Staatsrecht
Inleiding.......................................................................................................................................................... 4
Deel I: krachtlijnen .......................................................................................................................................... 4
1 de Belgische staat ............................................................................................................................................ 4
1.1 het ontstaan van België............................................................................................................................. 4
1.2 België als staat .......................................................................................................................................... 5
1.2.1 België hee4 een permanente bevolking ........................................................................................... 5
1.2.2 België hee4 een afgebakend grondgebied........................................................................................ 5
1.2.3 België hee4 een effec;eve overheid................................................................................................. 5
1.2.4 België is ona<ankelijk ....................................................................................................................... 6
1.2.5 België is erkend.................................................................................................................................. 6
1.3 gevolgen van de kwalifica<e als staat ....................................................................................................... 6
1.3.1 België beschikt over rechtspersoonlijkheid ...................................................................................... 6
1.3.2 België geniet soevereiniteit ............................................................................................................... 6
1.3.3 België oefent rechtsmacht uit ........................................................................................................... 6
2 een democra5sche rechtsstaat ........................................................................................................................ 6
2.1 de scheiding van de machten = universeel idee ....................................................................................... 6
2.2 de rechtsstaat............................................................................................................................................ 7
2.2.1 voorwaarden voor de kwalifica<e als rechtsstaat ............................................................................. 7
2.2.2 dynamiek van de kwalifica<e als rechtsstaat ..................................................................................... 8
3 een meergelaagde staat in Europa .................................................................................................................. 8
3.1 de federale staat België (2 evolu<es) ........................................................................................................ 8
3.1.1 de consensusdemocra;e................................................................................................................... 9
3.1.2 de federalisering ................................................................................................................................ 9
3.2 de Vlaamse en de andere deelstaten ...................................................................................................... 10
3.3 de Europese Unie .................................................................................................................................... 12
3.4 de gemeenten en provincies ................................................................................................................... 12
Deel II: de democra;sche besluitvorming...................................................................................................... 13
4 de grondwe=elijke teksten ............................................................................................................................. 13
4.1 inleiding................................................................................................................................................... 13
4.1.1 de grondwet als juridisch instrument ............................................................................................. 13
4.1.2 de grondwet als expressief instrument ........................................................................................... 14
4.2 de Belgische grondwet ............................................................................................................................ 14
4.2.1 de grondwetgevende bevoegdheden .............................................................................................. 15
4.2.2 de grondwetgevende procedure ..................................................................................................... 15
4.3 de cons<tu<eve autonomie van de deelstaten....................................................................................... 16
4.4 de cons<tuerende verdragen van de Europese Unie .............................................................................. 16
4.4.1 de verdragen en het Handvest ......................................................................................................... 16
4.4.2 de verhouding van de verdragen met de Belgische rechtsorde....................................................... 16
5 de wetgevende instellingen ............................................................................................................................ 17
5.1 debaOeren en organiseren...................................................................................................................... 17
5.2 zelf beslissen ........................................................................................................................................... 17
5.2.1 op federaal niveau ........................................................................................................................... 17
5.2.2 op deelstatelijk niveau ..................................................................................................................... 18
5.2.3 op Europees niveau ......................................................................................................................... 18
5.2.4 op lokaal niveau ............................................................................................................................... 18
5.3 verkiezen en vertegenwoordigen ............................................................................................................ 18
5.3.1 op federaal niveau ........................................................................................................................... 19
5.3.2 op deelstatelijk niveau ..................................................................................................................... 21
5.3.3 op Europees niveau ......................................................................................................................... 21
5.3.4 op lokaal niveau ............................................................................................................................... 22
STAATSRECHT 1
, 5.4 wetgeven................................................................................................................................................. 22
5.4.1 in de verschillende democra<sche ruimten ..................................................................................... 23
5.4.1.1 federale niveau ......................................................................................................................... 23
5.4.1.2 deelstatelijk niveau/Vlaams niveau .......................................................................................... 27
5.4.1.3 Europese niveau ....................................................................................................................... 28
