Huisartsgeneeskunde 2024-2025
Grondbeginselen van de huisartsgeneeskunde......................................................................................... 5
Doelstellingen.............................................................................................................................................5
Huisartsgeneeskunde.................................................................................................................................5
Hoe verloopt de medische zorg?............................................................................................................... 5
Vergrijzing.............................................................................................................................................6
Morbiditeit in de huisartspraktijk........................................................................................................... 6
Eerstelijns gezondheidszorg...................................................................................................................... 7
Sterke eerste lijn...................................................................................................................................7
Duurzaamheid in de huisartsenpraktijk................................................................................................ 7
Huisartsgeneeskunde.................................................................................................................................8
Hoe evolueert de huisartsenpraktijk?................................................................................................... 8
Samenwerking......................................................................................................................................9
WONCA European Definition..................................................................................................................... 9
1. Primary care management............................................................................................................. 10
2. Persoonsgerichte zorg................................................................................................................... 10
3. Specific problem solving skills........................................................................................................12
4. Comprehensive approach (integrale en allesomvattende aanpak)................................................ 14
5. Community oriented primary care (COPC).................................................................................... 14
6. Holistische benadering................................................................................................................... 16
Morbiditeit in de huisartspraktijk................................................................................................................17
Doelstellingen...........................................................................................................................................17
Epidemiologie...........................................................................................................................................17
Morbiditeit in de huisartspraktijk......................................................................................................... 17
Epidemiologische maten.................................................................................................................... 18
Epidemiologische datacollectie.......................................................................................................... 19
Classificatie van ziekten..................................................................................................................... 19
ICPC............................................................................................................................................. 19
Het voorkomen van ziekten in de huisartspraktijk.............................................................................. 20
Samenvatting........................................................................................................................................... 21
Inleiding in medische besliskunde.............................................................................................................22
Doelstellingen...........................................................................................................................................22
Medische besliskunde.............................................................................................................................. 22
1. Intake..............................................................................................................................................22
2. Diagnostische fase......................................................................................................................... 22
3. Beleidsfase.....................................................................................................................................23
4. Afsluitfase.......................................................................................................................................23
Niet bewuste en mondige patiënt....................................................................................................... 23
Klinisch redeneren (Intermezzo).............................................................................................................. 23
Theorema van Bayes (1702-1761).....................................................................................................23
Diagnosestelling....................................................................................................................................... 24
Duale denkprocessen.........................................................................................................................24
Vroege hypothesevorming..................................................................................................................25
Heuristiek........................................................................................................................................... 25
Vier diagnostische strategieën (Sackett)............................................................................................ 26
1
, De strategie in 3 stappen......................................................................................................................... 26
Het jargon...........................................................................................................................................26
Triage en organisatie van zorg buiten de kantooruren............................................................................ 27
Doelstellingen...........................................................................................................................................27
Inleiding.................................................................................................................................................... 27
Wat is triage?........................................................................................................................................... 27
Pijn-score........................................................................................................................................... 28
Uitdagingen........................................................................................................................................ 28
Organisatie van dringende medische zorg...............................................................................................28
Spoedgevallenzorg.............................................................................................................................29
Zorgpersoneel.................................................................................................................................... 29
Overzicht van middelen en hun gebruik................................................................................................... 29
Urgenties bij de HA............................................................................................................................ 30
Moet ik de handleiding volgen?..........................................................................................................30
Praktische aspecten................................................................................................................................. 30
1733-triage......................................................................................................................................... 30
Emergency Severity Index (ESI)........................................................................................................ 31
Manchester Triage System (MTS)......................................................................................................31
Moetiknaardedokter............................................................................................................................31
Noodnummers....................................................................................................................................32
Casus....................................................................................................................................................... 33
Economische evaluatie in de gezondheidszorg....................................................................................... 34
Motivatie voor economische evaluatie van gezondheidsinterventies.......................................................34
Economische evaluatie............................................................................................................................ 34
Economische analyse........................................................................................................................ 35
Kosten-effectiviteitsanalyse (KEA / CEA)........................................................................................... 36
Kosten-utiliteitsanalyse (KUA / CUA)................................................................................................. 36
Beslissen op basis van KEA of KUA.................................................................................................. 37
Kosten-batenanalyse (KBA / CBA).....................................................................................................38
(On)zekerheid ivm parameters...........................................................................................................38
Toepassing............................................................................................................................................... 38
Het biopsychosociaal model en Positieve Gezondheid........................................................................... 40
Ziekte & gezondheid door de eeuwen heen.............................................................................................40
Systeemtheorie ~ Ludwig von Bertalanffy (1901-1972) en Paul Weiss............................................. 40
Reductionisme & determinisme..........................................................................................................41
Van stoornisdenken naar ecologisch denken.....................................................................................41
Bio-psycho-sociaal (spiritueel) model (BPS-model)................................................................................. 42
Psychische aspecten..........................................................................................................................42
Sociale aspecten................................................................................................................................ 43
Praktische toepassing.............................................................................................................................. 44
Patiëntgerichtheid...............................................................................................................................44
Gezondheid........................................................................................................................................ 44
Preventie in de eerste lijn............................................................................................................................47
Doelstellingen...........................................................................................................................................47
Screening................................................................................................................................................. 47
Bias bij screeningsstudies........................................................................................................................ 48
Lead time bias.................................................................................................................................... 48
Gezonde vrijwilliger-bias.................................................................................................................... 48
