (ze
verwierpen die nog niet meteen).
Emancipatie van de politiek  men begon te denken over het politiek: wat
verbindt mens en heerser, wat verbind de mensen onderling in de maatschappij
(toen bestond dat nog niet, die term kende men nog niet)? Men dacht los van het
religieuze kader wat voor West-Europa het overheersende verhaal was (zowel
katholiek als protestants).
Machtsbalans begint te veranderen in de wereld. Europa was een achterstallig
gebied op de wereld en keek ook weinig buiten de lijnen. Maar dat veranderde
wanneer Europa ook technologie begon over te nemen  ontmoeting met de
anderen  duidelijke periode dat Europa duidelijke ambities heeft om de rest van
de wereld de overheersing en koloniseren. Ze varen naar Zuidelijk Amerika en in
contact komen met de inheemse bevolking.
Reeks van burgeroorlogen in GB. Niet toevallig daar omdat daar die
veranderende economische relaties (ontstaan kapitalisme) in eerste instantie
daar is begonnen. Begon al een heel eind voor de andere golf van de andere
wereldrevoluties (Amerikaanse, Franse en Haïtiaanse)
Renaissance maakte het denken weer tot een maatschappelijk avontuur dat de
moeite waard was, in plaats van een kloosterlijke meditatie die het in stand
houden van een al vaststaande orthodoxie ten doel had.

Wetenschap & emancipatie van de politiek

Leonardo Da Vinci (1452-1519)  typeerde de overgang
Maakte veel proto-wetenschappelijke analyses en inzichten die
eigenlijk nog altijd aan de basis liggen van een heel stuk van ons ws
onderzoek vandaag. Hij was gefascineerd in de natuur en wou die
observeren (empirische), maar was ook een religieus figuur. Toch liet
hij zich in het denken niet zomaar leiden tot het religieuze verhaal. Hij
was een van de eersten die dacht van er moet toch een manier zijn om te
begrijpen hoe het hier allemaal functioneert, zonder de Bijbelverhalen erbij te
betrekken. We moeten niet naar het allergrootste kijken zoals de bijbel, maar we
moeten naar het allerkleinste (bv moleculen, atomen) kijken om dat de grootste
verbanden te kunnen leggen. We hebben hier twee aanpakken voor nodig



Pagina 2 van 140

, - Het logische (wiskundige, zekerheden, axioma’s) en experimentele
(hetgeen dat men uitprobeert en test)
Hij was niet zozeer geïnteresseerd in de autoriteit van de klassieke auteurs, maar
wel in de rechtstreekse interpellatie van de natuur.
We moeten proberen die ideeën te kaderen in de wereld waarin we leven (was
Italië voor hem, het Rijke Italië). In die stadstaatjes zien we ook die veranderende
economische verhoudingen ontstaan die we her en der zullen zien, die nog niet
duidelijk kapitalistisch zijn maar ook niet meer behoren tot de klassieke feodale
structuren van de middeleeuwen
We zien dat de stadstaten gedomineerd werden door de aristocratie (niet enkel
door geboorte, maar ook de succesvolle bankiers en kooplieden). Maar door de
opkomst van de handel zien we dat er andere ook succes begonnen te krijgen.
- Mercantilisme  handel komt hier centraal te staan. Handel is belangrijk =
je kan door producten te verhandelen voor geld of producten een rijkdom
creërend maar we spreken nog niet over kapitalisme omdat er nog niet
zoveel werd geproduceerd, en zeker niet voor een markt. Het was vooral
productie voor zichzelf om te kunnen leven, een menswaardig leven
kunnen leiden.
De klassieke visie van de kerk waarbij interest (woeker) werd verboden,
brokkelde geleidelijk aan af door de noodzaak van kooplieden en handelaars om
zich in te dekken tegen de grote risico’s die nog verbonden waren met de
zeehandel met verafgelegen gebieden. Om handelsvloten te bemannen en uit te
sturen waren sommen geld nodig die en rijk individu niet alleen kon dragen. Het
lenen van geld werd een noodzaak en zo werd het beroep van bankier stilaan
respectabel.
Het wordt een constante bekommernis – er is vraag naar eenheid, naar een
groter verband van het politieke. In verschillende Europese landen zijn die
grenzen afgebakend. Italië en Duitsland waren lappendekens kan kleine
stadstaatjes en koningen en heersers die soeverein waren van hun eigen klein
domein. Ze waren niet een in een Duits of Italiaans geheel. Het zal duren tot de
tweede helft van de 19de eeuw dat ze echt worden eengemaakt. Een
persoon die daar heel veel belang aan hechte was een van de grondleggers
van de moderne politieke wetenschappen was Nicllo Machiavelli.
Ontvoogding en secularisering  de politiek werd niet meer het beheer van
een door God gewilde ordening, maar eerder een kunstwerk, gedragen door
de kunst van het staatsmanschap.
Nicollo Machiavelli (1469-1527)
Wat niet geïnteresseerd om alles te beschrijven over heersers en hoe je dat
best kon zijn…. Wat hem vooral interesseerde was hoe het feitelijk
functioneerde, hoe een heerser feitelijke de macht had, hoe hij feitelijk regeerde
en hoe de mensen zich gedroegen in de ms. Grondlegger van de geleidelijke
emancipatie van de politiek
- Vorstenspiegel was voor sommige heersers een leerboek