5.4.1.4 lokale niveau: Vlaamse gemeenten en provincies .................................................................... 28
5.4.2 beginselen van behoorlijk wetgeven .............................................................................................. 29
6 de uitvoerende instellingen ............................................................................................................................ 30
6.1 vertrouwen en controleren ..................................................................................................................... 30
6.1.1 op federaal niveau ........................................................................................................................... 30
6.1.2 op deelstatelijk niveau ..................................................................................................................... 34
6.1.3 op Europees niveau ......................................................................................................................... 34
6.1.4 op lokaal niveau: in Vlaamse gemeenten ........................................................................................ 35
6.1.5 op lokaal niveau: in Vlaamse provincies .......................................................................................... 35
6.2 besturen .................................................................................................................................................. 36
6.2.1 op federaal niveau ........................................................................................................................... 36
6.2.2 op deelstatelijk niveau (deelstaatregeringen).................................................................................. 40
6.2.3 op Europees niveau (Europese Commissie) ..................................................................................... 40
6.2.4 op lokaal niveau ............................................................................................................................... 41
6.3 bestuurlijke rechtshandelingen stellen ................................................................................................... 41
6.3.1 het bestuur ...................................................................................................................................... 41
6.3.2 de bestuurlijke rechtshandeling....................................................................................................... 41
6.4 behoorlijk besturen (niet kennen in cursus) ........................................................................................... 42
6.4.1 algemene principes .......................................................................................................................... 42
6.4.2 uitwerking van bestuurlijke rechtshandelingen in de <jd ................................................................ 42
6.4.3 bestuurlijk beroep tegen beschikkend bestuurlijk optreden ........................................................... 42
6.6 taalgebruik door het bestuur .................................................................................................................. 42
6.6.1 uitgangspunt van de bestuurstaalwetgeving ................................................................................... 42
6.6.2 basisregels van de bestuurstaalwetgeving ....................................................................................... 43
6.6.3 toezicht op de naleving van de bestuurstaalwetgeving ................................................................... 44
6.7 handhaving door het bestuur ................................................................................................................. 44
6.7.1 handhaving: begrip, doel en vormen ............................................................................................... 44
6.7.2 naar een meer ‘gewapend’ bestuur ................................................................................................. 44
6.7.3 actoren in de bestuurlijke handhaving............................................................................................. 44
Deel III: de bevoegdheidsverdeling................................................................................................................ 44
7 gefedereerde bevoegdheden .......................................................................................................................... 44
7.1 de bevoegdheidsverdeling binnen België ............................................................................................... 44
7.1.1 de bevoegdheidsverdeling tussen de federale en<teiten ................................................................ 46
7.1.2 de verhoudingen tussen de federale en<teiten ............................................................................... 51
7.2 de bevoegdheidsverdeling binnen de EU ................................................................................................ 53
8 territoriaal gedecentraliseerde bevoegdheden .............................................................................................. 53
8.1 de bevoegdheden van de lokale besturen .............................................................................................. 53
8.1.1 de gemeenten .................................................................................................................................. 53
Deel IV: de inwoners en hun grondrechten.................................................................................................... 54
9 de inwoners .................................................................................................................................................... 54
9.1 personen met de Belgische na<onaliteit ................................................................................................ 54
9.1.1 toekenning ....................................................................................................................................... 54
9.1.2 verkrijging ........................................................................................................................................ 54
9.1.2.1 door na<onaliteitsverklaring (recht) ......................................................................................... 54
9.1.2.2 door naturalisa<e (gunst) ......................................................................................................... 55
9.1.3 verlies............................................................................................................................................... 55
9.2 personen zonder Belgische na<onaliteit ................................................................................................. 55
9.3 de burgers van de Europese Unie ........................................................................................................... 55
STAATSRECHT 2
, 10 Grondrechten ............................................................................................................................................... 55
10.1 de ontwikkeling van grondrechten (2) .................................................................................................. 56
10.1.1 van na<onaal naar interna<onaal .................................................................................................. 56
10.1.2 op Europees niveau ....................................................................................................................... 56
10.1.2.1 de Raad van Europa en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ....................... 56
10.1.2.2 de Europese Unie en het Handvest van de grondrechten ...................................................... 56
10.1.3 op globaal niveau ........................................................................................................................... 57
10.2 de voornaamste grondrechten ............................................................................................................. 57