2
, Lengte-bias.........................................................................................................................................49
Overdiagnose..................................................................................................................................... 49
Doel van screeningsstudies..................................................................................................................... 50
Van populatiestudies naar onze patiënt - effecten kwantificeren............................................................. 51
Oefeningen...............................................................................................................................................51
Van wieg tot graf.......................................................................................................................................... 53
Inleiding.................................................................................................................................................... 53
Palliatieve zorg: van cure naar care ….................................................................................................... 53
Vroegtijdige zorgplanning................................................................................................................... 53
Zorgdoelen: van DNR naar ABC........................................................................................................ 54
Wilsverklaringen................................................................................................................................. 54
Medische beslissingen bij het levenseinde........................................................................................ 55
Levensverlengend handelen: curatief vs. niet curatief............................................................................. 55
Curatief...............................................................................................................................................55
Palliatief..............................................................................................................................................55
Pijn- en symptoomcontrole........................................................................................................... 55
Palliatieve sedatie.........................................................................................................................55
Actieve beëindiging...................................................................................................................... 56
Het stervensproces.................................................................................................................................. 57
Het geneesmiddelenvoorschrift................................................................................................................. 58
Doelstellingen...........................................................................................................................................58
Inleiding.................................................................................................................................................... 58
Het geneesmiddelenvoorschrift................................................................................................................58
Wie?................................................................................................................................................... 58
Waarom?............................................................................................................................................ 58
Wat?................................................................................................................................................... 58
Hoe?...................................................................................................................................................59
Algemene voorwaarden..................................................................................................................... 60
Voorschrift op stofnaam vs. op merknaam......................................................................................... 60
Bijzondere geneesmiddelencategoriëen.................................................................................................. 61
Generische geneesmiddelen..............................................................................................................61
Biosimilars.......................................................................................................................................... 61
Verdovende middelen.........................................................................................................................61
OTC-medicatie (over the counter)......................................................................................................62
Magistrale bereidingen (MB).............................................................................................................. 62
Weesgeneesmiddelen........................................................................................................................ 62
Van voorschrift tot afleveren van medicatie..............................................................................................63
1. Aanmaken van voorschrift..............................................................................................................63
2. Afleveren van medicatie................................................................................................................. 63
3. Rol apotheker................................................................................................................................. 63
Fraude................................................................................................................................................ 63
Voorschriftfouten................................................................................................................................ 64
Het geneesmiddelenrepertorium (bcfi)..................................................................................................... 64
Terugbetaling van geneesmiddelen......................................................................................................... 65
Interprofessioneel samenwerken............................................................................................................... 67
Professioneel gedrag............................................................................................................................... 67
De 4 I’s van professioneel gedrag...................................................................................................... 67
Interprofessioneel samenwerken............................................................................................................. 67
3
, Interprofessioneel samenwerken....................................................................................................... 68
Reflectie en feedback.........................................................................................................................68
Professionele ontwikkeling................................................................................................................. 68
Criteria ter evaluatie van professioneel gedrag........................................................................................68
Diversiteit in de eerstelijnsgezondheidszorg............................................................................................ 70
Doelstellingen...........................................................................................................................................70
Inleiding.................................................................................................................................................... 70
Theoretisch kader.....................................................................................................................................71
Intersectionaliteit................................................................................................................................ 71
Superdiversiteit...................................................................................................................................71
De wereld rond in 12 kaarten................................................................................................................... 72
Casus....................................................................................................................................................... 76
Mogelijke ziekteverzekeringen................................................................................................................. 76
Wat indien geen verzekering?............................................................................................................ 76
Farmacogenetica (PGx)............................................................................................................................... 78
Bidil®, een geneesmiddel tegen hartfalen............................................................................................... 78
Conclusie van Sheldon Krimsky (~ The Lancet)................................................................................ 78
Endogene en exogene factoren......................................................................................................... 79
Metabolisatie van geneesmiddelen.......................................................................................................... 79
CYP2C19........................................................................................................................................... 79
Andere................................................................................................................................................79
Oplossing........................................................................................................................................... 80
Impact van diversiteit..........................................................................................................................80
‘Onvoorspelbare’ ongewenste effecten.................................................................................................... 80
Farmaco-genetics of farmaco-genomics.................................................................................................. 81
Besluit.......................................................................................................................................................81
Toegankelijke gemeenschapsgerichte zorg.............................................................................................. 82
Doelstellingen...........................................................................................................................................82
Uitdagingen in de GHZ.............................................................................................................................82
Outreachend gemeenschapsgericht werken............................................................................................82
Buurtgerichte zorg (kleinschalig: wijkgerichte zorg)........................................................................... 82
Integrated Community Care (ICC) = geïntegreerde buurtzorg (hoger niveau: populatieniveau)....... 83
Reverse innovation...................................................................................................................................... 84
Inleiding.................................................................................................................................................... 84
Reverse innovation = reciprocal innovation............................................................................................. 84
Community Health Workers (CHW)......................................................................................................... 84
Voorbeeld: CHW in South Africa........................................................................................................ 85
Voorbeeld: CHW in België..................................................................................................................85
Ondersteuning door CHW in de toegang tot PHC..............................................................................86
Barrières.............................................................................................................................................86
Volledig traject van ondersteuning..................................................................................................... 87
EXTRA........................................................................................................................................................... 89
4
,Grondbeginselen van de huisartsgeneeskunde
Doelstellingen
● De student krijgt een overzicht van de grondbeginselen en kenmerken van de huisartsgeneeskunde
● De student kan de positie van de huisarts binnen ons gezondheidszorgsysteem typeren.
