Fysieke revalidatie: dwarslaesie
Dwarslaesie
Primaire stoornis
Wat
Een beschadiging van het ruggenmerg en/of de in het wervelkanaal lopende zenuwwortels
Gevolg
- Continuïteitsonderbreking van de opstijgende en afdalende structuren
- De besturing van de ruggenmergreflexen is weggevallen of de reflexen zelf
Onderscheid tussen dwarslaesie en para- en tetraplegie
Tetra- en paraplegie
- Neurologische syndromen
Paraplegie
- Verlamming ter hoogte van romp en benen
Tetraplegie
- Verlamming ter hoogte van de armen, romp en benen
Dwarslaesie
- De paraplegie of de tetraplegie is het gevolg van een beschadiging van get centrale
zenuwstelsel thv het ruggenmerg
- Kan ook het gevolg zijn van een perifere zenuwaantasting
Polyneuropathie, Guillain Barré
Oorzaken
Trauma
- 75%
- Verkeers- en arbeidsongevallen
- Sportongevallen
- Vallen
- Geweld
- Zelfmoordpoging
Niet-trauma
- 25%
- Vasculaire stoornissen
- Ontstekingen
- Tumoren
- …
Incidentie
1 à 2 personen per 100 000 inwoners
Prognose
Functioneren
- Afhankelijk van de uitgebreidheid van het letsel
- Complete laesie
Letsel is definitief
Men kan een goede prognose stellen op vlak van functioneren rekening houdend met de hoogte van het letsel
- Incomplete laesie
Moeilijker te voorspellen hoe ver het letsel zal doorzetten
1
,Meest voorkomende doodsoorzaken
- Urinaire infecties
- Ademhalingsmoeilijkheden
- Luchtweginfecties
- Diep veneuze trombose
- Cachexie
Sterk verslechterende lichaamsgesteldheid met vermagering, spieratrofie, anemie, bruingele verkleuring van de
huid en algemene zwakte tgv chronische ziekten
Levenskansen
- Zijn gestegen door de betere preventie matregelen ter voorkoming van decubitus, … meer kennis en betere
diagnose
- Sterk afhankelijk van de zelfdiscipline van de patiënt
Sociale prognose
- Moeilijk te stellen want deze is afhankelijk van de omgeving van de patiënt en het verwerkingsproces van de
handicap
Classificatie
Motorische uitval
De actieve, willekeurige motoriek wordt aangestuurd via afdalende motorische systemen
- Bij onderbreking wort de spier niet bereikt
Er ontstaat een verlamming distaal van de laesiehoogte
Dwarslaesiebeeld
- Bepaald door de myelumbeschadiging
Schade in het ruggenmerg
- Bij een volwassen persoon corresponderen de ruggenmerg segmenten niet meer met het wervellichaam
Ruggenmergsegment
- Stukje ruggenmerk tussen 2 uittredende zenuwwortels
Dwarslaesie
- Wordt benoemd naar het laatst intacte myelumsegment
Voor motorische en sensibele kwaliteiten
Beschadiging in het cervicale myelum en eerste thoracaal segment
- Stoornis van alle vier de ledematen
- Tetraplegie
Beschadiging onder het niveau TH1 of D1
- Stoornis in de romp en de onder ledematen
- Paraplegie
Fracturen ter hoogte van de wervel L1 en lager
- Geen sprake van een myelumletsel
- Beschadiging van de cauda
- Verlamming van lower-motor neuron-type of een slappe verlamming
Sensibele uitval
Door de onderbreking in het ruggenmerg worden de prikkels die door de receptoren worden opgevangen niet
waargenomen
- Zij kunnen de cortex niet bereiken
Stijgende banen
2
,Onder het niveau van de dwarslaesie bestaat er een volledige uitval voor alle sensibele kwaliteiten
- Aanraking
- Pijn
- Koude en warmte
- Proprioceptie
De sensibiliteitstoornis is een belangrijks factor in de handicap
- Kunnen aanleiding geven tot secundaire stoornissen
Decubitus
o Geen waarneming van druk en pijn
Contracturen
o Door het ontbreken van de houdingszin neemt patiënt verkeerde houdingen aan in zijn rolstoel
Seksuele stoornissen
Psychische stoornissen
o Alleen je hoofd voelen
Gemengde beelden van sensibiliteitsstoornissen
- Er kunnen verschillende strengen beschadigd zijn
- Het laesieniveau kan aan beide zijde van het ruggenmerg anders zijn
Verschillende sensibele segmenten
- Getest via het dermatoomschema
Draagt bij tot een volledige diagnose
Het benoemen van een dwarslaesie alleen naar het ossale trauma geeft geen informatie
over de hoogte en de mate van het myelumletsel
Niveau bepaling
International Standards for Neurological and Functional Classification of Spinal Cord Injury (ISCSCI)
- Opgemaakt door ASIA (American spinal injury association)
- Beperkt zich tot de spierkrachtmeting van 10 kernspieren aan beide zijden ter bepaling van het motorisch niveau
- 28 punten aan beide zijden waar de sensibiliteit gemeten wordt
Sensibel niveau
- Bepaald door het meest distale geïnnerveerde dermatoom met een intact pijngevoel- en fijne tast
Naar het laatst intacte segment
- Dwarslaesie sensibel 5
Segment C5 is sensibel intact en onder C5 begint de uitval
Motorisch niveau
- Bepaald door de meest caudaal gelegen myotoom waarvan de sleutelspier minimaal graad 3 heeft terwijl de
sleutelspier erboven graad 5 heeft
Een dwarslaesie waar de ellenboogflexie graad 5, de polsextensoren graad 3 en de ellenboogextensie graad 0
heeft, is C6 motorisch compleet.
