Samenvatting - Wijsbegeerte en ethiek EW

Wijsbegeerte en ethiek
Les I: Introductie
Inhoud:
1. Filosofie aan KUL 4. Verhouding Filosofie-Economie
2. Wijsbegeerte en ethiek 5. Thema’s cursus
3. Wat is filosofie

1. Filosofie aan de KUL
 Viervoudig nut van Filosofie:
 Verheldering van wetenschappelijke concepten
 Kritische evaluatie van wetenschappelijke aannames en methoden
 Formulering van nieuwe concepten
 Bevordering van dialoog tussen zowel verschillende wetenschappen
onderling als wetenschap en maatschappij

 Opiniestuk: “Why science needs philosophy”
 Moderne wetenschap zal zonder filosofie tegen een muur lopen
 Verwaarlozing van breedte en geschiedenis zal wetenschappelijke
subdisciplines verder doen scheiden
 Nadruk op methoden en empirische resultaten biedt oppervlakkige
opleiding aan studenten

2. Wijsbegeerte en Ethiek
 Inhoud:
 Historische inleiding, wel thematische bespreking van denkers, ideeën en
stromingen die relevant blijven voor kritische kijk op wetenschap,
maatschappij en economie
 Twee pijlers:
 Filosofie voor economisten
 Nadruk op ethiek

3. Wat is filosofie
 Filosofie
 Verschillende betekenissen:
 Mening of denkwijze
 Levens- of wereldbeschouwing
 Studie van algemene beginselen
 Grieks: ‘philosopia’
 Philein: houden van, verlangen naar
 Sophia: wijsheid, inzicht
→ filosofie als (radicaal) kritische reflectie
 Volgens:
 G.W.S. Hegel:
“De uil van Minerva begint haar vlucht pas bij aanbreken van de
avondschemering”

,  Plato:
“Verwondering toont dat je filosoof bent, want venige begin van
filosofie”
 Aristoteles:
Het is verwondering: “In het begin werd hun verwondering gewekt door
bevreemdende dingen rondom hen, daarna gingen ze geleidelijk verder
en stelden ze vragen over grotere kwesties”
→ Pas als iets afgerond is, kan je het gaan begrijpen en proberen
optimaliseren of tegenspreken

 Kenmerken van filosofie:
 Houding:
 Afstandelijk, twijfelen, vragen, nuance Is in
 Oogmerk/doel: conflict
 Streven naar inzicht, samenhang, theorieënmet elkaar!

 Instrumentarium: N.B. filosofische gedachten
 Intuïties, gedachte-experimenten kunnen ook in vraag gesteld
 Rationele argumentatie, logische analyse worden!!


 Subdisciplines:
 Metafysica / ontologie:
 Zijnsleer
 Wat betekent het dat iets bestaat?
 Epistemologie:
 Kenleer
 Wat is (wetenschappelijke) kennis
 Ethiek:
 Zedenleer
 Wat is goed of juist handelen
 Logica:
 Redeneerkunde
 Wat zijn geldige redeneringen en is filosofie hier een onderdeel van?

4. Verhouding Filosofie-Economie
 Twee paradigma’s
 Wetenschap houdt zich bezig met feiten aan de hand van cijfers en
vergelijkingen.
Zijn harteloze voorstanders van merkten en individuele
verantwoordelijkheid.
 Geesteswetenschap houdt zich bezig met ideeën, idealistische principes en
menselijk welzijn

 Uiteenlopende filosofie-wetenschap sinds moderniteiten
 Wetenschap onderzoekt feiten i.p.v. waarden
 Feitenkennis ontstaat op basis van observatie en experimenten

,  David Hume: “An inquiry concerning Human Understanding”
Welke boeken bijhouden:
 Bevat het abstracte gevolgtrekkingen van wiskunde?
 Bevat het data via empirisch onderzoek?
→ beide neen, dan enkel illusies en drogredenen

 Economische wetenschappen vs. filosofische wetenschappen
 Dichotomieën:
 Feiten vs. waarden
 Descriptief vs. normatief
 Observatief vs. speculatie
 Nuance:
 Economie kan niet helemaal zonder waardeoordelen
 Economie onderzoekt ook zaken die niet observeerbaar zijn

5. Thema’s van de cursus
 Welke komen aan bod:
 Logica
 Wetenschappelijke theorievorming:
 Verklaring
 Causaliteit
 Rationaliteit
 Morele oordeelsvermogen
 Waardeleer
 Normatieve ethiek
 Meta-ethiek




Les II: Logica

, Inhoud:
1. Redeneren 3. Geldigheid
2. Conditionele uitspraken 4. Formalisering

1. Redeneren (staat centraal in filosofie)
 Redeneren vs. argumenteren
 Redeneren: Een aaneenschakeling van beweringen waarbij één bewering
(de conclusie) afgeleid wordt uit één of meerdere andere beweringen (de
premissen)
 Argumenteren: Een aaneenschakeling waarbij één bewering (het
standpunt) ondersteund wordt uit één of meerdere andere beweringen (de
argumenten)

Redenering: Argumentatie:
 Activiteit: monologisch → op  Activiteit: dialogisch → voor of
zich tegen iets
 Doel: intrinsiek → iets  Doel: extrinsiek → overtuigen
afleiden  Valt binnen argumentatieleer
 Valt binnen (formele) logica


 Goede (deugdelijke) argumentatie veronderstelt Argumentatiele
er
 Structuur: goede (geldige) redenering → kwestie van vorm
 Context: relevante standpunten/argumenten → kwestie van inhoud
Logic
a
 Redeneringen:
 Ontstaan:
 Aristoteles:
 Analytiek: onderzoek naar opbouw en geldigheid van redeneringen
 Dialectiek: methode om uitgaande van aanvaardbare discussies uit
te voeren en drogredenen te ontmaskeren
 Late oudheid:
 Aristoteles’ logische werken = werktuig
 Herkennen:
 Redeneringsindicatoren:
 Premissen: immers …, omdat …, aangezien …, vermits …, …
 Conclusie: dus …, daarom …, daruit volgt …, …
 Inferentieel verband: conclusie wordt afgeleid uit premissen
 Er is sprake van inflatie, want de prijzen stijgen. Als dat laatste
gebeurt daalt de waarde van ons geld
 Soorten redeneringen:
 Logisch afleiden:
 Deductie: noodzakelijkheid
 Veralgemenen:
 Inductie: statistische waarschijnlijkheid
 Verklaren:
 Abductie: context gebonden waarschijnlijkheid