10.2.1 de bescherming van de fysieke integriteit ..................................................................................... 57
10.2.1.1 het recht op leven art. 2 EVRM............................................................................................... 57
10.2.1.2 het verbod op foltering, onmenselijke of vernederende behandeling art. 3 EVRM ............... 58
10.2.1.3 verbod van slavernij en dwangarbeid art. 4 EVRM ................................................................. 58
10.2.2 het recht op gelijke behandeling ................................................................................................... 58
10.2.3 intellectuele rechten en vrijheden ................................................................................................. 58
10.2.3.1 de vrijheid van meningsui<ng en van de media ..................................................................... 58
10.2.3.2 de vrijheid van vergadering en van vereniging art. 26 & 27 GW, art. 11 EVRM ...................... 59
10.2.3.3 de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst art. 19-20 GW, art. 9 EVRM ..................... 59
10.2.3.4 de vrijheid van en het recht op onderwijs art. 24 GW, art. 2 EAP bij EVRM ........................... 59
10.2.3.5 de vrijheid van taalgebruik art. 30 GW ................................................................................... 59
10.2.4 democra<sche rechten .................................................................................................................. 59
10.2.4.1 het recht op vrije en geheime verkiezingen impliciet in GW en art. 3 EAP bij EVRM ............. 59
10.2.4.2 het pe<<erecht art. 28, eerste lid GW .................................................................................... 60
10.2.4.3 het recht op openbaarheid van het bestuur art 32 GW ......................................................... 60
10.2.5 rechten <jdens de rechtspleging.................................................................................................... 60
10.2.5.1 het recht op toegang tot de rechter en op een eerlijk proces art. 6 EVRM ........................... 60
10.2.5.2 rechten eigen aan de strafrechtspleging ................................................................................ 61
10.2.5.2.1 recht op fysieke vrijheid .................................................................................................. 61
10.2.5.2.3 geen misdrijf of straf zonder wet..................................................................................... 61
10.2.5.2.4 het recht op een tweede aanleg...................................................................................... 61
10.2.5.2.5 het recht om niet tweemaal te worden berecht of gestra4 ............................................ 61
10.2.5.2.6 vermoeden van onschuld en recht van verdediging ........................................................ 61
10.2.6 de bescherming van privé-, gezins- en familieleven ...................................................................... 61
10.2.7 het recht op eigendom,art. 1 Eerste Protocol EVRM ..................................................................... 62
10.2.8 economische, sociale en culturele rechten.................................................................................... 62
10.2.9 rechten voor specifieke groepen ................................................................................................... 63
10.3 de beperking van grondrechten ............................................................................................................ 63
10.3.1 in normale omstandigheden .......................................................................................................... 63
10.3.2 in <jden van noodtoestand ............................................................................................................ 67
10.3.3 misbruik van grondrechten ............................................................................................................ 67
10.4 de horizontale werking van grondrechten ............................................................................................ 67
10.4.1 inleiding ......................................................................................................................................... 67
10.4.2 de an<-discrimina<ewetgeving: lappendeken van verschillende weOen ...................................... 67
Deel V: de rechtsbescherming ....................................................................................................................... 68
11 de rechtsprekende instellingen ..................................................................................................................... 68
11.1 de Belgische rechtscolleges................................................................................................................... 68
11.1.1 de federale rechtscolleges ............................................................................................................. 68
11.1.1.1 Hoven en rechtbanken............................................................................................................ 68
11.1.1.2 GrondweOelijk Hof en bestuurlijke rechtscolleges ................................................................. 71
11.1.2 op deelstatelijk niveau ................................................................................................................... 72
11.2 de rechtscolleges van de Europese Unie ............................................................................................... 72
12 de rechtsbescherming tegen de overheid..................................................................................................... 72
12.1 de hiërarchie van de normen ................................................................................................................ 72
12.1.1 algemene principes ........................................................................................................................ 72
12.1.2 de bijzondere posi<e van het interna<onaal recht ........................................................................ 73
12.2 rechtstreekse rechtsbescherming ......................................................................................................... 74
STAATSRECHT 3
, 12.2.1 op federaal niveau ......................................................................................................................... 74
12.2.2 op deelstatelijk niveau ................................................................................................................... 82
12.2.3 op het niveau van de Europese Unie ............................................................................................. 82
12.2.4 op het lokale niveau....................................................................................................................... 82
12.3 overheidsaansprakelijkheid .................................................................................................................. 82
12.3.1 inleiding ......................................................................................................................................... 82
12.3.2 aansprakelijkheid voor een fout van het bestuur .......................................................................... 82
12.3.3 aansprakelijkheid voor een fout van de rechter ............................................................................ 83
12.3.4 aansprakelijkheid voor een fout van de wetgever ......................................................................... 83
Inleiding
Recht:
- samenleving met alle verschillende belangen ordenen, niet wet van sterkste maar de sterkte van
het recht
- onderlinge samenhang, eigen begrippenkader, onderliggende basiswaarden
- afdwingbaar door sancDes die kunnen worden opgelegd
- recht en maatschappij beïnvloeden elkaar, interageren conDnu
vb. milieubeleid in Vlaams parlement gestemd leidt tot hevig boerenprotest
vb. abortuswet niet meer zo vooruitstrevend
vb. lage sanc8e Reuzegom: reac8e --> steekvlampoli8ek?