● De student kan benoemen wanneer, hoe en waarom de huisarts samenwerkt met andere
hulpverleners in de eerste lijn en met het ziekenhuis en de medische specialisten
● De student kan benoemen hoe de huisarts taken opneemt als manager, pleitbezorger voor
gezondheidspromotie en aanbieder van preventie, en kan dit illustreren met voorbeelden
Huisartsgeneeskunde
ontstaan sinds WOII (ca. 1960)
● voordien: algemene geneeskundige praktijk
● nu: medisch specialisme, vergelijkbaar met bv. medisch specialisme cardiologie of
kindergeneeskunde
● iemand die geneeskunde gestudeerd heeft (6 jaar) kan beginnen aan de specialisatie
Hoe verloopt de medische zorg?
1. huisarts
2. regionaal ziekenhuis
3. academisch/universitair ziekenhuis
uit een populatie van 1000 personen …
● 8/10 heeft medische klacht op jaarbasis
● 3/10 zoekt medische zorg (apotheker, arts, alternatieve geneeskunde …)
○ ¼ raadpleegt arts
○ 21/1000 consulteert specialist
○ 13/1000 gaat naar spoed
○ 8/1000 wordt gehospitaliseerd
● 12-15% wordt via huisarts doorverwezen naar een specialist
⇒ eerstelijns gezondheidszorg is belangrijk voor de ecologie !
● stijging van verwijspercentage geeft overcapaciteit van de ziekenhuizen
● transmurale zorg = samenwerking tussen eerstelijns gezondheidszorg en ziekenhuis
● gevaar: mensen die het hardst roepen krijgen doorverwijzing, terwijl ernstig zieken soms gemist
worden
5
, Vergrijzing
→ door verschuiving in ziekte en morbiditeit, waardoor verhoogde noden aan chronische zorgbegeleiding
→ bevolking wordt ouder en het aandeel van niet-overdraagbare en chronische aandoeningen neemt toe
bevolkingspiramide (verwachting 2035): dubbele vergrijzing bij 45+ en 80+
veranderende epidemiologie
● ↓ acute aandoeningen (infecties, overdraagbare aandoeningen …)
● ↑ chronische aandoeningen (diabetes, obesitas, hart- en vaatziekten, COPD, rugproblemen, artritis,
kankers, psychische problemen …)
○ toename van geweld en ongevallen
○ gevolgen van milieuschade (voedselketen, leefomgeving)
○ invloed van leeftijd, geslacht en sociale klasse
● ↑ multi-morbiditeit / co-morbiditeit
⇒ taak van eerstelijns zorg: chronische en complexe zorg coördineren
Morbiditeit in de huisartspraktijk
6
, Eerstelijns gezondheidszorg
● WHO declaratie Alma Ata (1978)
○ = basis gezondheidszorg bereikbaar, betaalbaar, duurzaam en van goede kwaliteit voor
iedere wereldburger
○ gemeenschapsgerichte integrale eerstelijnszorg voor alle landen
● WHO rapport (2008)
○ eerstelijns gezondheidszorg moet meer dan ooit georganiseerd worden in alle landen
○ uitdagingen: fragmentering van zorg, onderwaardering van preventie, geringe
kosten-effectiviteit, groeiende sociale ongelijkheid …
in Vlaanderen
● 2004: decreet over eerstelijnsgezondheidszorg
● 2008-2009: zorgregiodecreet, besluit betreffende samenwerkingsinitiatieven
● 2010: eerstelijnsconferentie
● 2015: “together we care”
● 2017: eerstelijnsconferentie
● 2019: start van eerstelijnszones (~ ziekenhuisnetwerken)
Sterke eerste lijn
voordelen van een sterke eerste lijn …
● betere outcome qua gezondheid
● lagere kosten
● minder gebruik van gezondheidszorg (oa. minder ziekenhuisopnames)
● meer satisfactie van bevolking
● minder sociale ongelijkheid
bepaald op basis van …
● structuur: beleid, economische randvoorwaarden en professionele
ontwikkeling van beroepsgroepen
○ bv. slecht betaalde artsen leveren minder goede resultaten
● proces: toegankelijkheid, gatekeeping, continuïteit, coördinatie en zorgbreedte
○ bv. inherent door toegang tot ziekenhuizen en specialisten te bemoeilijken
○ bv. door patiëntenstop
● uitkomsten: kwaliteit, efficiëntie en gezondheidsongelijkheid
Toegankelijkheid vergroten
● financiële toegankelijkheid
○ regeling betalende derde: grootste deel van betaling wordt terugbetaald door ziekenfonds,
patiënt betaalt enkel REM-geld (4 euro / 1 euro bij verhoogde tegemoetkoming)
○ voorschrijven van generische geneesmiddelen
● ondersteunen van samenwerkingsverbanden en netwerken
● ondersteunen van huisartsenwachtposten → verhoogde visibiliteit en toegankelijkheid
Duurzaamheid in de huisartsenpraktijk
geneeskunde is verantwoordelijk voor 7-8% van de CO2-uitstoot
● klimaatvriendelijk voorschrijven
● infrastructuur (groene energie, isolatie) en reduceren van energieconsumptie
● minder gebruik van labo-analyses
7
, ● verminderde mobiliteit
● afvalreductie en reduceren in gebruik van medisch materiaal
Huisartsgeneeskunde
= kerndiscipline van de eerstelijns gezondheidszorg, hoeksteen in vele gezondheidszorgsystemen
● breed pakket van diagnostische, therapeutische en preventieve zorg
● 90-95% van alle klachten blijven in eerste lijn
● 80% kan definitief opgelost worden in eerste lijn (zelflimiterend of directe maatregelen)
principes en Canmed-competenties
● klinisch redeneren
● basisconcepten huisartsgeneeskunde
○ preventieve zorg (bv. cardiovasculaire screening mbv bloedname)
○ acute zorg (bv. AB bij oorontsteking)
○ chronische zorg (bv. opvolging)
○ praktijkoverleg
● biopsychosociale model
● klachtgericht werken
Hoe evolueert de huisartsenpraktijk?
