DNA – DIE KODE VANN LEWE
NUKLEÏENSURE
· Nukleïensure is organiese molekules wat die sintese van proteïene in alle lewende selle beheer, deur genetiese
inligting te stoor en oor te dra.
Twee soorte nukleïensure kom in lewende selle voor:
› DNA (deoksiribonukleiensuur)
› RNA (ribonukleïensuur)
DNA - Deoksiribonukleïensuur
Plek van voorkoms
> DNA kom hoofsaaklik in die selkern voor, waar dit deel vorm van die chromatiennetwerk/ chromosome.
> 'n Klein hoeveelheid DNA kom buite die selkern in die mitochondria van plant- en dierselle voor asook in
chloroplaste van plantselle.
> DNA wat buite die selkern voorkom, staan bekend as ekstranukleêre DNA.
Chromosome en gene
> Chromosome is lang, dun, draadagtige strukture opgebou uit DNA wat rondom proteïene, bekend as histone,
gedraai is.
> Kort segmente/gedeeltes van 'n DNA-molekule staan bekend as gene.
> Elke geen dra die kode vir die sintese van 'n bepaalde proteïen.
> Proteïene bepaal op hul beurt die eienskappe (struktuur en funksionering) van 'n organisme.
> Chromosome is slegs as aparte drade sigbaar in 'n sel wat besig is om te verdeel.
'n Geen is 'n segment van 'n DNA-molekule
wat vir 'n spesifieke proteïen kodeer en dus
erflike eienskappe beheer en bepaal hoe 'n
organisme sal lyk en funksioneer.
Ontdekking van die DNA-struktuur
· Die dubbele heliksstruktuur van DNA is in 1953 deur die wetenskaplikes James Watson en Francis Crick
geformuleer.
· Alhoewel hierdie twee wetenskaplikes die DNA-struktuur geformuleer het, het die bydraes van verskeie
wetenskaplikes die weg vir hierdie ontdekking gebaan.
· In die vroeë 1950's het James Watson en Francis Crick betrokke geraak by navorsing toe hulle nagraadse
studente aan die Universiteit van Cambridge, Engeland, was.
· Op hierdie stadium het navorsing getoon dat DNA die genetiese materiaal van die sel was, maar die struktuur van
die molekule was nog onbekend.
· Wat wel bekend was, was Chargaff se bevinding dat daar ewe veel Adenien- as Timienbasisse en ewe veel
Guanien- as Sitosienbasisse in 'n DNA-molekule is.
, · Maurice Wilkins en Rosalind Franklin het die ander span uitgemaak wat by King's College, Londen, aktief
navorsing gedoen het oor die DNA-struktuur.
1865 Gregor Mendel bevind met sy ertjieplant- 1952 Rosalind Franklin neem X-straalfoto's van
eksperimente dat elke eienskap deur 'n DNA. Maurice Wilkins wys 'n foto aan Watson
spesifieke faktor/geen beheer word. en Crick.
1874 Friedrich Miescher identifiseer DNA. 1953 James Watson en Francis Crick formuleer die
dubbele heliksstruktuur van DNA deur van 'n
driedimensionele model gebruik te maak.
1920 Wetenskaplikes glo dat gene uit proteïene 1962 Watson, Crick en Wilkins ontvang die
bestaan. Nobelprys vir fisiologie/medisyne.
1928 Frederick Griffith bepaal dat gene uit DNA 1990 Die Menslike Genoomprojek kom tot stand
bestaan, en nie uit proteïene nie. met James Watson as direkteur.
1944 Oswald Avery ondersteun Griffith se teorie 2003 Die menslike genoom is gekarteer.
dat DNA die 'oorerwingsmolekule' is.
1949 Erwin Chargaff bevind dat daar ewe veel
Adenien- as Timienbasisse en ewe veel
komplementere Guanien- as Sitosienbasisse
in 'n DNA-molekule is.
· In 1952 het hulle X-straalfoto's van die DNA-molekule geneem.
· Deur haar navorsing het Franklin vermoed dat DNA heliksvormig is.
· Wilkins het sonder Franklin se toestemming so 'n X-straalfoto aan Crick gegee.
· Watson en Crick het met inligting wat hul van die X-straalfoto verkry het, driedimensionele modelle gebou om die
struktuur van DNA te
probeer uitredeneer.
· In 1953 beskryf Watson en Crick die dubbele heliksstruktuur in 'n wetenskaplike artikel.
· Franklin sterf in 1958, op die ouderdom van 37 jaar, aan kanker.
· In 1962 ontvang Watson, Crick en Wilkins gesamentlik die Nobelprys vir fisiologie/medisyne vir hul ontdekking
van die DNA-struktuur.
· Rosalind Franklin se waardevolle bydraes is nooit vereer nie, aangesien die Nobelprys nie aan 'n persoon wat
reeds oorlede is, toegeken word nie.
Struktuur van DNA
· DNA is 'n reusemolekule wat uit twee stringe, wat om mekaar gedraai is, bestaan, om 'n dubbele heliks te vorm.
· Wanneer dit afgedraai is, lyk die DNA-string soos 'n leer.
· DNA is 'n polimeer (groot molekule) wat opgebou is uit 'n groot aantal eenderse eenhede (boustene), bekend as
monomere.
· Die monomere van die nukleïensuur, DNA, staan bekend as nukleotiede.
"poli' = baie Die totale lengte van DNA in die selkem
van 'n menslike sel, is min of meer 2 meter.
"mono' = Om in hierdie mikroskopiese selkern te pas,
een is die DNA geweldig gevou en opgedraai.