Pagina 3 van 140

, o Hij beschreef het werkelijke en niet het ideale gezicht van de vorst
waardoor de spiegel iets spiegelde dat de vorst onder geen beding
wilde zien
Il Principe  belangrijkste werk. Een van de nieuwigheden van zijn denken is, is
dat hij de morele basis voor de uitvoering van de macht niet zo belangrijk vindt.
Hij was niet tegen moraal, maar hij dacht van wij hebben geen goddelijk kader
nodig om de politiek te begrijpen of om te kunnen uitdokteren wat een heerser
best wel doet of niet doet. Hij introduceerde dus een eerste ws blik op het
politieke ms gedrag.


Emirisme = kennis komt vooruit uit de eigen ervaringen  zijn politieke filosofie
is wetenschappelijk en empirisch, gebaseerd op zijn eigen ervaringen in de
praktijk, erop gericht de middelen te verschaffen voor het bereiken van vooraf
vastgestelde doeleinden, onafhankelijk van de vraag of deze als goed of als
slecht moeten worden beschouwd.
Uitgangspunt: de menselijke natuurlijk is overal en altijd hetzelfde. De menselijke
natuurlijk is tegelijkertijd goed en slecht, maar voor de politiek is het goed dat
men ervan uitgaat dat de mens van nature slecht is. Dit standpunt leidt
natuurlijk tot hele andere ideeën van hoe politiek is georganiseerd en hoe die
zou moeten functioneren.
- Politieke moest er dus vanuit gaan dat de mensen slecht waren. De
bedoeling hiermee was dat de politiek een eigen apart menselijk domein
zou worden los van de religie  secularisering van de politiek (was niet
tegen de religie gekant, maar wou gewoon dat religie geen uitspraken
deed over de politiek. Hij was vooral antiklerikaal dan antireligieus).
- Hij gaf vooral kritiek op de kerk als instituut
o Er is een probleem met het gedrag van de
hoogwaardigheidsbekleders van de kerk
o Het spel dat de paus speelde er continu in bestond om Italië te
verdelen dan te verenigen. Paus is zowel religieus als politiek.
Hij vond dat de religie om zij moest geschoven worden wanneer men over
de politiek praatte. Religie is wel belangrijk als sociaal cement. Religie is
belangrijk voor de verbinding tussen mensen in de ms. Dat maakt een
meer geseculariseerde blik op de ms mogelijk.
Politieke omschrijven als een kunst die ontdaan is van elk vooropgestelde moraal
en religie.
La raison d’Etat = de staatsrede = de reden voor het ontstaan van een staat.
Een staat die zichzelf doelen stelt mag alle middelen gebruiken om dat doel te
bereiken, zelfs via list en bedrog. Maar wat is dat doel? Volgens hem is dat een
sterke heerser die zou kunnen heerser over een eengemaakt Italië. Ook hij was
opzoek naar die eenmaking.
Maar is er dan plaats voor vrijheid binnen zijn idee? Als mensen het over vrijheid
hebben dan hebben ze het vaak over zekerheid en veiligheid van hun privébezit.
Een heerser mag doen wat hij wilt, een mens zal daar niet van wakker liggen tot
op het moment dat die heerser naar je huis komt en zegt het is van mij. Dan
komt er schrik bij de mens, dat is wat mensen bedoelen met vrijheid, dat ze
Pagina 4 van 140