● toenemend in groep werken
● onthaalpersoneel
● praktijkassistenten
● praktijkverpleegkundigen
● tekort aan huisartsen
○ 40% van alle afgestudeerden moet naar eerstelijns gezondheidszorg gaan om tekort op te
vangen
○ regionale spreiding van de dichtheid van huisartsen
Aantrekkelijkheid vergroten
● haalbare werktijden
● in groep werken
● administratieve ondersteuning
● betere en andere honorering/financiering
○ betalen per prestatie vs. forfaitair betalingssysteem
○ zorgtrajecten, impulseo, geïntegreerde praktijkpremie, accredieteringsvergoeding, wacht- of
permanentietoeslag …
8
, Waar kan je aan de slag?
● solopraktijk opstarten
● praktijk overnemen
● duo- of groepspraktijk
● wijkgezondheidscentra
○ forfaitaire betaling
○ medisch team
● huisartsenwachtpost
● onderzoek in de huisartsgeneeskunde
3 betalingssystemen
● betaling per prestatie (consult): via REM-geld en RIZIV
● forfaitair systeem (bv. bij wijkgezondheidscentrum): patiënt inschrijven bij vaste praktijk om terecht te
komen voor alle zorgen, dus maandelijks hetzelfde bedrag ongeacht het aantal consulten
● new deal: combinatie van beide systemen (forfait + betaling per prestatie)
Samenwerking
● intradisciplinair: praktijkoverleg
● multi-/interdisciplinair: overleg met verpleegkundigen, diëtiste, psycholoog …
● subsidiariteit: taakverdeling door oa. praktijkassistent en verpleegkundige
○ = hogere instanties niet iets laten doen wat door lagere instanties kan worden afgehandeld
○ = gepaste zorg verleend door de meest aangewezen medewerker
○ verpleegkundige taken: diabetescontrole, spirometrie, thuisbezoeken, zorgcoördinatie …
■ doel: artsen kunnen meer patiënten zien
● emancipatorisch model: artsen weten niet altijd beter !
WONCA European Definition
● de medische specialist van de eerstelijnszorg
● de bemiddelaar van kost-efficiënte zorg als medische coach van de patiënt in de interactie met alle
andere specialisten
● integratie van gezondheid en welzijn, via brede waaier van zorg, van gezondheidspromotie over
ziekenzorg tot palliatie
● patiëntgerichte discipline, met eigen consultatiemodel en eigen besliskundige procedures omwille
van eigen prevalenties
● werkt populatiegericht en neemt verantwoordelijkheid op voor de gezondheid van de bevolking
competenties
● primary care management (triage, vaccinatie, materiaal …)
● community orientation & persoonsgerichte zorg
9
, ● specific problem solving skills
● comprehensive approach (sociale en psychologische aspecten betrekken)
● person-centred care (longitudinale continuïteit)
● holistic modelling
1. Primary care management
● eerste aanspreekpunt voor alle patiënten en alle gezondheidsproblemen
● zorgcontinuüm, organisatie van de praktijk
○ bv. gezamenlijke wachtpost, plaats laten tijdens spreekuren voor acute zorg
● stimuleren van efficiënt gebruik van middelen
● samenwerken met andere zorgverleners en specialisten + spilfunctie opnemen
● time-management: voldoende tijd voor persoonlijke ontwikkeling en familiale aspecten
(Informatie)technologie in de gezondheidszorg
● elektronisch medisch dossier (vervanging van papier) (EHR, EMR)
● gecomputeriseerd voorschrijven (medicatievoorschriften, diagnostische tests)
○ CPOE = computerized physician order entry
● beslissingsondersteuning (CDSS) – verbinding met richtlijnen
● persoonlijke gezondheidsdossier (PHR): patiënten kunnen zelf hun dossier beheren
● eHealth, e-gezondheid
Telemedicine
● teleconsultatie - telediagnose
● telebehandeling
● telemonitoring
● telefonische consultatie
2. Persoonsgerichte zorg
● persoonsgerichte benadering
● uniek consultvoering, gericht op langdurige relatie en effectieve arts-patiëntcommunicatie
● garanderen van continuïteit van zorg gedurende gehele levensloop
10
Grondbeginselen van de huisartsgeneeskunde......................................................................................... 5
Doelstellingen.............................................................................................................................................5
Huisartsgeneeskunde.................................................................................................................................5
Hoe verloopt de medische zorg?............................................................................................................... 5
Vergrijzing.............................................................................................................................................6
Morbiditeit in de huisartspraktijk........................................................................................................... 6
Eerstelijns gezondheidszorg...................................................................................................................... 7
Sterke eerste lijn...................................................................................................................................7
Duurzaamheid in de huisartsenpraktijk................................................................................................ 7
Huisartsgeneeskunde.................................................................................................................................8
Hoe evolueert de huisartsenpraktijk?................................................................................................... 8
Samenwerking......................................................................................................................................9
WONCA European Definition..................................................................................................................... 9
1. Primary care management............................................................................................................. 10
2. Persoonsgerichte zorg................................................................................................................... 10
3. Specific problem solving skills........................................................................................................12
4. Comprehensive approach (integrale en allesomvattende aanpak)................................................ 14
5. Community oriented primary care (COPC).................................................................................... 14
6. Holistische benadering................................................................................................................... 16
Morbiditeit in de huisartspraktijk................................................................................................................17
Doelstellingen...........................................................................................................................................17
Epidemiologie...........................................................................................................................................17
Morbiditeit in de huisartspraktijk......................................................................................................... 17
Epidemiologische maten.................................................................................................................... 18
Epidemiologische datacollectie.......................................................................................................... 19
Classificatie van ziekten..................................................................................................................... 19
ICPC............................................................................................................................................. 19
Het voorkomen van ziekten in de huisartspraktijk.............................................................................. 20
Samenvatting........................................................................................................................................... 21
Inleiding in medische besliskunde.............................................................................................................22
Doelstellingen...........................................................................................................................................22
Medische besliskunde.............................................................................................................................. 22
1. Intake..............................................................................................................................................22
2. Diagnostische fase......................................................................................................................... 22
3. Beleidsfase.....................................................................................................................................23
4. Afsluitfase.......................................................................................................................................23
Niet bewuste en mondige patiënt....................................................................................................... 23
Klinisch redeneren (Intermezzo).............................................................................................................. 23
Theorema van Bayes (1702-1761).....................................................................................................23
Diagnosestelling....................................................................................................................................... 24
Duale denkprocessen.........................................................................................................................24
Vroege hypothesevorming..................................................................................................................25
Heuristiek........................................................................................................................................... 25
Vier diagnostische strategieën (Sackett)............................................................................................ 26
1
