samenvatting - etiologische criminologie

2

, Etiologische criminologie

Inleidende bedenkingen over criminologie en etiologie
Waar houdt de etiologische criminologie zich mee bezig?
Etiologie is een van de oudste deelprincipes van de criminologie
Wat is normaal gedrag? Kan je op veel manieren begrijpen  criminologie is voor
een deel een normatieve wetenschap, hoe die normen bestaan
Centraal
- Aetia + logos = oorzaken van criminaliteit.
- Etiologie = activiteiten gericht op het vinden van oorzakelijke verbanden
Criminologie als wetenschap
Sutherland: historische belangrijke definitie (3 componenten) (lang dominant
geweest, de sociologische invalshoek mbt:
- De sociologische studie van het wetgevende proces
- De sociologie van de criminaliteit (het breken van strafwetten of de sociale
psychologie van de regelovertreder)
- De sociologie van de straf en strafsystemen
Definitie vandaag de dag  dia 5 (niet vanbuiten leren)  toont aan hoe breed
criminologie vandaag de dag is in vergeleken met de beginmethode. Men heeft
ook aandacht voor slachtoffer, methoden wat lange tijd niet zo was. Etiologie
beïnvloed vaak de meeste andere domeinen.
- De definitie bevat 8 deelcomponenten
o Verklaring van criminaliteit, daderschap en slachtofferschap,
preventie van criminaliteit, controle op criminaliteit, behandeling
van criminaliteit, daders, slachtoffers, de studie van het meten van
criminaliteit in de breedste betekenis, de opheldering van
criminaliteit, (straf)wetgeving en diens etiologie, de toepassing van
de strafwegen de strafrechtsbedeling, systemen van straftoemeting
en strafuitvoering

Criminaliteit als bewegend doelwit
Doelwit dat ooit is gecreëerd. Het voorwerp van de criminologie is een
moving target. Op het moment dat men een definitie bedenkt dan
kunnen andere zeggen van ja maar die gedragingen zijn ook regel
overtredend maar vallen daarbuiten, dus het is bijna onmogelijk om een
vaste perfecte definitie te bedenken.




2

, Multidisciplinair
- Juristen, penologen en historici  inbreuk tegen juridische regels (gelden
in een specifieke context-gebonden jurisdictie)
o Bestuderen het tot stand komen en afschaffen van (straf-)
rechtelijke regels
- Biologen  bestuderen de erfelijke, moleculaire, hormonale
achtergronden van regelovertreders, alsook de rol van neurotransmitters
en hersenstoornissen bij regelovertreders
o Hebben de neiging om zich toe te spitsen op meer ernstige
gedragingen die een gewelddadig karakter hebben
- Psychologen  antisociaal gedrag
o Breder dan enkel de strafrechtelijke definitie want hier kijkt men
ook naar peuters en kinderen die nog niet aansprakelijk kunnen
gesteld worden
- Sociologen en culturele antropologen  deviantie
o Reactie van maatschappij op regelovertreding
- Strafrechtjuristen  toepassing van strafrechtsregels
Relatie: evolutionaire biologen, psychologen, criminologen
- 1° Altruïsme- en coöperatiefalen (eigendomscriminaliteit,
bedrogmisdrijven…) 2° Gevolg van geëvolueerde modules (bloedwraak,
eerwraak, oorlogsvoering…) 3° Gevolg van maladaptieve kenmerken
(mismatch) (psychopathie, lage frequentiestrategie)
- Wijzen op adaptieve kenmerken van conformiteit
- Stellen zich vragen over hoe niet-adaptieve kenmerken in stand gehouden
worden (bijproducten en maladaptaties)
o G. Williams / R. Dawkins: zelfzuchtige genentheorie.
o W. Hamilton: verwantenselectie.
o R. Trivers: wederkerig altruïsme.
o R. Alexander: indirecte wederkerigheid.
o H. Gintis: Indirecte wederkerigheid + straffen.