,zekerheid hebben over hun items waarvoor ze gewerkt hebben of hun
dierbaarste elementen of personen. Dus bescherming van eigendom en
privébezit is dit de belangrijkste taak van de heerser.
Omdat te kunnen doen, om ieders privébezit te kunnen vrijwaren is het
belangrijk om ervan uit te gaan dat de heerser zal gevreesd worden. Of de
mensen van u zullen houden, hangt van de mensen af, maar of de mensen
u zullen vrezen, dat hangt van jezelf af.
Hij was ook van overtuiging voor het opbouwen van een volksleger, een
leger dat bereid was te vechten omdat het iets te verliezen had en geen
leger dat bestond uit huurlingen die enkel voor hun beloning vochten.
Moraal wordt opzei gezet en het wordt het Populair Machiavellisme genoemd
(niet door hijzelf)  het doel heiligt alle middelen

Thomas More (1478-1535)
Er was een groot probleem: een enorm groeiende armoede. Waar komen al die
mensen die zo arm zijn vandaan, wat is er aan het gebeuren. Hij had nog niet de
tools of de middelen om te begrijpen wat er allemaal aan de hand was. Hij
schreef hierover een boek: Utopia
Utopia  gefantaseerd verhaal over iemand die op een utopisch eiland terecht
kwam
- Deel 1: beschrijving van de sociale en economische verandering in
Engeland (° Kapitalisme)  geboorte kapitalisme. Hij schreef heel simpele
dingen bv ontwikkelingen in de wolindustrie, over handelen zodat mensen
rijker werden, enclosures (= omheining van velden zodat schapen niet
konden weglopen en zodat men wol kan produceren en winst kan maken).
Zo beseft hij dat meer en meer mensen die op een gewone manier konden
overleven, niet meer aan de bak komen. Er werden heel veel velden
ingepalmd voor die schapen, door die omheiningen konden de mensen
niet hun eigen veldje oogsten. Waar moeten die naartoe? Die gaan naar
steden gaan denkende dat ze daar wel welkom waren en idd Engeland had
al een redelijke congruente en efficiënte ontwikkeling van welzijn. Maar als
die gemeenten beginnen te stijgen in populatie, dan zal de gemeente
klagen dat ze overbevolkt geraken. Zo krijgen we spanningen en begint
men egoïstisch te worden.
- Deel 2: beschrijving van de ideale maatschappij  mythische eiland waar
je al het tegenovergestelde van al het slechte dat hij beschrijft in het
eerste deel aanbod komt (spiegelbeeld van het negatieve Engeland van
toen).
o Handel voor geld  handelen voor goederen
o Productie collectieve beslissing over datgene waar het belang aan
hecht en waar het meest nut van is
o Rijkdom  bestond daar niet, ze leven daar in vreedzaamheid met
elkaar, waren Christelijk en openbare moraal was wel strikt in het
volgen van Gods gebod.
Waarom interessant om te spreken over een wereld dat nooit heeft bestaan?



Pagina 5 van 140

, - Toont de mogelijkheid van de alternatieven die gesteld worden over de
werkelijkheid waarin mensen leven  heeft hoop op een betere toekomst
o Die periode van kapitalisme is ook een periode van een mensheid
die zich begint te zien als een mensheid die in staat is om zichzelf
te verbeteren. We kijken vooruit en naar de maakbaarheid van de
ms.
o = Afwijzen van de bestaande, onrechtvaardige orde op basis van
religieuze en/of morele gronden, projectie van een ideaal in
een andere, denkbeeldige wereld
- More was ervan overtuigd dat de armoede, de afbrokkeling van de
Middeleeuws orde, helemaal geen goede evolutie was en dat dit niet
iets is dat God wou.
o Dat zijn ms tendensen en de mens moet er zich de vraag bij
stellen wat gaan we daarmee doen  More voelde van
zichzelf dat hij nog niet de middelen had om daar nog niets
werkelijk mee te doen
o Ik wens het meer dan dat ik het hoop




Einde van de katholieke hegemonie: reformatie en contrareformatie
Protestante reformatie/hervormingen
Er was dus enige kritiek op de kerk (niet zozeer op de religie) door die hiervoor
maar ook door het humanisme (door het zelfbewustzijn van de renaissance) en
scholastici.

