Samenvatting klinische farmacologie

Samenvatting klinische farmacologie
Perifeer zenuwstelsel
 Somatisch  dwarsgestreepte spieren. Neurotransmitter: acetylcholine bindt op nicotine
receptoren (NmR)  contractie.
 Autonoom 
Parasympaticus: rust + vertering. Neurotransmitter: acetylcholine bindt op neuronale nicotine
receptoren (NnR) vervolgens weer acetylcholine vrij dat bindt op muscarinereceptoren.
Sympaticus: fight-or-flight. Neurotransmitters: adrenaline en noradrenaline die binden op a/b
receptoren komen van postganglionaire neuronen.
Enterisch zenuwstelsel: 200 neuronen die autonoom werken in de darm.
 Parasympaticus heeft lange preganglionaire neuronen en korte postganglionaire neuronen +
schakelt dichtbij het doelwitorgaan
 Sympaticus heeft korte preganglionaire neuronen en lange postganglionaire neuronen + schakelt
vaak in truncus sympaticus. Van prevertebrale ganglia ligt het schakelpunt niet in de truncus.

Muscarine agonisten = parasympaticomimetica

 Werken stimulerend ter hoogte van muscarine receptor
 Zorgt voor speekselen, diarree, bradycardie en hypotensie etc
 Heterotrope inhibitie: parasympaticus en sympaticus werken elkaar tegen
 Homotrope inhibitie: noradrenaline kan op doelwitorgaan binden maar ook op preganglionaire a2
receptor  daling van NA vrijstelling dus auto-inhibitie van NA.
Vb. acetylcholine kan binden op muscarinereceptor  auto-inhibitie. Acetylcholine kan binden op
endotheelcellen  NO vrij  vasodilatator  indirecte manier voor hypotensie en stimuleert Ach
afgifte waardoor meer NO vrij etc.
 Bethanechol: tegen blaas-darmatonie. Vb. ileus bij paard. Werkt enkel op muscarine receptoren en
dus GEEN effect op nicotine receptoren.
 Pilocarpine: tegen glaucoom (= te hoge oogboldruk). Werkt op muscarine receptor. Effect: myosis
+ verminderde oogboldruk.
 Muscarine agonisten hebben selectieve stimulatie van de muscarine receptor: HR en CO daling door
stimulatie van n. vagus. Indirecte vasodilatatie van de bloedvaten door NO. Secretie door exocriene
klieren wordt gestimuleerd. Ook is er myosis (pupilvernauwing) en verminderde intra-oculaire druk.

Muscarine antagonisten = anticholinergica = parasympaticolytica

 Atropine: van de plant Atropa belladonna
 Hyoscine: van de plant Datura stramonicum
 Effecten: inhibitie n. vagus  milde tachycardie, weinig effect op bloedvaten, inhibitie van de
secretie van exocriene klieren, inhibitie van de contractie van gladde spiercellenen zorgt voor
mydriasis en toename van de oogboldruk.
 Indicaties: voor anesthesie als premedicatie om het cardiovasculair depressief effect tegen te gaan
en bij intubatie tegen laryngospasmen. Tegen asthma/COPD, tegen spasmen van GI (vb. koliek bij
Eq.) en tegen emesis of braken, voor oogonderzoek en bij intoxicatie met Acetylcholine esterase
inhibitoren.
 Preparaten:
a. Buscopan
 Werkzame stof: Hyoscine butylbromide
 Tegen koliek bij Eq.
 Atropine kan door bloed-hersen-barriere en hyoscine butylbromide kan dit niet want het is
geladen, dit geeft dus geen nevenwerking ter hoogte van het centraal zenuwstelsel.
b. Ipratropium (short acting MA  enkele uren effect: 3-5 uur) / Tiotropium (long acting MA 
langer effect: 8-12 uur)
 Atrovent: bij jonge kinderen want zijn gevoelig voor luchtweginfectoes  vaak icm andere
preparaten.

, c. Glycopyrrolaat: alternatief voor atropine in premedicatie
 Kan niet door BHB  geen zenuwstelsel effect
 Kan niet door placenta dus bij keizersnede van een teef krijgen de pups geen anesthesie
middel binnen  veilig.
 Langere werkingsduur dan atropine.