Criminaliteit Antisociaal gedrag

Is niet altijd voor iedereen een misdrijf Wordt door de meeste individuen als offensief
gezien
Kan slachtofferloze misdrijven inhouden
Omvat geen slachtofferloze delicten
Is steeds een inbreuk op een (straf)wet
Is vaak maar niet altijd strafbaar onder de
Kan adaptief en normaal zijn vanuit evolutief
(straf)wet
perspectief
Is niet normaal en wordt als niet-adaptief gezien
vanuit evolutief perspectief



Probleem met criminologie = criminologie = objectwetenschap  objecten
kunnen vanuit veel invalshoeken bestudeerd worden
Wat is regelovertreding? Specifieke norm of regel overdeden? De overtreden
norm geeft uitdrukking aan een waarde die belangrijk is voor de integratie van


2

, de samenleving. De overtreding van die norm wordt verhinderd via het opleggen
van een formele of informele sanctie.


Opgelet met naturalistische en moralistische fout
- 1° = men wil zeggen dat uit het feit dat iets bestaat, besluiten dat iets
goed is
- 2° = vertrekt van hoe de wereld er zou moeten uitzien. Op basis daarvan
verwerpt datgene wat in de natuur voorkomt en niet past in iemands
moreel kader

De etiologie is geïnteresseerd in oorzaken van handelingen die een vorm van
regelovertreding inhouden
Hedendaagse etiologie hanteert vaak strafrechtelijke definities, hedendaags
prototype: de definitie van Per-Olof H. Wikström

Een misdrijf plegen  in enge zin = strafbaar gestelde handelingen stellen door
een norm die in het strafrecht wordt beschermd te overtreden. Dus in technische
zin = het overtreden van een regel waarvan de overtreding met strafrechtelijke
sanctie wordt bestraft.
Juridische definitie is vaak beter omdat ze conceptuele duidelijkheid schept en
omdat ze de contouren legt die het voorwerp van verklaringsmodellen moeten
uitmaken.
Het doel van onderzoek naar oorzaken van criminaliteit is het geven van een
rationele ws verklaring voor het overtreden van een regel, wetende dat de
overtreding een sanctie met zich meebrengt.
Criminologie hanteert vaak strafrechtelijke definities  Per-Olof H. Wikström
- Een misdrijf bestaat uit vier componenten = een handeling die een
overtreding inhoudt, die een wettelijke basis heeft en
waartegen een officiële ms reactie volgt.
Aan een te enge strafrechtelijke definitie kleven volgens critici
nadelen  men weet niet wat nu de essentie is van
handelingen die criminaliteit uitmaken
Er bestaan ook verschillende handelingen, slachtofferloze
vormen van regelovertredend gedrag, die strafrechtelijk
verboden zijn, maar waarvan niet iedereen vindt dat de
officiële stempel criminaliteit verdienen bv middelengebruik
Er zijn enorm veel definities van criminaliteit  dat mag er niets voor zorgen dat
er een gevoel van defaitisme ontstaat = gevoel dat het fenomeen niet
onderzoekbaar is en dat we beter iets anders kunnen doen
Deze piramide van John Hagan laat zien dat gedragingen verschillen in ernst en
in de mate waarin zij door een meerderheid of minderheid van de bevolking als
criminaliteit wordt gezien.
- !! inzicht dat er ook gradaties zijn in criminaliteit


