GGZ en ouderenzorg
Organisatie geestelijke gezondheidszorg
1. Wat is gezondheid en GGZ?
“Gezondheid is een toestand van volledig fysisch, geestelijk en sociaal welzijn en niet louter
de afwezigheid van ziekte en gebrek.” (WHO, 1948)
● Kritiek:
o Ultiem ideaal en veeleisende norm
o Illusie van maakbaarheid van de mens & deficit-model
o Bron van bijkomend leed
o Afwijking van deze norm = ab-normaal = stoornis!
1.1 Gezondheid 🡪 afwijking t.o.v. welke norm?
● Statistisch? Vergleijken met gemiddelde (kwantitatief)
o Gemiddelde is niet altijd beste!
▪ bv. intelligentie (Hoog), gezichtsscherpte(Hoog), cholesterol (laag)
o Hoe meet je ‘psychisch gezondheid’ of ‘lijden’?
● Maatschappelijk? Wetten als norm
o Culturele waarden en idealen v/d meerderheid
▪ alcoholisme: werd lang aanvaard
▪ homofilie: werd lang niet aanvaard
● Persoonlijk? Subjectieve beleving (kwalitatief)
o Individueel en veranderlijk gegeven!
1.2 Wat is (ab)normaal in onze maatschappij?
● Diagnostical and Statistical Manual (DSM) 🡪 Criteria voor een geestesstoornis
o wat als “stoornis” ervaren wordt door
▪ Zichzelf: psychisch lijden
▪ Anderen: maatschappelijk overlast
1.3 Opdracht van de GGZ
● Verantwoorde zorg aan te bieden
● Met het oog op het herstel van het psychisch evenwichtof het draaglijk maken van
psychische stoornissen voor patiënten en hun leefomgeving,
● opdat aldus patiënten competenties verwerven of ontwikkelen
● die de basis vormen voor hun emancipatie en hun maatschappelijk geïntegreerd
functioneren”
(Vlaams Decreet betreffende GGZ, 18 mei 1999)
,2. Geschiedenis van de GGZ
2.1 Evolutie GGZ
● Van psychiatrie naar GGZ:
o Religieuze opdracht 🡪 justitieel gegeven 🡪 medisch model 🡪 model van welzijn
o van intra- naar extramurale zorg: meer inzetten op ambulant
o toenemende differentiatie & specialisatie van psychopathologiën
o vermaatschappelijking van de zorg staat voorop
● Stigmatisering blijft aanwezig, doch evolutie
Van broeders en zusters, gedragsmatig kijken met instellingen, zo verder naar een medisch model -->
de laatste jaren meer de focus op welzijn
2.2 Enkele punten in de geschiedenis van de psychiatrische behandeling
,3. Zorgvraag
3.1 Enkele cijfers
● Jaarprevalentie psychiatrische stoornissen 15%
● 1/3 zoekt hulp, waarvan 2/3 behandeld wordt in eerstelijn
● 5% maakt jaarlijks gebruik van de gespecialiseerd GGZ: 90% ambulant, 14% klinisch
● Slechts 6% van het zorg budget voor GGZ!
3.2 Treatment gap
● = Periode van 10 jaar tussen de aanvang van de aandoening en het eerste contact
met GGZ: opstart van professionele zorg komt veel te laat!
● Onderbehandeling omwille van:
o Niet weten waar je hulp kan vragen
o Financiële redenen (slechts een minderheid)
● Ondanks problemen wordt de diagnose niet gesteld en wordt er ook geen gepaste
hulp voorzien
● Problemen met adequate verwijzing
● Wachtlijsten
● Stigma
● Eigen aan de problematiek om geen hulp te zoeken of men gaat hulp vermijden bv.
psychose/verslaving
3.3 Zorgvraag: toename
● Bio-optimisme
o Er zullen minder aandoeningen zijn”
▪ Dank zij preventieve genetica, vaccinatie tegen verslaving, feel good
drugs, behavioural monitoring: ernstig psychisch lijden zal worden
voorkomen of verminderd.
▪ Als we ze niet ‘beter’ kunnen maken, zullen we ervoor zorgen dat ze
het ‘goed’ maken.
