College aantekeningen les 11 - Samenleving feiten en problemen

Les 11: vergrijzen in de welvaartsstaat
 Wat doet de welvaartsstaat voor die persoon in de verschillende levensfases = blauwe lessen
Pensioenen
Stijgende levensverwachting
 Levensverwachting stijgt dus we worden ouder

Vergrijzing als uitdaging voor het sociaal contract
 We leven gemiddeld langer
 Hoe berekenen we levensverwachting bij de geboorte? => kunnen berekenen en uitleggen
 Onzekerheid over de lengte van ons leven blijft
 Het is een fundamentele moeilijkheid van het leven:
o hoe kunnen we onze levensstandaard behouden?
o Hoe kunnen we ervoor zorgen dan iedereen een minimale levensstandaard kan
behouden?
o Hoe kan ik mezelf verzekeren tegen het risico van lang te leven = moeilijk
fundamenteel probleem => daarom ontstaan van pensioenen
o Hoe gaan we dat risico verdelen? Hoe gaan we die taken verdelen tussen de huidige
generatie en de gepensioneerde generatie
 Intergenerationele: verschillende generaties tegen elkaar
 en intragenerationele dimensie van sociaal contract: binnen een generatie: wie bedraagt de
grootste last?

Afhankelijkheidsratio van de ouderen
 Aantal mensen ouder dan 64 jaar (blauwe blok) delen door aantal mensen in de blauwe blok
 Hoe meer mensen boven de 64 jaar hoe moeilijker het is om pensioenen uit te betalen
 In de welvaartsstaten zijn er steeds meer mensen gepensioneerd

Pensioenen: doelstellingen (efficiëntie)
1. consumptie afvlakken:
 2 mogelijke redenen om pensioenen te voorzien
 Mensen willen een afgevlakte consumptiestroom
2. verzekering:
 Hoe doen we dat?
 Je kunt zelf sparen
 Hoeveel geld moet je nu sparen want hoelang ga je leven?
 Verzekeren om dat risico te verzekeren dat je langer leeft dan dat je spaart

Pensioenen: doelstellingen (rechtvaardigheid)
3. herverdeling
 Bezorgd om de gelijkheid
 Herverdeling via pensioenen
 Intergenerationele ongelijkheid corrigeren via pensioenen
 Intragenerationele: als de minimumpensioenen optrekken, dan kunnen we pensioenen
gelijker maken
4. armoedebestrijding
 Gepensioneerden zijn niet ondervertegenwoordigd dan de armen

Pensioenen: voorgeschiedenis in België
 Pre-industriële revolutie
o We leven in multigenerationele gezinnen en we steunde de ouderen
o Door de urbanisatie en de industriele revolutie leidt dat tot solidariteit

,  Industriële revolutie:
o Een van de belangrijke fundamenten van onze pensioenen is ASLK (algemene spaar
en lijfrente kas: kas waar je spaart en een lijfrente krijgt) (je zet elke maand een
bedrag op je rekening, bepaald bedrag dat je krijgt zolang je leeft)
o Een dergelijk instrument geeft een antwoord op dat risico van hoelang ga ik leven
o ASLK gaat dat risico verzekeren
o Werd later een bank BNP paribas fortis

Kapitalisatie versus repartitie
 Kapitalisatiestelstel:
o Is een stelsel waarin jij in je volwassen leven (als je op arbeidsmarkt werkt) zelf
betaalt voor je eigen pensioenen
o Je maakt een rekening waar je spaart voor je eigen pensioen
o Op een bepaald moment bereik je de leeftijd dat je dat geld krijgt
o Dan krijg je de keuze
 Drawdown: ineens het hele bedrag opnemen
 Annuïteit: lijfrente opnemen, je krijgt een bedrag zolang je leeft
o Waarom in de VS deed Trump dingen met tarieven? Waarom zijn de beurskoersen zo
belangrijk in dit systeem? Instelling krijgt geld en hebben dus heel veel geld, grote
spelers op financiële markt. Hoeveel er in je spaarpot zit hangt af van de koersen op
de beurs. Hoe meer de koers stijgt hoe meer pensioen je krijgt. Mensen staken en
zijn bezorg over de hoogte van hun pensioen. Trump ervaart ook deze onzekerheid
 Repartitiestelsel:
o Je spaart voor het pensioen van je ouders, je werkt en geeft bijdrage aan je ouders
om hun pensioen te betalen
o Pensioenuitkeringen worden gefinancierd door bijdragen van de huidige werknemers
o Geld van werkende mensen naar andere groep van mensen, namelijk
gepensioneerden
o Onderscheid tussen beide:
 Je moet vertrouwen hebben in een ander deel van de SL
 Bij kapitalisatiestelsel: Vertrouwen in de financiële instellingen dat
die nog heel je leven bestaat
 Bij repartitiestelsel: vertrouwen in de belofte dat je kinderen dit ook
doen voor jou
 Heel veel welvaartsstaten hebben een repartitiestelsel, omdat er 1 groot voordeel is
o Is bij het moment dat je invoert, als je pas spaart wanneer je op pensioen bent dan
kun je geen pensioen krijgen. Bij een reparitiestelsel wel want dan werken mensen
voor jou
o Pensioenen wil je kunnen geven en dat kan enkel in een repartitiestelsel
o Er is een generatie die dan op pensioen gingen en eigenlijk niet bijdragen maar wel
een pensioen krijgen
o Eens je gekozen hebt voor een stelsel is het heel moeilijk om naar het andere stelsel
te gaan
 Ergens zal dan een generatie dubbel pensioenen moeten betalen (zowel voor
jezelf als voor je ouders), niemand wilt dit

Defined contribution versus defined benefit (gaat over wie de schokken absorbeert)
 Defined contribution (DC): werkende mensen hoeveel betalen jullie aan het pensioenstelsel.
Wat is het percentage van je inkomen dat je verwacht bij te dragen aan het systeem
o De onzekerheid van pensioenstelsels is het grote probleem