2

, - Core crimes (traditionele werkdomein van etiologie),
- Unrecognized blameworthy harms (sociaal schadelijk gedrag, dat op grote
schaal als minder schadelijk wordt gezien, maar toch grote gevolgen
heeft)
- Public-only recognized harms (wat publieke opinie als crimineel ziet)
- State-only recognized harms (enkel de staat die het als crimineel ziet)
- Constructed crimes (sociaal)
- Constructed devinace (er is een sanctie, maar geen strafrechtelijke)
- Repressive state crimes (misdrijven gepleegd door staten: massamoord,
genocide)
Criminologie in de levensloop  bestudeert ook antisociaal gedrag van peuters
en kleuters en gaat zo verder door de dood van de mens. Daarin zien we dat
kinderen niet aansprakelijk kunnen zijn, maar dat ze ook wel evenveel kunnen
stelen en geweld gebruiken als volwassenen. De leeftijdsgrens is variabel in tijd
en ruimte.
Over definities is al te veel inkt gevloeid. Vele criminaliteitsdefinities werden al
gegeven, steeds tussen uitersten
- Normaal vs abnormaal  statische, medisch, maatschappelijk aanvaard
Consensusvisie vs conflictvisie
- 1° = een brede consensus tussen diverse sociale groepen in de
samenleving ligt aan de basis van het ontstaan van strafwetten
o Het bestaan van een reeks van breed gedeelde waarden en normen
kan gehanteerd worden als belangrijke motivatie om etiologisch
onderzoek te doen
o Misdrijven tegen breed gedeelde waarden werden door Durkheim
basis collectief bewustzijn genoemd = basisbewustzijn heeft
betrekking op basisrechten die van belang zijn voor het in stand
houden van een samenleving. Anderzijds erkende hij wel dat de ms
consensus over bepaalde fenomenen minder groot was =
misdrijven tegen het bewustzijn op hoger niveau bv visies op
abortus of euthanasie
- 2° = bestaan van ernstige normatieve conflicten tussen sociale groepen in
de samenleving over welke gedragingen nu als ongepast en welke als
gepast moeten worden beschouwd door het strafrecht
o Het zijn voor machtige groepen die bepalen wat criminaliteit is op
dat moment
Anthony Walsh onderscheidt als zinvol vanuit interdisciplinair oogpunt:
- Mala in se = misdrijven die op zichzelf als kwaad worden beschouwd
- Mala prohibita = zaken die in het strafrecht staan, maar niet overal.
Inbreuken tegen bepaalde regels maar niet noodzakelijk strafrechtregels,
er is geen consensus
o Bv gebruik van middelen (soms aanvaard, soms niet)

 In hoofdzaak wordt er gekeken naar mala in se
Sociale schadelijkheid


2

, - Verzoeningspoging van R.Agnew: blameworthy harms, condemned by the
public sanctioned by the state (baseert zich op de prisma van Hagan)
John Hagan toont met deze prisma aan dat er verschillende vormen van
regelovertredend gedrag bestaan die onder de categorie blameworthy harms
vallen.
Criminaliteit als sociale constructie versus de ontologische categorie van gedrag
In technische zin: ja, sociale constructie maar de handelingen zijn wel reëel
omdat de gevolgen reëel zijn  technisch gezien want als je het idee van een
sociale constructie te eng zal doortrekken dan is er een probleem, je kan er dan
geen oorzaken voor bedenken. Constructies bestaan in het hoofd van mensen,
maar het gedrag is reëel.
Definitie van wetenschapsfilosoof Mario Bunge: klemtoon op mensenrechten
- “A criminal action may be defined as an action that, either deliberately or
out of negligence, causes harm, violates basic rights, or hinders the
discharging of basic duties.”
o Wijst op het feit dat mensen in samenlevingen basisrechten
verworven hebben, maar ook plichten hebben en verwijst daarbij
expliciet naar de UVRM
We spreken voortdurend over criminaliteit en regelovertredend gedrag, maar is
criminaliteit geen vorm van regelovertredend gedrag? Het gaat over regels of
normen die op een bepaald moment in een bepaalde samenleving geldig zijn en
waarvan de inwoners van die jurisdictie weten dat op die overtreding een sanctie
volgt.
Hoewel de verschijningsvormen van criminaliteit variëren in tijd en ruimte, is er
één zaak gemeenschappelijk aan de bredere waaier van strafbaarstelling: het
principe van de persoonlijke bereidheid de regel te overtreden, wetende dat de
overtreding een sanctie met zich kan meebrengen en dat er ofwel direct ofwel
indirect schade is toegebracht door de handeling.
Het intentioneel karakter van de handeling!!

Enkele grote vraagstukken in de criminologie
Spreidingsvraagstuk = de spreiding of ongelijke verdeling
van regelovertredend gedrag in de samenleving
- 3 vragen
o Hoe en waarom is regelovertredend gedrag
ruimtelijk verspreid over een samenleving?
o Hoe en waarom varieert regelovertredend
gedrag door de tijd in een samenleving?
o Hoe en waarom is regelovertredend gedrag
sociale verspreid over diverse groepen in de
samenleving?
- 3 componenten
o Geografische spreiding  kunnen wijzen op mogelijke, niet-
toevallige verschillen in de werking van causale mechanismen die