● Psychosociaal pessimisme
o “We zullen onszelf en mekaar meer aandoen”
▪ minder tolerantie voor de andere(n),
▪ meer tijdelijkheid en minder tijd, meer variatie en minder stabiliteit,
nieuwe gezinsrelaties, culturen,
▪ meer agressie (intra-en extra-familiaal)
o “We zullen ‘het’ minder begrijpen”
▪ individualisering en vereenzaming
▪ economische aandrijving v samenleving vergt constante aanpassing,
leven met onzekerheid en zingevingsvragen
▪ minder controle… meer depressie
, 4. Zorgaanbod en organisatie
4.1 Organisatie
● Het ingewikkelde België
o 1 federale staat
o 3 gemeenschappen: Nederlands, Frans en Duitstalig
o 3 gewesten: Vlaams, Waals en Brussels
● Diverse ministers bevoegd voor Volksgezondheid
o Bv PVT, CGG, IBW (erkenning, inspectie) = bevoegdheid Vlaams gewest
o Wetgeving op PVT, BW,… = federale bevoegdheid
o Psychiatrische ziekenhuizen = federale bevoegdheid
o Residentiële structuren gefinancierd door de federale overheid en de
ambulante structuren door de Gemeenschappen.
🡺 op werkvloer merkbaar dat organisatie complex is
4.2 Organisatie volgens netwerken (obv demografie)
● In 2002: bepaald hoe de acute en chronische GGZ eruit moet zien. Men gaat voor
een vraaggestuurde zorg. Men wil zoveel mogelijk residentiële opnames voorkomen.
● Macroniveau
o 200 à 300.000 inwoners in rurale gebieden
o 300 à 450.000 in semi-rurale gebieden
o 450.000+ inwoners in stedelijke gebieden
● Microniveau
o Opdeling in subregio’s is mogelijk 🡪 eerstelijnszones (circa 75000 inwoners)
o Aangepast niveau om een goede samenwerking met lokale partners te
verzekeren
● 20 netwerken voor GGZ
o SaRA (onderverdeeld in 3 subregio’s), EMERGO; Netwerk GGZKEMPEN
Organisatie geestelijke gezondheidszorg
1. Wat is gezondheid en GGZ?
“Gezondheid is een toestand van volledig fysisch, geestelijk en sociaal welzijn en niet louter
de afwezigheid van ziekte en gebrek.” (WHO, 1948)
● Kritiek:
o Ultiem ideaal en veeleisende norm
o Illusie van maakbaarheid van de mens & deficit-model
o Bron van bijkomend leed
o Afwijking van deze norm = ab-normaal = stoornis!
1.1 Gezondheid 🡪 afwijking t.o.v. welke norm?
● Statistisch? Vergleijken met gemiddelde (kwantitatief)
o Gemiddelde is niet altijd beste!
▪ bv. intelligentie (Hoog), gezichtsscherpte(Hoog), cholesterol (laag)
o Hoe meet je ‘psychisch gezondheid’ of ‘lijden’?
● Maatschappelijk? Wetten als norm
o Culturele waarden en idealen v/d meerderheid
▪ alcoholisme: werd lang aanvaard
▪ homofilie: werd lang niet aanvaard
● Persoonlijk? Subjectieve beleving (kwalitatief)
o Individueel en veranderlijk gegeven!