Summa divisio/onderscheid publiekrecht – privaatrecht
Privaatrecht: regelt situaDe van en relaDes tussen parDculiere (rechts)personen
Publiekrecht: regelt situaDe van en de relaDes tussen overheid en parDculieren en overheden onderling
Vb. bestuursrecht, staatsrecht, mensenrechten,...
Onderscheid conceptueel handig maar niet alDjd duidelijk te maken in de prakDjk
Kernboodschap cursus: “België is een (grondweRelijke) meergelaagde, democraDsche rechtsstaat in
Europa”
Deel I: krachtlijnen
1 de Belgische staat
Het ontstaan van staten (overheid die rechtsmacht heeT binnen zijn territorium)
- oorspronkelijk ontstaan
vb. vroeger bouwen waar je wou, steeds meer mensen tot er heerser is
- afgeleid ontstaan
o dekolonisa0e
vooral 20e E; veel landen onaXankelijk van koloniale overheerser
o secessie
stuk land scheurt zich af van een bestaand land, lukt niet alDjd
vb. Catalonië sterke onaCankelijke beweging, België
o dismembra0o
‘uiteenvallen’
Vb. Servië-Montenegro, Tjecho-Slovakije
o fusie
2 aparte landen 1 nieuw land
Vb. West- en Oost-Dsl samen Dsl
Vaak lang poliDek proces vooraf aan ontstaan nieuwe staat
1.1 het ontstaan van België
- congres van Wenen 1814
afspraken wat met Europa na Napoleons oorlogen
STAATSRECHT 4
Inleiding.......................................................................................................................................................... 4
Deel I: krachtlijnen .......................................................................................................................................... 4
1 de Belgische staat ............................................................................................................................................ 4
1.1 het ontstaan van België............................................................................................................................. 4
1.2 België als staat .......................................................................................................................................... 5
1.2.1 België hee4 een permanente bevolking ........................................................................................... 5
1.2.2 België hee4 een afgebakend grondgebied........................................................................................ 5
1.2.3 België hee4 een effec;eve overheid................................................................................................. 5
1.2.4 België is ona<ankelijk ....................................................................................................................... 6
1.2.5 België is erkend.................................................................................................................................. 6
1.3 gevolgen van de kwalifica<e als staat ....................................................................................................... 6
1.3.1 België beschikt over rechtspersoonlijkheid ...................................................................................... 6
1.3.2 België geniet soevereiniteit ............................................................................................................... 6
1.3.3 België oefent rechtsmacht uit ........................................................................................................... 6
2 een democra5sche rechtsstaat ........................................................................................................................ 6
2.1 de scheiding van de machten = universeel idee ....................................................................................... 6
2.2 de rechtsstaat............................................................................................................................................ 7
2.2.1 voorwaarden voor de kwalifica<e als rechtsstaat ............................................................................. 7
2.2.2 dynamiek van de kwalifica<e als rechtsstaat ..................................................................................... 8
3 een meergelaagde staat in Europa .................................................................................................................. 8
3.1 de federale staat België (2 evolu<es) ........................................................................................................ 8
3.1.1 de consensusdemocra;e................................................................................................................... 9
3.1.2 de federalisering ................................................................................................................................ 9
3.2 de Vlaamse en de andere deelstaten ...................................................................................................... 10
3.3 de Europese Unie .................................................................................................................................... 12
3.4 de gemeenten en provincies ................................................................................................................... 12
Deel II: de democra;sche besluitvorming...................................................................................................... 13
4 de grondwe=elijke teksten ............................................................................................................................. 13
4.1 inleiding................................................................................................................................................... 13
4.1.1 de grondwet als juridisch instrument ............................................................................................. 13
4.1.2 de grondwet als expressief instrument ........................................................................................... 14
4.2 de Belgische grondwet ............................................................................................................................ 14
4.2.1 de grondwetgevende bevoegdheden .............................................................................................. 15
4.2.2 de grondwetgevende procedure ..................................................................................................... 15
4.3 de cons<tu<eve autonomie van de deelstaten....................................................................................... 16
4.4 de cons<tuerende verdragen van de Europese Unie .............................................................................. 16
4.4.1 de verdragen en het Handvest ......................................................................................................... 16