2
bij mensen regelovertredend gedra genreren

,  Landen, buurten, straten, pleinen…
o Temporele spreiding  allerlei variaties in frequentie en aard van
misdrijven tussen de maanden van het jaar, tussen de dagen van
de week en zelfs de uren van de dag
o Sociale spreiding  variaties tussen mensen, categorieën en
groepen in de samenleving
 Kennis over het waarom mensen en organisaties misdrijven
plegen of zich daarvan weerhouden
Etiologische of ontstaansvraagstuk = oorzaken van het ontstaan en voortbestaan
van regelovertredend gedrag bij mensen ontrafelen, in het bijzonder de variatie
in crimineel gedrag te relateren aan verschillen tussen mensen




Reactievraagstuk = waarom worden gedragingen als criminaliteit benoemd
- Wie bepaalt op grond van welke motieven welke gedragingen worden
gecriminaliseerd en welke niet?
o Het woord criminaliteit wordt onder criminologen die het
criminaliseringsvraagstuk bestuderen gemeden en deze
onderzoekers hebben het vaker of deviantie of afwijkend gedrag
o Er wordt sterk gericht op de overheid
o Benoemingsproces (vooral radicale criminologie die het tot het
extreme doortrok)
Bestrijdingsvraagstuk (= oplossingen om criminaliteit te bestrijden en te
voorkomen)
- Primaire preventie = gehele bevolking
- Secundaire preventie = risicogroepen
- Tertiaire preventie = recidivevoorkomend, rehabilitatie

Besluit
Definitieproblemen met als rode draad schade dat een belangrijk element is
Criminologie tracht diverse hoofdvragen te proberen op te lossen
Het plegen van delicten hangt samen met heel veel kenmerken (risico- en
beschermingsfactoren)
Het mag nu al duidelijk zijn dat er veel theorieën bestaan en dat het dus eigenlijk
volgens sommige criminologen heel slecht is gesteld met het vakgebied van de
etiologische criminologie.
Het is bijkomend belangrijk inzicht in de empirische waarde van een stroming te
verkrijgen en de mogelijkheden en beperkingen van een theoretische school of
stroming in te zien




2

, De vroege etiologische benaderingen in een notendop
Inleiding
Criminologie = jonge sociale wetenschap
Oorsprong: pre-wetenschappelijke kennisvormen die aandacht besteedden aan
juridische aspecten van misdaad en/of bestrijding  deze ws gaf aan alles een
betekenis waar de mens geen verklaring aan kon geven.
Diverse scholen doorheen de tijd:
- Pre-wetenschappelijke opvattingen (religie en filosofie)  demonen
- Klassieke school (classicisme)  economisch kosten-baten analyse dat
stelde dat het menselijk handelen gestoeld is op een afweging van alle
kosten (pijn) tegenover alle voordelen (plezier) (utilitarisme)
- Positivistische school (oude oorzakenleer, op zoek naar defecten) 
gedrag moet oorzakelijk verklaard worden
o Kernidee Lombroso  delict gedrag heeft oorzaken die op
systematische wijze onderzocht kunnen worden (vader moderne
criminologie).

Het classicisme in de criminologie
Classicisme: reactie op willekeur in strafrecht tijdens AR. Wijzen op
tekortkomingen in het strafrecht. Men kende de gevolgen niet van het eventueel
ovetreden van een wet.
Twee individuen konden een verschillende straf krijgen voor dezelfde straf, dat
was problematisch.
- Bentham (utilitarisme)  An introduction tot he Principles of Morals and
Legislatoin
o Twee soevereine meesters = pijn en genot (geluk). Geluk is de som
van alle plezier min de som van alle pijn. Vermijden van pijn en
verwerven van plezier zijn de belangrijkste motieven voor het
menselijk handelen
o Strengheid van de straf, zwaarte van de straf, snelheid waarmee


2
wordt gestraft  !! afschrikking

,  De zwaarte van de straf is alleen belangrijk wanneer de
snelheid en zekerheid van straffen niet kunnen worden
gewaarborgd. Zeer zware straffen ondermijnen mogelijks het
gezag; hoe zwaarder de straf, hoe onwaarschijnlijker dat hij
wordt toegepast en hoe onzekerder de straf, hoe zwaarder de
straf moet zijn om af te schrikken
- Beccaria  over misdaad en straffen.
o Hij vergelijkt een misdadiger met een wetsgetrouwe burger. Beiden
maken ze een kosten-batenanalyse die voor de andere het
overtreden van een wet tot gevolg heeft en voor de andere niet.
o Strafrecht  afschrikken, sneller straffen, gevangenisstraf boven
doodstraf
Als reactie op het classicisme ontstond een denkrichting  wie tot delictgedrag
overgaat doet dit omdat op biologisch, psychologisch en/of sociaal vlak is fout is
gelopen en nog steeds fout loopt. Daarom moeten we onderzoeken welke
factoren delictgedrag uitlokken en hoe de invloed van deze factoren kan
tegengegaan worden.