, De strategie in 3 stappen......................................................................................................................... 26
Het jargon...........................................................................................................................................26
Triage en organisatie van zorg buiten de kantooruren............................................................................ 27
Doelstellingen...........................................................................................................................................27
Inleiding.................................................................................................................................................... 27
Wat is triage?........................................................................................................................................... 27
Pijn-score........................................................................................................................................... 28
Uitdagingen........................................................................................................................................ 28
Organisatie van dringende medische zorg...............................................................................................28
Spoedgevallenzorg.............................................................................................................................29
Zorgpersoneel.................................................................................................................................... 29
Overzicht van middelen en hun gebruik................................................................................................... 29
Urgenties bij de HA............................................................................................................................ 30
Moet ik de handleiding volgen?..........................................................................................................30
Praktische aspecten................................................................................................................................. 30
1733-triage......................................................................................................................................... 30
Emergency Severity Index (ESI)........................................................................................................ 31
Manchester Triage System (MTS)......................................................................................................31
Moetiknaardedokter............................................................................................................................31
Noodnummers....................................................................................................................................32
Casus....................................................................................................................................................... 33
Economische evaluatie in de gezondheidszorg....................................................................................... 34
Motivatie voor economische evaluatie van gezondheidsinterventies.......................................................34
Economische evaluatie............................................................................................................................ 34
Economische analyse........................................................................................................................ 35
Kosten-effectiviteitsanalyse (KEA / CEA)........................................................................................... 36
Kosten-utiliteitsanalyse (KUA / CUA)................................................................................................. 36
Beslissen op basis van KEA of KUA.................................................................................................. 37
Kosten-batenanalyse (KBA / CBA).....................................................................................................38
(On)zekerheid ivm parameters...........................................................................................................38
Toepassing............................................................................................................................................... 38
Het biopsychosociaal model en Positieve Gezondheid........................................................................... 40
Ziekte & gezondheid door de eeuwen heen.............................................................................................40
Systeemtheorie ~ Ludwig von Bertalanffy (1901-1972) en Paul Weiss............................................. 40
Reductionisme & determinisme..........................................................................................................41
Van stoornisdenken naar ecologisch denken.....................................................................................41
Bio-psycho-sociaal (spiritueel) model (BPS-model)................................................................................. 42
Psychische aspecten..........................................................................................................................42
Sociale aspecten................................................................................................................................ 43
Praktische toepassing.............................................................................................................................. 44
Patiëntgerichtheid...............................................................................................................................44
Gezondheid........................................................................................................................................ 44
Preventie in de eerste lijn............................................................................................................................47
Doelstellingen...........................................................................................................................................47
Screening................................................................................................................................................. 47
Bias bij screeningsstudies........................................................................................................................ 48
Lead time bias.................................................................................................................................... 48
Gezonde vrijwilliger-bias.................................................................................................................... 48
2
, Lengte-bias.........................................................................................................................................49
Overdiagnose..................................................................................................................................... 49
Doel van screeningsstudies..................................................................................................................... 50
Van populatiestudies naar onze patiënt - effecten kwantificeren............................................................. 51
Oefeningen...............................................................................................................................................51
Van wieg tot graf.......................................................................................................................................... 53
Inleiding.................................................................................................................................................... 53
Palliatieve zorg: van cure naar care ….................................................................................................... 53
Vroegtijdige zorgplanning................................................................................................................... 53
Zorgdoelen: van DNR naar ABC........................................................................................................ 54
Wilsverklaringen................................................................................................................................. 54
Medische beslissingen bij het levenseinde........................................................................................ 55
Levensverlengend handelen: curatief vs. niet curatief............................................................................. 55
Curatief...............................................................................................................................................55
Palliatief..............................................................................................................................................55
Pijn- en symptoomcontrole........................................................................................................... 55
Palliatieve sedatie.........................................................................................................................55
Actieve beëindiging...................................................................................................................... 56
Het stervensproces.................................................................................................................................. 57
Het geneesmiddelenvoorschrift................................................................................................................. 58
Doelstellingen...........................................................................................................................................58
Inleiding.................................................................................................................................................... 58