4.4.2 de verhouding van de verdragen met de Belgische rechtsorde....................................................... 16
5 de wetgevende instellingen ............................................................................................................................ 17
5.1 debaOeren en organiseren...................................................................................................................... 17
5.2 zelf beslissen ........................................................................................................................................... 17
5.2.1 op federaal niveau ........................................................................................................................... 17
5.2.2 op deelstatelijk niveau ..................................................................................................................... 18
5.2.3 op Europees niveau ......................................................................................................................... 18
5.2.4 op lokaal niveau ............................................................................................................................... 18
5.3 verkiezen en vertegenwoordigen ............................................................................................................ 18
5.3.1 op federaal niveau ........................................................................................................................... 19
5.3.2 op deelstatelijk niveau ..................................................................................................................... 21
5.3.3 op Europees niveau ......................................................................................................................... 21
5.3.4 op lokaal niveau ............................................................................................................................... 22
STAATSRECHT 1
, 5.4 wetgeven................................................................................................................................................. 22
5.4.1 in de verschillende democra<sche ruimten ..................................................................................... 23
5.4.1.1 federale niveau ......................................................................................................................... 23
5.4.1.2 deelstatelijk niveau/Vlaams niveau .......................................................................................... 27
5.4.1.3 Europese niveau ....................................................................................................................... 28
5.4.1.4 lokale niveau: Vlaamse gemeenten en provincies .................................................................... 28
5.4.2 beginselen van behoorlijk wetgeven .............................................................................................. 29
6 de uitvoerende instellingen ............................................................................................................................ 30
6.1 vertrouwen en controleren ..................................................................................................................... 30
6.1.1 op federaal niveau ........................................................................................................................... 30
6.1.2 op deelstatelijk niveau ..................................................................................................................... 34
6.1.3 op Europees niveau ......................................................................................................................... 34
6.1.4 op lokaal niveau: in Vlaamse gemeenten ........................................................................................ 35
6.1.5 op lokaal niveau: in Vlaamse provincies .......................................................................................... 35
6.2 besturen .................................................................................................................................................. 36
6.2.1 op federaal niveau ........................................................................................................................... 36
6.2.2 op deelstatelijk niveau (deelstaatregeringen).................................................................................. 40
6.2.3 op Europees niveau (Europese Commissie) ..................................................................................... 40
6.2.4 op lokaal niveau ............................................................................................................................... 41
6.3 bestuurlijke rechtshandelingen stellen ................................................................................................... 41
6.3.1 het bestuur ...................................................................................................................................... 41
6.3.2 de bestuurlijke rechtshandeling....................................................................................................... 41
6.4 behoorlijk besturen (niet kennen in cursus) ........................................................................................... 42
6.4.1 algemene principes .......................................................................................................................... 42
6.4.2 uitwerking van bestuurlijke rechtshandelingen in de <jd ................................................................ 42
6.4.3 bestuurlijk beroep tegen beschikkend bestuurlijk optreden ........................................................... 42
6.6 taalgebruik door het bestuur .................................................................................................................. 42
6.6.1 uitgangspunt van de bestuurstaalwetgeving ................................................................................... 42
6.6.2 basisregels van de bestuurstaalwetgeving ....................................................................................... 43
6.6.3 toezicht op de naleving van de bestuurstaalwetgeving ................................................................... 44
6.7 handhaving door het bestuur ................................................................................................................. 44
6.7.1 handhaving: begrip, doel en vormen ............................................................................................... 44
6.7.2 naar een meer ‘gewapend’ bestuur ................................................................................................. 44