Neuromusculaire blokkers

 Ter hoogte van de neuromusculaire eindplaat: nicotine musculaire receptoren  werken dus
perifeer. Spasmolytics gaan centraal werken  spierrelaxatie.
 Neurotransmitter: acetylcholine
 GEEN anesthesie NOCH analgesie
 Spieren van de patiënt zullen niet kunnen worden gebruikt maar pijn perceptie gaat nog wel door.
 Indicaties: anesthesie bij intubatie tegen laryngospasme en mechanische beademing  ADH-spieren
lam leggen zodat je zelf de parameters als tidal volume etc kan bepalen. Bij thoraco-abdominale
chirurgie, bij orthopedische chirurgie (repositie gaat gemakkelijker) en in cocktail-anesthesie
(meerdere anesthetica zullen elkaars effect versterken  daling toxiciteit want dosis lager)
 2 types:
1. Niet-depolariserend:
 Rocuronium
 Antagonisten van de nicotinereceptor in competitie met acetylcholine
 Hoge affiniteit dus Ach verdringen van receptor
 GEEN intrinsieke activiteit dus geen activatie van 2nd messengers etc.
 Geeft neuromusculaire blokkade: slappe paralyse
 Langere werkzaamheid  hogere kans op intoxicatie
2. Depolariserend
 Suxamethonium
 Effect verloopt in 2 fasen:
Fase 1: depolarisatie (molecuul bindt aan receptor  depolarisatie  spier contractie)
Fase 2: vertraagde repolarisatie + membraan desensitisatie
 Receptor wordt ongevoelig voor acetylcholine
 Worden het meest gebruikt vanwege korte werkduur (dus makkelijk bijgeven  betere
controle) en dit komt door effect van hydrolyse door plasma choline-esterase.

Klinische interacties:

1. Depolariserende en niet-depolariserende neuromusculaire blokkers nooit samen geven. Er is pas een
synergie in de 2e fase en zijn antagonisten in fase 1.
2. Aminoglycosiden (AB) in competitie met Ca2+ thv neuromusculaire eindplaat. Dus daling van de Ach
uitstorting waardoor minder Ach in synaptische spleet.
3. Inhalatie anesthetica: verminderde prikkeloverdracht van zenuwstelsel
4. Lokale anesthetica: potentialiserend effect  inhibitie Na+ kanaal

Noradrenerge transmissie

 Neurotransmitters: noradrenaline (thv
synaps) en adrenaline (thv bijniermerg)
 Postsynaptische neuron bevat a en b
receptoren
 Presynaptische a2 receptor: inhibitie van
noradrenaline vrijstelling: gonotrope
inhibitie
 Plaatje:
NE op a2  auto-inhibitie
NE op a1  bloedvat VC  toename
bloeddruk

, NE op a2  bloedvat vasoconstrictie  toename bloeddruk
E op b1  hartspier  CO stijgt. B1 is gevoelig voor circulerend adrenaline.
E op b2 thv bronchiolen  bronchdilatatie
E op b2 thv skeletspier  vasodilatatie BV thv dwarsgestreepte spier

Niet-selectieve a- en b-agonisten

- Noradrenaline heeft vnl a1 en a2 affiniteit
 VC  stijging bloeddruk
 baroreceptorreflex: detector mechanisme thv aortaboog via 9e/10e kopzenuw krijg je
bradycardie (HR daalt) ter compensatie van de gestegen bloeddruk.
- Adrenaline heeft vnl b1 en b2 affiniteit in lage dosis
 b1 op hartspier: stijging HR, stijging impulsgeleiding, stijging slagvolume  toename CO
 nadeel adrenaline bij langdurige toediening: nuteffect daalt. Nuteffect = geleverde arbeid /
gebruikte energie. Er is namelijk veel meer O2 nodig om HR zo hoog te houden.

Bloedvaten

 NA  a1/a2  VC  BD stijgt en door baroreceptorreflex daalt HR.
 A
in lage dosis zal vooral beta-receptoren gaan binden  hartspier (b1) en DWG (b2) stimuleren, dus
meer bloed hierheen
in hoge dosis zullen naast de b-receptoren ook de a-receptoren worden gestimuleerd  VC  BD
stijgt. Is gunstig bij anafylactische shock. Er is geen baroreceptorreflex omdat de beta-receptoren
worden gestimuleerd  hart blijft gestimuleerd en CO blijft dus hoog.