Empiricisme als voorloper van de vroege etiologische
benaderingen
Grondlegger: Quetelet  onderzocht factoren die samengingen met delinquent
gedrag adhv een wetenschappelijke benadering
- Criminaliteit (propension) als sociale categorie (opgelet= valse
dichotomie)
- Criminele statistieken: leeftijd-criminaliteitscurve
o Men start met officiële cijfers van veroordeelden en combineert
deze info met allerlei soorten identificatiefactoren

Kritiek op het empiricisme
A-theoretisch (geen theorieën)
De statische analyse als doel op zich  de inhoud ondergeschikt aan de analyse
Geen kritische reflectie
Enkel aandacht voor wat uiterlijk waarneembaar is

Kenmerken van de vroege positivistische etiologie
Persoon van de dader staat centraal (veroordeelde dader)
- Verschuiving daad (act)  dader (actor)
Onderscheid misdadiger en niet-misdadiger (klassieke dichotomie)
- Daad = symptoom van onderliggende pathologie
o Daad = symptoom van een of andere onderliggende pathologie, en
het ingrijpen in deze pathologie zal in de toekomst recidive
vermijden via de combinatie van de rehabilitatie van de dader die
nog over enige vorm van vrije wil beschikte,



2

, beschermingsmaatregelen van onbeperkte duur voor verstokte
recidivisten en de algemene en individuele afschrikking.
- Sociaal verweer (defense sociale – Prins)
- Interventie om misdaad in toekomst te voorkomen (als we de oorzaak niet
kennen dan kunnen we interventies maken= zorgen dat we niet meer in
dezelfde fout vallen
 Kritiek: vooral een tweedeling

Diversificatie in het vroege positivisme
Oorzaken opsporen volgens wetenschappelijke methoden
Determinatie (bv biologische onvolmaaktheden): mens volledig bepaald door
factoren buiten vrije wil (reflecteert 19de -eeuwse kennis)
Ontwikkeling van
- Biologische onderzoekstraditie: biologisch determinisme
o Lombroso & Italiaanse antropologische school
- Psychologische onderzoekstraditie: psychologisch determinisme
o Franse milieuschool
- Sociologische onderzoekstraditie: sociologisch determinisme
o Franse milieuschool

De biologische benaderingen zijn sterk in trek gebleven tot in de jaren 50 van de
20ste eeuw. Men (Italiaanse school) zocht naar mogelijke samenhangen tussen
bepaalde lichamelijke kenmerken, biologische onderontwikkeling, een gebrekige
erfelijke aanleg en criminaliteit. Maar ook verband tussen lichamelijke constitutie
en delictgedrag, alsook tussen chromosomenafwijkingen en delictgedrag.

Het vroege biologische positivisme
Darwin  evolutietheorie
- Natuurlijke selectie
Eugeneticabeweging  doel: soortverdeling door zowel de beïnvloeding van
genetische als omgevingscomponenten die ongunstige fenotypes
teweegbrachten. De mens zou vat kunnen krijgen op diens eigen evolutie en
daardoor veel maatschappelijk leed kunnen sparen.
- De term werd later volledig onterecht aangewend om politiek en ms
ongewenste elementen weg te werken. Bv grootschalige controle op IQ
van Amerikaanse immigranten waarna er een grote schaal
sterilisatiepraktijken kwamen van mensen die niet aan de norm voldeden.
Lombroso: L’uomo delinquente  atavisme (determinerende elementen van
constitutie)
Enrico Ferri  geen vrije wil
Rafaelle Garofalo  natuurlijke misdrijven: overal gelden
- Probity = aspect voor andermans eigendom
- Pity = medelijden = verafschuwing van het vrijwillig toedienen van leed


2
aan anderen