1.2 Wat is (ab)normaal in onze maatschappij?
● Diagnostical and Statistical Manual (DSM) 🡪 Criteria voor een geestesstoornis
o wat als “stoornis” ervaren wordt door
▪ Zichzelf: psychisch lijden
▪ Anderen: maatschappelijk overlast
1.3 Opdracht van de GGZ
● Verantwoorde zorg aan te bieden
● Met het oog op het herstel van het psychisch evenwichtof het draaglijk maken van
psychische stoornissen voor patiënten en hun leefomgeving,
● opdat aldus patiënten competenties verwerven of ontwikkelen
● die de basis vormen voor hun emancipatie en hun maatschappelijk geïntegreerd
functioneren”
(Vlaams Decreet betreffende GGZ, 18 mei 1999)
,2. Geschiedenis van de GGZ
2.1 Evolutie GGZ
● Van psychiatrie naar GGZ:
o Religieuze opdracht 🡪 justitieel gegeven 🡪 medisch model 🡪 model van welzijn
o van intra- naar extramurale zorg: meer inzetten op ambulant
o toenemende differentiatie & specialisatie van psychopathologiën
o vermaatschappelijking van de zorg staat voorop
● Stigmatisering blijft aanwezig, doch evolutie
Van broeders en zusters, gedragsmatig kijken met instellingen, zo verder naar een medisch model -->
de laatste jaren meer de focus op welzijn
2.2 Enkele punten in de geschiedenis van de psychiatrische behandeling
,3. Zorgvraag
3.1 Enkele cijfers
● Jaarprevalentie psychiatrische stoornissen 15%
● 1/3 zoekt hulp, waarvan 2/3 behandeld wordt in eerstelijn
● 5% maakt jaarlijks gebruik van de gespecialiseerd GGZ: 90% ambulant, 14% klinisch
● Slechts 6% van het zorg budget voor GGZ!
3.2 Treatment gap
● = Periode van 10 jaar tussen de aanvang van de aandoening en het eerste contact
met GGZ: opstart van professionele zorg komt veel te laat!
● Onderbehandeling omwille van:
o Niet weten waar je hulp kan vragen
o Financiële redenen (slechts een minderheid)
● Ondanks problemen wordt de diagnose niet gesteld en wordt er ook geen gepaste
hulp voorzien
● Problemen met adequate verwijzing
● Wachtlijsten
● Stigma
● Eigen aan de problematiek om geen hulp te zoeken of men gaat hulp vermijden bv.
psychose/verslaving
3.3 Zorgvraag: toename
● Bio-optimisme
o Er zullen minder aandoeningen zijn”
▪ Dank zij preventieve genetica, vaccinatie tegen verslaving, feel good
drugs, behavioural monitoring: ernstig psychisch lijden zal worden
voorkomen of verminderd.
▪ Als we ze niet ‘beter’ kunnen maken, zullen we ervoor zorgen dat ze
het ‘goed’ maken.
● Psychosociaal pessimisme
o “We zullen onszelf en mekaar meer aandoen”
▪ minder tolerantie voor de andere(n),
▪ meer tijdelijkheid en minder tijd, meer variatie en minder stabiliteit,
nieuwe gezinsrelaties, culturen,
▪ meer agressie (intra-en extra-familiaal)
o “We zullen ‘het’ minder begrijpen”
▪ individualisering en vereenzaming
▪ economische aandrijving v samenleving vergt constante aanpassing,
leven met onzekerheid en zingevingsvragen
▪ minder controle… meer depressie
, 4. Zorgaanbod en organisatie
4.1 Organisatie
● Het ingewikkelde België
o 1 federale staat
o 3 gemeenschappen: Nederlands, Frans en Duitstalig
o 3 gewesten: Vlaams, Waals en Brussels
● Diverse ministers bevoegd voor Volksgezondheid
o Bv PVT, CGG, IBW (erkenning, inspectie) = bevoegdheid Vlaams gewest
o Wetgeving op PVT, BW,… = federale bevoegdheid
o Psychiatrische ziekenhuizen = federale bevoegdheid
o Residentiële structuren gefinancierd door de federale overheid en de
ambulante structuren door de Gemeenschappen.
🡺 op werkvloer merkbaar dat organisatie complex is
4.2 Organisatie volgens netwerken (obv demografie)
● In 2002: bepaald hoe de acute en chronische GGZ eruit moet zien. Men gaat voor
een vraaggestuurde zorg. Men wil zoveel mogelijk residentiële opnames voorkomen.
● Macroniveau
o 200 à 300.000 inwoners in rurale gebieden
o 300 à 450.000 in semi-rurale gebieden
o 450.000+ inwoners in stedelijke gebieden
● Microniveau
o Opdeling in subregio’s is mogelijk 🡪 eerstelijnszones (circa 75000 inwoners)
o Aangepast niveau om een goede samenwerking met lokale partners te
verzekeren
● 20 netwerken voor GGZ
o SaRA (onderverdeeld in 3 subregio’s), EMERGO; Netwerk GGZKEMPEN