Het geneesmiddelenvoorschrift................................................................................................................58
Wie?................................................................................................................................................... 58
Waarom?............................................................................................................................................ 58
Wat?................................................................................................................................................... 58
Hoe?...................................................................................................................................................59
Algemene voorwaarden..................................................................................................................... 60
Voorschrift op stofnaam vs. op merknaam......................................................................................... 60
Bijzondere geneesmiddelencategoriëen.................................................................................................. 61
Generische geneesmiddelen..............................................................................................................61
Biosimilars.......................................................................................................................................... 61
Verdovende middelen.........................................................................................................................61
OTC-medicatie (over the counter)......................................................................................................62
Magistrale bereidingen (MB).............................................................................................................. 62
Weesgeneesmiddelen........................................................................................................................ 62
Van voorschrift tot afleveren van medicatie..............................................................................................63
1. Aanmaken van voorschrift..............................................................................................................63
2. Afleveren van medicatie................................................................................................................. 63
3. Rol apotheker................................................................................................................................. 63
Fraude................................................................................................................................................ 63
Voorschriftfouten................................................................................................................................ 64
Het geneesmiddelenrepertorium (bcfi)..................................................................................................... 64
Terugbetaling van geneesmiddelen......................................................................................................... 65
Interprofessioneel samenwerken............................................................................................................... 67
Professioneel gedrag............................................................................................................................... 67
De 4 I’s van professioneel gedrag...................................................................................................... 67
Interprofessioneel samenwerken............................................................................................................. 67
3
, Interprofessioneel samenwerken....................................................................................................... 68
Reflectie en feedback.........................................................................................................................68
Professionele ontwikkeling................................................................................................................. 68
Criteria ter evaluatie van professioneel gedrag........................................................................................68
Diversiteit in de eerstelijnsgezondheidszorg............................................................................................ 70
Doelstellingen...........................................................................................................................................70
Inleiding.................................................................................................................................................... 70
Theoretisch kader.....................................................................................................................................71
Intersectionaliteit................................................................................................................................ 71
Superdiversiteit...................................................................................................................................71
De wereld rond in 12 kaarten................................................................................................................... 72
Casus....................................................................................................................................................... 76
Mogelijke ziekteverzekeringen................................................................................................................. 76
Wat indien geen verzekering?............................................................................................................ 76
Farmacogenetica (PGx)............................................................................................................................... 78
Bidil®, een geneesmiddel tegen hartfalen............................................................................................... 78
Conclusie van Sheldon Krimsky (~ The Lancet)................................................................................ 78
Endogene en exogene factoren......................................................................................................... 79
Metabolisatie van geneesmiddelen.......................................................................................................... 79
CYP2C19........................................................................................................................................... 79
Andere................................................................................................................................................79
Oplossing........................................................................................................................................... 80
Impact van diversiteit..........................................................................................................................80
‘Onvoorspelbare’ ongewenste effecten.................................................................................................... 80
Farmaco-genetics of farmaco-genomics.................................................................................................. 81
Besluit.......................................................................................................................................................81
Toegankelijke gemeenschapsgerichte zorg.............................................................................................. 82
Doelstellingen...........................................................................................................................................82
Uitdagingen in de GHZ.............................................................................................................................82
Outreachend gemeenschapsgericht werken............................................................................................82
Buurtgerichte zorg (kleinschalig: wijkgerichte zorg)........................................................................... 82
Integrated Community Care (ICC) = geïntegreerde buurtzorg (hoger niveau: populatieniveau)....... 83
Reverse innovation...................................................................................................................................... 84
Inleiding.................................................................................................................................................... 84
Reverse innovation = reciprocal innovation............................................................................................. 84
Community Health Workers (CHW)......................................................................................................... 84
Voorbeeld: CHW in South Africa........................................................................................................ 85
Voorbeeld: CHW in België..................................................................................................................85
Ondersteuning door CHW in de toegang tot PHC..............................................................................86
Barrières.............................................................................................................................................86
Volledig traject van ondersteuning..................................................................................................... 87
EXTRA........................................................................................................................................................... 89
4
,Grondbeginselen van de huisartsgeneeskunde
Doelstellingen
● De student krijgt een overzicht van de grondbeginselen en kenmerken van de huisartsgeneeskunde
● De student kan de positie van de huisarts binnen ons gezondheidszorgsysteem typeren.