Luther (1483 – 1546)
Houdt zich buiten die twee groepen (humanisten en scholastici), want voor hem
was het individuele geloof het belangrijkste. Hij dacht dat het een goed idee zou
zijn om naar Rome te gaan en dat veranderd zijn leven. Hij komt in dat Rome
waar de kerk decadent was. Er was enig verschil tussen de officiële moraal dat
verkondigd werd en de werkelijkheid hoe de kerk georganiseerd was. Hij wou
hierdoor in opstand komen van hoe is het nu zover kunnen komen?
31/10/1517: 95 stellingen van de toegeeflijkheid  aan de kerk Wittenberg in
Duitsland
- In eerste instantie heeft hij het voornamelijk over de zogenaamde aflaten
(wanneer je bepaalde zonden hebt begaan en je biecht dan kan je gaan
biechten en dan moest je een opdracht doen om je zonden te verdwijnen.
Maar je moest ook geld betalen, je zonden afkopen. Mensen gingen daar
natuurlijke misbruik van maken, men vond zelf zonden uit dat het geld kon
opbrengen)
o Dit was het symbool voor de descendentie van de kerk volgens
hem.
- Zijn idee: berouw voor u zonden kan je kwijtschelden zonder tussenkomst
van een instantie zoals de kerk  hij bracht de vraag naar voren of dat de
kerk wel nodig was voor de gelovigen om te geloven in God


Pagina 6 van 140

, o We moeten ons loslaten van de kerk en een directe band krijgen
met God. Op religieus vlak zijn we allemaal gelijk zowel nu als in het
hiernamaals. Iedereen zou zich moeten houden aan dezelfde wetten
(boer, koning…) maar in de ms is dit niet zo, er moet ongelijkheid
zijn in de ms. We hebben dus sws nood aan een sterke staat, sterk
gezag die niet bezig is met de vrijheid (want enkel op religieus
vlak), maar het onderwerpen van de onderdanen.
o Een krachtige roep om een sterk gezag kwam paradoxaal genoeg
voort uit de overtuiging van Luther dat het christendom niets met
politiek te maken had. De innerlijke vrijheid van het geloof kon
alleen vrij worden beleefd als de politieke macht blindelings werd
gehoorzaamd, anders zou de vrede plaatsmaken voor anarchie
en conflicten die de spiritualiteit onmogelijk zouden maken =
protonationalisme
 Proto-nationalistische Duitse opstand naar eenmaking 
zal niet lukken, ook nog wachten tot de tweede helft van
de 19de eeuw.
Luther bepleit de religieuze vrijheid, maar ook een heel uitdrukkelijke sterke
staat waarin iedereen zijn plaats moet kennen en waar geen plaat is voor
opstand of rebellie.
Thomas Munzer  Luther je moet je idealen ook doortrekken op het politieke
vlak. We kunnen niet blijven doorgaan in een ms van ongelijkheid waarbij de
rijken gebruik maken van het werk van de armen.
Opstand tegen de hebzucht van de edelen  Luther zal dan duidelijk zijn
waardig gezicht tonen op politiek vlak en zal zeggen dat rebellie en opstand niet
kan
- Iedereen die kan moet hen verpletteren, wurgen of doden in het openlijk
of heimelijk, net zoals het doden van een dolle hond.
- Prinsen gaan zijn verenigen met protestanten en katholieke prinsen om die
boeren te onderdrukken
Luther was op economisch vlak ook een zeer behoudsgezind en conservatief
iemand. Hij wou zo weinig mogelijk te maken hebben met buitenland import en
export. Hij vertegenwoordigde dus eigenlijk eerder het verleden, dan het
stilletjes aan opkomende kapitalisme dat duidelijk trager ging in Duitsland.

Calvijn (1509 – 1564)
Werd naar Genève geroepen door een groep van gelovigen. Dat was al een
handelsstad op dat moment
Hij deed een poging om een rationele en logische opgebouwde moraal,
staatsorde en dogma te codificeren (Instituten van de christelijke religie).
Uitgangspunt: predestinatie  ons lot als mens staat vast, de mens is
voorbestemd voor hemel of hel, dat beslist God al van voor dat we geboren zijn.
We kunnen er niets aan doen, maar is dit niet te conservatief? Je hebt eigenlijk
niets te doen in het leven.