6.7.3 actoren in de bestuurlijke handhaving............................................................................................. 44
Deel III: de bevoegdheidsverdeling................................................................................................................ 44
7 gefedereerde bevoegdheden .......................................................................................................................... 44
7.1 de bevoegdheidsverdeling binnen België ............................................................................................... 44
7.1.1 de bevoegdheidsverdeling tussen de federale en<teiten ................................................................ 46
7.1.2 de verhoudingen tussen de federale en<teiten ............................................................................... 51
7.2 de bevoegdheidsverdeling binnen de EU ................................................................................................ 53
8 territoriaal gedecentraliseerde bevoegdheden .............................................................................................. 53
8.1 de bevoegdheden van de lokale besturen .............................................................................................. 53
8.1.1 de gemeenten .................................................................................................................................. 53
Deel IV: de inwoners en hun grondrechten.................................................................................................... 54
9 de inwoners .................................................................................................................................................... 54
9.1 personen met de Belgische na<onaliteit ................................................................................................ 54
9.1.1 toekenning ....................................................................................................................................... 54
9.1.2 verkrijging ........................................................................................................................................ 54
9.1.2.1 door na<onaliteitsverklaring (recht) ......................................................................................... 54
9.1.2.2 door naturalisa<e (gunst) ......................................................................................................... 55
9.1.3 verlies............................................................................................................................................... 55
9.2 personen zonder Belgische na<onaliteit ................................................................................................. 55
9.3 de burgers van de Europese Unie ........................................................................................................... 55
STAATSRECHT 2
, 10 Grondrechten ............................................................................................................................................... 55
10.1 de ontwikkeling van grondrechten (2) .................................................................................................. 56
10.1.1 van na<onaal naar interna<onaal .................................................................................................. 56
10.1.2 op Europees niveau ....................................................................................................................... 56
10.1.2.1 de Raad van Europa en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens ....................... 56
10.1.2.2 de Europese Unie en het Handvest van de grondrechten ...................................................... 56
10.1.3 op globaal niveau ........................................................................................................................... 57
10.2 de voornaamste grondrechten ............................................................................................................. 57
10.2.1 de bescherming van de fysieke integriteit ..................................................................................... 57
10.2.1.1 het recht op leven art. 2 EVRM............................................................................................... 57
10.2.1.2 het verbod op foltering, onmenselijke of vernederende behandeling art. 3 EVRM ............... 58
10.2.1.3 verbod van slavernij en dwangarbeid art. 4 EVRM ................................................................. 58
10.2.2 het recht op gelijke behandeling ................................................................................................... 58
10.2.3 intellectuele rechten en vrijheden ................................................................................................. 58
10.2.3.1 de vrijheid van meningsui<ng en van de media ..................................................................... 58
10.2.3.2 de vrijheid van vergadering en van vereniging art. 26 & 27 GW, art. 11 EVRM ...................... 59
10.2.3.3 de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst art. 19-20 GW, art. 9 EVRM ..................... 59
10.2.3.4 de vrijheid van en het recht op onderwijs art. 24 GW, art. 2 EAP bij EVRM ........................... 59
10.2.3.5 de vrijheid van taalgebruik art. 30 GW ................................................................................... 59
10.2.4 democra<sche rechten .................................................................................................................. 59
10.2.4.1 het recht op vrije en geheime verkiezingen impliciet in GW en art. 3 EAP bij EVRM ............. 59
10.2.4.2 het pe<<erecht art. 28, eerste lid GW .................................................................................... 60
10.2.4.3 het recht op openbaarheid van het bestuur art 32 GW ......................................................... 60
10.2.5 rechten <jdens de rechtspleging.................................................................................................... 60
10.2.5.1 het recht op toegang tot de rechter en op een eerlijk proces art. 6 EVRM ........................... 60
10.2.5.2 rechten eigen aan de strafrechtspleging ................................................................................ 61
10.2.5.2.1 recht op fysieke vrijheid .................................................................................................. 61
10.2.5.2.3 geen misdrijf of straf zonder wet..................................................................................... 61
10.2.5.2.4 het recht op een tweede aanleg...................................................................................... 61