● De student kan benoemen wanneer, hoe en waarom de huisarts samenwerkt met andere
hulpverleners in de eerste lijn en met het ziekenhuis en de medische specialisten
● De student kan benoemen hoe de huisarts taken opneemt als manager, pleitbezorger voor
gezondheidspromotie en aanbieder van preventie, en kan dit illustreren met voorbeelden
Huisartsgeneeskunde
ontstaan sinds WOII (ca. 1960)
● voordien: algemene geneeskundige praktijk
● nu: medisch specialisme, vergelijkbaar met bv. medisch specialisme cardiologie of
kindergeneeskunde
● iemand die geneeskunde gestudeerd heeft (6 jaar) kan beginnen aan de specialisatie
Hoe verloopt de medische zorg?
1. huisarts
2. regionaal ziekenhuis
3. academisch/universitair ziekenhuis
uit een populatie van 1000 personen …
● 8/10 heeft medische klacht op jaarbasis
● 3/10 zoekt medische zorg (apotheker, arts, alternatieve geneeskunde …)
○ ¼ raadpleegt arts
○ 21/1000 consulteert specialist
○ 13/1000 gaat naar spoed
○ 8/1000 wordt gehospitaliseerd
● 12-15% wordt via huisarts doorverwezen naar een specialist
⇒ eerstelijns gezondheidszorg is belangrijk voor de ecologie !
● stijging van verwijspercentage geeft overcapaciteit van de ziekenhuizen
● transmurale zorg = samenwerking tussen eerstelijns gezondheidszorg en ziekenhuis
● gevaar: mensen die het hardst roepen krijgen doorverwijzing, terwijl ernstig zieken soms gemist
worden
5
, Vergrijzing
→ door verschuiving in ziekte en morbiditeit, waardoor verhoogde noden aan chronische zorgbegeleiding
→ bevolking wordt ouder en het aandeel van niet-overdraagbare en chronische aandoeningen neemt toe
bevolkingspiramide (verwachting 2035): dubbele vergrijzing bij 45+ en 80+
veranderende epidemiologie
● ↓ acute aandoeningen (infecties, overdraagbare aandoeningen …)
● ↑ chronische aandoeningen (diabetes, obesitas, hart- en vaatziekten, COPD, rugproblemen, artritis,
kankers, psychische problemen …)
○ toename van geweld en ongevallen
○ gevolgen van milieuschade (voedselketen, leefomgeving)
○ invloed van leeftijd, geslacht en sociale klasse
● ↑ multi-morbiditeit / co-morbiditeit
⇒ taak van eerstelijns zorg: chronische en complexe zorg coördineren
Morbiditeit in de huisartspraktijk
6
, Eerstelijns gezondheidszorg
● WHO declaratie Alma Ata (1978)
○ = basis gezondheidszorg bereikbaar, betaalbaar, duurzaam en van goede kwaliteit voor
iedere wereldburger
○ gemeenschapsgerichte integrale eerstelijnszorg voor alle landen
● WHO rapport (2008)
○ eerstelijns gezondheidszorg moet meer dan ooit georganiseerd worden in alle landen
○ uitdagingen: fragmentering van zorg, onderwaardering van preventie, geringe
kosten-effectiviteit, groeiende sociale ongelijkheid …
in Vlaanderen
● 2004: decreet over eerstelijnsgezondheidszorg
● 2008-2009: zorgregiodecreet, besluit betreffende samenwerkingsinitiatieven
● 2010: eerstelijnsconferentie
● 2015: “together we care”
● 2017: eerstelijnsconferentie
● 2019: start van eerstelijnszones (~ ziekenhuisnetwerken)
Sterke eerste lijn
voordelen van een sterke eerste lijn …
● betere outcome qua gezondheid
● lagere kosten
● minder gebruik van gezondheidszorg (oa. minder ziekenhuisopnames)
● meer satisfactie van bevolking
● minder sociale ongelijkheid
bepaald op basis van …
● structuur: beleid, economische randvoorwaarden en professionele
ontwikkeling van beroepsgroepen
○ bv. slecht betaalde artsen leveren minder goede resultaten
● proces: toegankelijkheid, gatekeeping, continuïteit, coördinatie en zorgbreedte
○ bv. inherent door toegang tot ziekenhuizen en specialisten te bemoeilijken
○ bv. door patiëntenstop
● uitkomsten: kwaliteit, efficiëntie en gezondheidsongelijkheid
Toegankelijkheid vergroten
● financiële toegankelijkheid
○ regeling betalende derde: grootste deel van betaling wordt terugbetaald door ziekenfonds,
patiënt betaalt enkel REM-geld (4 euro / 1 euro bij verhoogde tegemoetkoming)
○ voorschrijven van generische geneesmiddelen
● ondersteunen van samenwerkingsverbanden en netwerken
● ondersteunen van huisartsenwachtposten → verhoogde visibiliteit en toegankelijkheid
Duurzaamheid in de huisartsenpraktijk
geneeskunde is verantwoordelijk voor 7-8% van de CO2-uitstoot
● klimaatvriendelijk voorschrijven
● infrastructuur (groene energie, isolatie) en reduceren van energieconsumptie
● minder gebruik van labo-analyses
7
, ● verminderde mobiliteit
● afvalreductie en reduceren in gebruik van medisch materiaal
Huisartsgeneeskunde
= kerndiscipline van de eerstelijns gezondheidszorg, hoeksteen in vele gezondheidszorgsystemen
● breed pakket van diagnostische, therapeutische en preventieve zorg
● 90-95% van alle klachten blijven in eerste lijn
● 80% kan definitief opgelost worden in eerste lijn (zelflimiterend of directe maatregelen)
principes en Canmed-competenties
● klinisch redeneren
● basisconcepten huisartsgeneeskunde
○ preventieve zorg (bv. cardiovasculaire screening mbv bloedname)
○ acute zorg (bv. AB bij oorontsteking)
○ chronische zorg (bv. opvolging)
○ praktijkoverleg
● biopsychosociale model
● klachtgericht werken
Hoe evolueert de huisartsenpraktijk?