Complete dwarslaesie
- Er is geen sensibiliteit of willekeurige motoriek aanwezig in het laagst sacrale segment
- Elke dwarslaesie waarbij dit wel gevonden wordt is incompleet
3
, ASIA Kenspieren naar Kendall en Kendall
Secundaire stoornissen
Spastische verlamming, slappe verlamming, contractuur vorming
2 soorten verlammingen
- Spastische verlamming
Upper motor neuron laesion (UMN)
- Slappe verlamming
Lower neuron laesion (LMN)
Onmiddellijk na het ongeval treedt er steeds een spinal shock fase op
- Geen enkele reflexactiviteit is aanwezig
Spastische verlamming
Wordt veroorzaakt door laesies van het motorische systeem in de herenen, de hersenstam of het ruggenmerg
- Met uitzondering van de motorische voorhoorncel
De spinale reflexbogen blijven voortdurend in werking omdat ze niet meer geregeld worden door de hersencentra die
normaal de spiertonus inhiberen
- Er is wel een verlamming aanwezig
De inhiberende invloed op de spinale reflexen vallen weg
We zien hyperflexie, pathologische reflexen en verhoogde spierspanning
- Spasticiteit van de spinale oorsprong
Spasticiteit komt alleen voor als er onder het laesieniveau nog intact ruggenmerg aanwezig is
Letsel in de cauda equina
- Geeft een slappe verlamming
Karakteristieken spasticiteit
- Weerstand die afhankelijk is van de snelheid van bewegen
- Verhoogde rusttonus
- Clonieën
- Knipmesfenomeen
- Maar ook
Verminderde spierkracht
Verminderde coördinatie
Dwarslaesie
- Spasticiteit uit zich niet in een vaststaand patroon
Afhankelijk van de prikkel of van de uitgangspositie vertoont de patiënt een flexie of een extensiespasticiteit
In het begin overheerst het flexiespasme
4
Dwarslaesie
Primaire stoornis
Wat
Een beschadiging van het ruggenmerg en/of de in het wervelkanaal lopende zenuwwortels
Gevolg
- Continuïteitsonderbreking van de opstijgende en afdalende structuren
- De besturing van de ruggenmergreflexen is weggevallen of de reflexen zelf
Onderscheid tussen dwarslaesie en para- en tetraplegie
Tetra- en paraplegie
- Neurologische syndromen
Paraplegie
- Verlamming ter hoogte van romp en benen
Tetraplegie
- Verlamming ter hoogte van de armen, romp en benen
Dwarslaesie
- De paraplegie of de tetraplegie is het gevolg van een beschadiging van get centrale
zenuwstelsel thv het ruggenmerg
- Kan ook het gevolg zijn van een perifere zenuwaantasting
Polyneuropathie, Guillain Barré
Oorzaken
Trauma
- 75%
- Verkeers- en arbeidsongevallen
- Sportongevallen
- Vallen
- Geweld
- Zelfmoordpoging
Niet-trauma
- 25%
- Vasculaire stoornissen
- Ontstekingen
- Tumoren
- …
Incidentie
1 à 2 personen per 100 000 inwoners
Prognose
Functioneren
- Afhankelijk van de uitgebreidheid van het letsel
- Complete laesie
Letsel is definitief
Men kan een goede prognose stellen op vlak van functioneren rekening houdend met de hoogte van het letsel
- Incomplete laesie
Moeilijker te voorspellen hoe ver het letsel zal doorzetten
1
,Meest voorkomende doodsoorzaken
- Urinaire infecties
- Ademhalingsmoeilijkheden
- Luchtweginfecties
- Diep veneuze trombose
- Cachexie
Sterk verslechterende lichaamsgesteldheid met vermagering, spieratrofie, anemie, bruingele verkleuring van de
huid en algemene zwakte tgv chronische ziekten
Levenskansen
- Zijn gestegen door de betere preventie matregelen ter voorkoming van decubitus, … meer kennis en betere
diagnose
- Sterk afhankelijk van de zelfdiscipline van de patiënt
Sociale prognose
- Moeilijk te stellen want deze is afhankelijk van de omgeving van de patiënt en het verwerkingsproces van de
handicap
Classificatie
Motorische uitval
De actieve, willekeurige motoriek wordt aangestuurd via afdalende motorische systemen
- Bij onderbreking wort de spier niet bereikt
Er ontstaat een verlamming distaal van de laesiehoogte
Dwarslaesiebeeld
- Bepaald door de myelumbeschadiging
Schade in het ruggenmerg
- Bij een volwassen persoon corresponderen de ruggenmerg segmenten niet meer met het wervellichaam
Ruggenmergsegment
- Stukje ruggenmerk tussen 2 uittredende zenuwwortels
Dwarslaesie
- Wordt benoemd naar het laatst intacte myelumsegment