Pagina 7 van 140

, - Zo zien we Calvijn als een van de grondleggers van het moderne
individualisme
- Wat kan je met je leven doen als alles toch al vastligt?
o Aangezien de mens nieuwsgierig is, zal de mens tekenen proberen
te zoeken om te weten waar hij naartoe zal gaan. Als de mens
ergens succesvol in is bv in bedrijvigheid dan zal hij weten dat hij
naar hemel zal gaan.
Hij wou dat die stad alles aanvaarde toen hij daartoe kwam. Daardoor opstanden
geweest…  het was dus een moeilijke start!!
Hij begint na te denken over winst, rente. Hij wou daar een standpunt over
ontwikkelen
- Winst = datgenen dat de mens produceert meer dan wat hij nodigt heeft
dan zichzelf in stand houden. Maar toch dacht hij van ja vanwaar komt die
winst, toch alleen omdat mensen werken en werk is iets dat God heeft
aanbevolen, dus je kan toch moeilijk zeggen dat het product van die
activiteit van actief zijn daarom slecht zou zijn, dus winst is eigenlijk
acceptabel alleen kunnen we daar niet zomaar alles mee doen. Voor veel
van die rijke handelaars was de vraag van ja wat doe ik met al dat geld, ik
heb al al het nodige (dus mag niets mee doen van Calvijn). Men begon te
investeren in nieuwe economische activiteiten  Weber  ontstaan van
kapitalisme en protestantse ethiek (over Calvijn). In die stad waren er dus
grote voorraden geld aanwezig, die niet gebruikt werd voor paleizen enz.
o Vicieuze cirkel  belangrijk onderdeel van kapitalisme = continu
nood aan investeringen en herinvesteringen om in balans te blijven
en te blijven bestaan
Theocratie:
- Ministerie = gedisciplineerde protestantse predikers die het idee van
Calvijn verspreide
- Consistorie
o Moraal in de stad
o Rechtbank

Er worden voor het eerst morele vraagstukken in religieuze vraagstukken
omgezet
Belangrijke elementen van de theocratie
- Brak met de klassieke middeleeuwse religieuze ordening van de ms
o Middeleeuwse hiërarchie van standen maakte plaats voor een
verplichting voor de wet. De betrachting was er om te zeggen dat
iedereen voor de wet hetzelfde is en het deed er niet toe van welke
sociale afkomst je was, je geloof was belangrijk dan je sociale
afkomst.
 Belangrijke bouwsteen in het ontstaan van het modern
politieke denken
 Gevolg van hun denken




Pagina 8 van 140

, o Versterking van de territoriale staat + groei van
de middenklasse doorheen Europa en haar rol in
het opkomend kapitalisme

Koloniale ontmoetingen: Dispuut (debat) van Valladolid
Eerste echte duidelijke koloniale ontmoeting. Meer van moderne aard. Had een
andere betekenis, dan de betekenis die begon te ontstaan in die periode. Niet
twee staten die begonnen te vechten om macht, maar over economie, zoektocht
naar bronnen om inkomsten.