10.2.5.2.5 het recht om niet tweemaal te worden berecht of gestra4 ............................................ 61
10.2.5.2.6 vermoeden van onschuld en recht van verdediging ........................................................ 61
10.2.6 de bescherming van privé-, gezins- en familieleven ...................................................................... 61
10.2.7 het recht op eigendom,art. 1 Eerste Protocol EVRM ..................................................................... 62
10.2.8 economische, sociale en culturele rechten.................................................................................... 62
10.2.9 rechten voor specifieke groepen ................................................................................................... 63
10.3 de beperking van grondrechten ............................................................................................................ 63
10.3.1 in normale omstandigheden .......................................................................................................... 63
10.3.2 in <jden van noodtoestand ............................................................................................................ 67
10.3.3 misbruik van grondrechten ............................................................................................................ 67
10.4 de horizontale werking van grondrechten ............................................................................................ 67
10.4.1 inleiding ......................................................................................................................................... 67
10.4.2 de an<-discrimina<ewetgeving: lappendeken van verschillende weOen ...................................... 67
Deel V: de rechtsbescherming ....................................................................................................................... 68
11 de rechtsprekende instellingen ..................................................................................................................... 68
11.1 de Belgische rechtscolleges................................................................................................................... 68
11.1.1 de federale rechtscolleges ............................................................................................................. 68
11.1.1.1 Hoven en rechtbanken............................................................................................................ 68
11.1.1.2 GrondweOelijk Hof en bestuurlijke rechtscolleges ................................................................. 71
11.1.2 op deelstatelijk niveau ................................................................................................................... 72
11.2 de rechtscolleges van de Europese Unie ............................................................................................... 72
12 de rechtsbescherming tegen de overheid..................................................................................................... 72
12.1 de hiërarchie van de normen ................................................................................................................ 72
12.1.1 algemene principes ........................................................................................................................ 72
12.1.2 de bijzondere posi<e van het interna<onaal recht ........................................................................ 73
12.2 rechtstreekse rechtsbescherming ......................................................................................................... 74
STAATSRECHT 3
, 12.2.1 op federaal niveau ......................................................................................................................... 74
12.2.2 op deelstatelijk niveau ................................................................................................................... 82
12.2.3 op het niveau van de Europese Unie ............................................................................................. 82
12.2.4 op het lokale niveau....................................................................................................................... 82
12.3 overheidsaansprakelijkheid .................................................................................................................. 82
12.3.1 inleiding ......................................................................................................................................... 82
12.3.2 aansprakelijkheid voor een fout van het bestuur .......................................................................... 82
12.3.3 aansprakelijkheid voor een fout van de rechter ............................................................................ 83
12.3.4 aansprakelijkheid voor een fout van de wetgever ......................................................................... 83
Inleiding
Recht:
- samenleving met alle verschillende belangen ordenen, niet wet van sterkste maar de sterkte van
het recht
- onderlinge samenhang, eigen begrippenkader, onderliggende basiswaarden
- afdwingbaar door sancDes die kunnen worden opgelegd
- recht en maatschappij beïnvloeden elkaar, interageren conDnu
vb. milieubeleid in Vlaams parlement gestemd leidt tot hevig boerenprotest
vb. abortuswet niet meer zo vooruitstrevend
vb. lage sanc8e Reuzegom: reac8e --> steekvlampoli8ek?
Summa divisio/onderscheid publiekrecht – privaatrecht
Privaatrecht: regelt situaDe van en relaDes tussen parDculiere (rechts)personen
Publiekrecht: regelt situaDe van en de relaDes tussen overheid en parDculieren en overheden onderling
Vb. bestuursrecht, staatsrecht, mensenrechten,...
Onderscheid conceptueel handig maar niet alDjd duidelijk te maken in de prakDjk
Kernboodschap cursus: “België is een (grondweRelijke) meergelaagde, democraDsche rechtsstaat in
Europa”
Deel I: krachtlijnen
1 de Belgische staat
Het ontstaan van staten (overheid die rechtsmacht heeT binnen zijn territorium)
- oorspronkelijk ontstaan
vb. vroeger bouwen waar je wou, steeds meer mensen tot er heerser is
- afgeleid ontstaan
o dekolonisa0e
vooral 20e E; veel landen onaXankelijk van koloniale overheerser
o secessie
stuk land scheurt zich af van een bestaand land, lukt niet alDjd
vb. Catalonië sterke onaCankelijke beweging, België
o dismembra0o
‘uiteenvallen’
Vb. Servië-Montenegro, Tjecho-Slovakije
o fusie
2 aparte landen 1 nieuw land
Vb. West- en Oost-Dsl samen Dsl
Vaak lang poliDek proces vooraf aan ontstaan nieuwe staat
1.1 het ontstaan van België
- congres van Wenen 1814
afspraken wat met Europa na Napoleons oorlogen
STAATSRECHT 4