● toenemend in groep werken
● onthaalpersoneel
● praktijkassistenten
● praktijkverpleegkundigen
● tekort aan huisartsen
○ 40% van alle afgestudeerden moet naar eerstelijns gezondheidszorg gaan om tekort op te
vangen
○ regionale spreiding van de dichtheid van huisartsen
Aantrekkelijkheid vergroten
● haalbare werktijden
● in groep werken
● administratieve ondersteuning
● betere en andere honorering/financiering
○ betalen per prestatie vs. forfaitair betalingssysteem
○ zorgtrajecten, impulseo, geïntegreerde praktijkpremie, accredieteringsvergoeding, wacht- of
permanentietoeslag …
8
, Waar kan je aan de slag?
● solopraktijk opstarten
● praktijk overnemen
● duo- of groepspraktijk
● wijkgezondheidscentra
○ forfaitaire betaling
○ medisch team
● huisartsenwachtpost
● onderzoek in de huisartsgeneeskunde
3 betalingssystemen
● betaling per prestatie (consult): via REM-geld en RIZIV
● forfaitair systeem (bv. bij wijkgezondheidscentrum): patiënt inschrijven bij vaste praktijk om terecht te
komen voor alle zorgen, dus maandelijks hetzelfde bedrag ongeacht het aantal consulten
● new deal: combinatie van beide systemen (forfait + betaling per prestatie)
Samenwerking
● intradisciplinair: praktijkoverleg
● multi-/interdisciplinair: overleg met verpleegkundigen, diëtiste, psycholoog …
● subsidiariteit: taakverdeling door oa. praktijkassistent en verpleegkundige
○ = hogere instanties niet iets laten doen wat door lagere instanties kan worden afgehandeld
○ = gepaste zorg verleend door de meest aangewezen medewerker
○ verpleegkundige taken: diabetescontrole, spirometrie, thuisbezoeken, zorgcoördinatie …
■ doel: artsen kunnen meer patiënten zien
● emancipatorisch model: artsen weten niet altijd beter !
WONCA European Definition
● de medische specialist van de eerstelijnszorg
● de bemiddelaar van kost-efficiënte zorg als medische coach van de patiënt in de interactie met alle
andere specialisten
● integratie van gezondheid en welzijn, via brede waaier van zorg, van gezondheidspromotie over
ziekenzorg tot palliatie
● patiëntgerichte discipline, met eigen consultatiemodel en eigen besliskundige procedures omwille
van eigen prevalenties
● werkt populatiegericht en neemt verantwoordelijkheid op voor de gezondheid van de bevolking
competenties
● primary care management (triage, vaccinatie, materiaal …)
● community orientation & persoonsgerichte zorg
9
, ● specific problem solving skills
● comprehensive approach (sociale en psychologische aspecten betrekken)
● person-centred care (longitudinale continuïteit)
● holistic modelling
1. Primary care management
● eerste aanspreekpunt voor alle patiënten en alle gezondheidsproblemen
● zorgcontinuüm, organisatie van de praktijk
○ bv. gezamenlijke wachtpost, plaats laten tijdens spreekuren voor acute zorg
● stimuleren van efficiënt gebruik van middelen
● samenwerken met andere zorgverleners en specialisten + spilfunctie opnemen
● time-management: voldoende tijd voor persoonlijke ontwikkeling en familiale aspecten
(Informatie)technologie in de gezondheidszorg
● elektronisch medisch dossier (vervanging van papier) (EHR, EMR)
● gecomputeriseerd voorschrijven (medicatievoorschriften, diagnostische tests)
○ CPOE = computerized physician order entry
● beslissingsondersteuning (CDSS) – verbinding met richtlijnen
● persoonlijke gezondheidsdossier (PHR): patiënten kunnen zelf hun dossier beheren
● eHealth, e-gezondheid
Telemedicine
● teleconsultatie - telediagnose
● telebehandeling
● telemonitoring
● telefonische consultatie
2. Persoonsgerichte zorg
● persoonsgerichte benadering
● uniek consultvoering, gericht op langdurige relatie en effectieve arts-patiëntcommunicatie
● garanderen van continuïteit van zorg gedurende gehele levensloop
10