1550 – 1555
Hoe moet Spanje oorlog voeren op Amerikaanse continent (Zuid) en het
katholicisme verspreiden  dat was heet eerste morele debat
- Kan dat met geweld? Hoe kunnen we katholicisme verspreiden?
- Duidelijke genoteerde morele debatten die handelde over de
menselijkheid van de overwonnen inheemse volkeren
- Niet alleen theoretisch, maar ook op het moment dat Spanje begonnen
was met het economisch uitbuiten van Zuid-Amerika.
o Moreel en theologisch debat, verankerd in de economische
uitbuiting van de kolonies
Twee protagonisten die elk een standpunt moesten innemen en verdedigen
- Juan Ginés de Sepulveda (filosoof, theoloog)  verorveringspolitiek
o Brutale onderwerping en kerstening toegestaan
o Vier argumenten waarom het gerechtvaardigd is  inheemse
volkeren zijn afgodendienaren, van nature uit slaaf, deden een
mensenoffers, kannibalisme en sodomie  er moesten oorlogen
worden gevoerd om deze misdaden tegen de natuur uit te roeien
o Baseerde zich op de theorie van de natuurlijke slavernij (Aristoteles)
 sommige mensen zijn van nature inferieur en zijn daarom
voorbestemd om slaaf te worden
- Bartolomé de las Casas
o Tegen gebruik van geweld om christendom te brengen
o Ontkende natuurlijke slavernij niet maar inheemse volkeren waren
niet de barbaren van Aristoteles  geen gedwongen kerstening
door oorlog
 Mensen die veel intellectuele capaciteiten hebben die het
woord van God nog niet gekregen hebben. Daarom moeten
we ze uitnodigen tot de kerk om ze zo de kans te geven dat
ze het licht krijgen van God.
o Oorlog tegen ketters (eerst gelovig, dan niet meer) en ongelovigen
was gerechtvaardigd maar niet tegen de inheemse volkeren omdat
zij geen
ketters waren die gestraft moesten worden
Het dispuut dat vooral op theoretische gronden werd gevoerd, was echter
evenzeer verbonden met de economische belangen van de koloniale
veroveringen waarin de vervlechting tussen kerk en staat, tussen God en goud,
tussen koning en missionaris centraal stond. De Spaanse missionaris in de

Pagina 9 van 140

, zestiende eeuw was tegelijkertijd priester en officier van de koning. Evangelisatie
was nauw verbonden met de accumulatie van goud en was dus een politieke en
economische onderneming
De Spaanse veroveraars, de conquistadores, werden door de koning beloond met
de arbeid van de niet-christelijke onderworpen volkeren, de encomienda
- Steeds meer inheemse volkeren begonnen voor hen te werken
- Je moest de lokale bevolking dwingen om hen aan het werk te zetten
Spanje begon meer en meer bevolkingen te overmachtigen om voor zich te
werken. Men begon de lokale bevolking te dwingen om op die veroverde landen
te werken. Zo ontwikkelde men het Ecomienda-systeem  men kreeg een stuk
grond en de toegang tot een bepaalde bevolkingsgroep die voor hem begon te
werken. Dat was geen klassieke vorm van slavernij, maar ook niet de moderne
die we later zullen leren kennen. Het was eerder een collectieve slavernij, want
de groep die onder jouw gezag stond moet via dwangarbeid en controle
gevraagd worden om te werken voor Spanje (die dwang kon tot extreme ideeën
overgaan).
De inheemse bevolkingen moeten een deel van hun opbrengsten leveren en in
ruil kregen ze het christendom en de Spaanse staal die werd aangeleerd
Voor de inheemse bevolkingen was er helemaal geen vrijheid in het christendom
en helemaal geen christendom in vrijheid
Hier was de koning zich van bewust, dus hij wou een compromis zoeken tussen
zijn belangen (grond met lokale bevolking) en de belangen van de lokale
bevolking (vrijheid).
De koning stond open voor de argumenten van de Las Casas en reeds voor het
dispuut van Valladolid werd het systeem gedeeltelijk hervormd. In 1537 had de
paud de inheemse volkeren als rationeel bestempeld, en in 1542 werden de
Nieuwe Wetten ingevoerd om het systeem zelfs af te schaffen. In een deel van
de kolonies lukte dit, maar het zou tot 1791 duren vooraleer het systeem
verdween uit het Spaande Rijk.
Waarom deze discussie  Las Casas
- Beschuldigde van het tot slaaf maken van Afrikanen. Want als die lokale
inheemse bevolkingen niet wou werken om het land, wie gaat het dan
doen? Portugezen hadden het idee om die Afrikanen te ontvoeren en daar
te laten werken
- Debat nooit gevoerd door bevolking zelf van Amerika.
Een van de belangrijkste discussiepunten omtrent de menselijke emancipatie 
de relatie tussen onszelf en de anderen, wat in de werkelijkheid neerkwam op de
relatie tussen een zich uitbreidend Europa en de gebieden die onder de voet
werden gelopen en bevolkingen die onderdrukt werden of in slavernij geworpen.
De ontmoeting met de andere  kan de andere eventueel worden zoals ons. De
andere worden maar geaccepteerd wanneer ze Europeaan kunnen worden. De
eigenheid, diversiteit van de mensheid wordt nog niet onderkend.




Pagina 10 van 140