Gladde spiercellen

 Uterus: vnl b2 receptoren targetten  relaxatie
 Bronchiolen: relaxatie dus bronchodilatatie door b2-receptor  b2 agonisten gebruiken

Indicaties adrenaline

- Anafylaxie
- Combi met lokale anesthetica: verhinderen dat lokaal anestheticum wordt geabsorbeerd  minder
neveneffecten en geeft verlengde werkingsduur.
- Fenylefrine en efedrine: in anti-rhinitis vnl a1-effect thv neusmucosa.

Niet-selectieve B-agonisten

- Isoprenaline: stimulatie van B1 en B2 receptoren  B1  stijging HR en B2  daling perifere
weerstand  daling bloeddruk
- Dobutamine: B1 werking  hartfunctie stimuleren. Indicatie: cardiogene shock en
myocardinsufficiëntie. Echter wordt wel het nuteffect verlaagd dus niet chronisch geven.

B2-selectieve agonisten

- Relaxatie GSC thv ADH-stelsel en uterus (myometrium)
- Bronchiaal: asthma/COPD  buikspieren sterk ontwikkeld want er is extra spierkracht nodig voor
de bemoeilijkte expiratie
- SABA’s: terbutaline en salbutamol  werking 3-5 uur
LABA’s: clenbuterol, salmeterol en formoterol  werking 8-12 uur
- Vaak combinatie preparaten:
 Met anticholinergica: SABA met ipratropium en LABA met tiotropium
 Met glucocorticoïden : onderhoudstherapie, anti-inflammatoir, chronische fase: budesonide,
fluticasone (kat) en ciclesonide (paard). Er is synergie tuseen B2 agonist en
glucocorticoïden. Glucocorticoïden zorgen dat expressie van B2 receptoren verhoogd,

, hebben anti-inflammatoir effect, zorgen op epitheelcellen voor minder IL-1B en IL-6
productie.
Cortisone werken in op receptoren  genomisch (traag) vs niet-genomisch effect (snel)
Genomisch effect: glucocorticoïd bindt aan intracellulaire receptor, wordt verplaatst naar
celkern en daar bindt het aan GRE waardoor uiteindelijk eiwitsynthese. B2 receptoren
faciliteren de translocatie van de glucocorticoïden  versterken elkaar.
- Clenbuterol IV  myometrium relaxatie. Bij keizersnede en uterusprolaps  makkelijkere repositie
als myometrium niet contraheert.

Selectieve A2-antagonisten

- Atipamezole  sedatie

B-antagonisten / B-blokkers

- Niet-selectief op B1 + B2: propranolol, timolol, oxprenolol en pindolol
 Contra-indicatie: asthma
- Selectief op B1: atenolol en metoprolol
- B-antagonisten zorgen voor verlaging onder de basale activiteit. HR daalt door partiële inverse
agonist = carazolol en door full inverse agonist: propranolol (  contra-indicatie: bradycardie)
- B-blokker effect op hart (B1)  daling CO, daling HR, daling O2 gebruik, daling renine vrijstelling
waardoor daling BD en daling prikkelbaarheid (aritmie) en prikkelgeleiding, maar wel verbeterd
nuteffect.
- B-blokker effect op vasculair stelsel: verminderde VD, nadien toch daling BD door B1 effect op
hartspier
- B-blokker bij diabetes mellitus: hypoglycemie  sympatcius  B2-receptor: spiertremor
(herkenningsteken). Niet selectieve: miskennen hypoglycemie
- Indicaties B-blokker: cardiale ritmestoornissen, systemische hypertensie (daling CO), hypertrofische
cardiomyopathie, hypertensie geassocieerd met thyrotoxicose (toename B-receptoren waardoor
hartspier sterker gaat werken) en pheochromocytoma (tumor van bijniermerg met toename van
adrenaline als gevolg) en na myocard infarct/angina pectoris (beklemmend gevoel op de borst)
- Contra-indicaties: asthma, sinus bradycardie, hartinsufficiëntie, diabetes mellitus en
inspanningstolerantie




Pijnsystemen
- Hyperalgesie: verhoogde pijnsensatie door pijnlijke stimulus.
- Allodynie: pijnsensatie bij iets wat normaal niet pijn doet maar door letsel doet het wel pijn.
- Somatische (vb. huid) en viscerale (vb. ingewanden) nociceptoren
- Soorten pijn:
 Neuropathische pijn: door trauma/letsel aan zenuw  moeilijke behandeling. Perifeer en
centraal neuropathisch
 Functionele pijn: geen morfologische kenmerken van pijn, maar patiënt voelt het wel