Nukleotiede
NUKLEÏENSURE
· Nukleïensure is organiese molekules wat die sintese van proteïene in alle lewende selle beheer, deur genetiese
inligting te stoor en oor te dra.
Twee soorte nukleïensure kom in lewende selle voor:
› DNA (deoksiribonukleiensuur)
› RNA (ribonukleïensuur)
DNA - Deoksiribonukleïensuur
Plek van voorkoms
> DNA kom hoofsaaklik in die selkern voor, waar dit deel vorm van die chromatiennetwerk/ chromosome.
> 'n Klein hoeveelheid DNA kom buite die selkern in die mitochondria van plant- en dierselle voor asook in
chloroplaste van plantselle.
> DNA wat buite die selkern voorkom, staan bekend as ekstranukleêre DNA.
Chromosome en gene
> Chromosome is lang, dun, draadagtige strukture opgebou uit DNA wat rondom proteïene, bekend as histone,
gedraai is.
> Kort segmente/gedeeltes van 'n DNA-molekule staan bekend as gene.
> Elke geen dra die kode vir die sintese van 'n bepaalde proteïen.
> Proteïene bepaal op hul beurt die eienskappe (struktuur en funksionering) van 'n organisme.
> Chromosome is slegs as aparte drade sigbaar in 'n sel wat besig is om te verdeel.
'n Geen is 'n segment van 'n DNA-molekule
wat vir 'n spesifieke proteïen kodeer en dus
erflike eienskappe beheer en bepaal hoe 'n
organisme sal lyk en funksioneer.
Ontdekking van die DNA-struktuur
· Die dubbele heliksstruktuur van DNA is in 1953 deur die wetenskaplikes James Watson en Francis Crick
geformuleer.
· Alhoewel hierdie twee wetenskaplikes die DNA-struktuur geformuleer het, het die bydraes van verskeie
wetenskaplikes die weg vir hierdie ontdekking gebaan.
· In die vroeë 1950's het James Watson en Francis Crick betrokke geraak by navorsing toe hulle nagraadse
studente aan die Universiteit van Cambridge, Engeland, was.
· Op hierdie stadium het navorsing getoon dat DNA die genetiese materiaal van die sel was, maar die struktuur van
die molekule was nog onbekend.
· Wat wel bekend was, was Chargaff se bevinding dat daar ewe veel Adenien- as Timienbasisse en ewe veel
Guanien- as Sitosienbasisse in 'n DNA-molekule is.
, · Maurice Wilkins en Rosalind Franklin het die ander span uitgemaak wat by King's College, Londen, aktief
navorsing gedoen het oor die DNA-struktuur.
1865 Gregor Mendel bevind met sy ertjieplant- 1952 Rosalind Franklin neem X-straalfoto's van
eksperimente dat elke eienskap deur 'n DNA. Maurice Wilkins wys 'n foto aan Watson
spesifieke faktor/geen beheer word. en Crick.
1874 Friedrich Miescher identifiseer DNA. 1953 James Watson en Francis Crick formuleer die
dubbele heliksstruktuur van DNA deur van 'n
driedimensionele model gebruik te maak.
1920 Wetenskaplikes glo dat gene uit proteïene 1962 Watson, Crick en Wilkins ontvang die
bestaan. Nobelprys vir fisiologie/medisyne.
1928 Frederick Griffith bepaal dat gene uit DNA 1990 Die Menslike Genoomprojek kom tot stand
bestaan, en nie uit proteïene nie. met James Watson as direkteur.
1944 Oswald Avery ondersteun Griffith se teorie 2003 Die menslike genoom is gekarteer.
dat DNA die 'oorerwingsmolekule' is.
1949 Erwin Chargaff bevind dat daar ewe veel
Adenien- as Timienbasisse en ewe veel
komplementere Guanien- as Sitosienbasisse
in 'n DNA-molekule is.
· In 1952 het hulle X-straalfoto's van die DNA-molekule geneem.
· Deur haar navorsing het Franklin vermoed dat DNA heliksvormig is.
· Wilkins het sonder Franklin se toestemming so 'n X-straalfoto aan Crick gegee.
· Watson en Crick het met inligting wat hul van die X-straalfoto verkry het, driedimensionele modelle gebou om die
struktuur van DNA te
probeer uitredeneer.
· In 1953 beskryf Watson en Crick die dubbele heliksstruktuur in 'n wetenskaplike artikel.
· Franklin sterf in 1958, op die ouderdom van 37 jaar, aan kanker.
· In 1962 ontvang Watson, Crick en Wilkins gesamentlik die Nobelprys vir fisiologie/medisyne vir hul ontdekking
van die DNA-struktuur.
· Rosalind Franklin se waardevolle bydraes is nooit vereer nie, aangesien die Nobelprys nie aan 'n persoon wat
reeds oorlede is, toegeken word nie.
Struktuur van DNA
· DNA is 'n reusemolekule wat uit twee stringe, wat om mekaar gedraai is, bestaan, om 'n dubbele heliks te vorm.
· Wanneer dit afgedraai is, lyk die DNA-string soos 'n leer.
· DNA is 'n polimeer (groot molekule) wat opgebou is uit 'n groot aantal eenderse eenhede (boustene), bekend as
monomere.
· Die monomere van die nukleïensuur, DNA, staan bekend as nukleotiede.
"poli' = baie Die totale lengte van DNA in die selkem
van 'n menslike sel, is min of meer 2 meter.
"mono' = Om in hierdie mikroskopiese selkern te pas,
een is die DNA geweldig gevou en opgedraai.
Nukleotiede