Voor motorische en sensibele kwaliteiten
Beschadiging in het cervicale myelum en eerste thoracaal segment
- Stoornis van alle vier de ledematen
- Tetraplegie
Beschadiging onder het niveau TH1 of D1
- Stoornis in de romp en de onder ledematen
- Paraplegie
Fracturen ter hoogte van de wervel L1 en lager
- Geen sprake van een myelumletsel
- Beschadiging van de cauda
- Verlamming van lower-motor neuron-type of een slappe verlamming
Sensibele uitval
Door de onderbreking in het ruggenmerg worden de prikkels die door de receptoren worden opgevangen niet
waargenomen
- Zij kunnen de cortex niet bereiken
Stijgende banen
2
,Onder het niveau van de dwarslaesie bestaat er een volledige uitval voor alle sensibele kwaliteiten
- Aanraking
- Pijn
- Koude en warmte
- Proprioceptie
De sensibiliteitstoornis is een belangrijks factor in de handicap
- Kunnen aanleiding geven tot secundaire stoornissen
Decubitus
o Geen waarneming van druk en pijn
Contracturen
o Door het ontbreken van de houdingszin neemt patiënt verkeerde houdingen aan in zijn rolstoel
Seksuele stoornissen
Psychische stoornissen
o Alleen je hoofd voelen
Gemengde beelden van sensibiliteitsstoornissen
- Er kunnen verschillende strengen beschadigd zijn
- Het laesieniveau kan aan beide zijde van het ruggenmerg anders zijn
Verschillende sensibele segmenten
- Getest via het dermatoomschema
Draagt bij tot een volledige diagnose
Het benoemen van een dwarslaesie alleen naar het ossale trauma geeft geen informatie
over de hoogte en de mate van het myelumletsel
Niveau bepaling
International Standards for Neurological and Functional Classification of Spinal Cord Injury (ISCSCI)
- Opgemaakt door ASIA (American spinal injury association)
- Beperkt zich tot de spierkrachtmeting van 10 kernspieren aan beide zijden ter bepaling van het motorisch niveau
- 28 punten aan beide zijden waar de sensibiliteit gemeten wordt
Sensibel niveau
- Bepaald door het meest distale geïnnerveerde dermatoom met een intact pijngevoel- en fijne tast
Naar het laatst intacte segment
- Dwarslaesie sensibel 5
Segment C5 is sensibel intact en onder C5 begint de uitval
Motorisch niveau
- Bepaald door de meest caudaal gelegen myotoom waarvan de sleutelspier minimaal graad 3 heeft terwijl de
sleutelspier erboven graad 5 heeft
Een dwarslaesie waar de ellenboogflexie graad 5, de polsextensoren graad 3 en de ellenboogextensie graad 0
heeft, is C6 motorisch compleet.
Complete dwarslaesie
- Er is geen sensibiliteit of willekeurige motoriek aanwezig in het laagst sacrale segment
- Elke dwarslaesie waarbij dit wel gevonden wordt is incompleet
3
, ASIA Kenspieren naar Kendall en Kendall
Secundaire stoornissen
Spastische verlamming, slappe verlamming, contractuur vorming
2 soorten verlammingen
- Spastische verlamming
Upper motor neuron laesion (UMN)
- Slappe verlamming
Lower neuron laesion (LMN)
Onmiddellijk na het ongeval treedt er steeds een spinal shock fase op
- Geen enkele reflexactiviteit is aanwezig
Spastische verlamming
Wordt veroorzaakt door laesies van het motorische systeem in de herenen, de hersenstam of het ruggenmerg
- Met uitzondering van de motorische voorhoorncel
De spinale reflexbogen blijven voortdurend in werking omdat ze niet meer geregeld worden door de hersencentra die
normaal de spiertonus inhiberen
- Er is wel een verlamming aanwezig
De inhiberende invloed op de spinale reflexen vallen weg
We zien hyperflexie, pathologische reflexen en verhoogde spierspanning
- Spasticiteit van de spinale oorsprong
Spasticiteit komt alleen voor als er onder het laesieniveau nog intact ruggenmerg aanwezig is
Letsel in de cauda equina
- Geeft een slappe verlamming
Karakteristieken spasticiteit
- Weerstand die afhankelijk is van de snelheid van bewegen
- Verhoogde rusttonus
- Clonieën
- Knipmesfenomeen
- Maar ook
Verminderde spierkracht
Verminderde coördinatie
Dwarslaesie
- Spasticiteit uit zich niet in een vaststaand patroon
Afhankelijk van de prikkel of van de uitgangspositie vertoont de patiënt een flexie of een extensiespasticiteit
In het begin overheerst het flexiespasme
4
