Oefenvragen Staatsrecht
Casus 1 – Grondrechten en overheidshandelen
De gemeente Zandhoven besluit een groot terrein te verkopen aan ene
projectontwikkelaar voor de bouw van een winkelcentrum. Een groep
bewoners maakt bezwaar omdat het gebied een belangrijke groene zone
is en bescherming biedt aan lokale flora en fauna. De gemeente gaat door
met de verkoop en beroept zich op economische ontwikkeling.
Vragen:
1. Welke artikelen uit de Grondwet zijn hier relevant?
2. Welke stappen kan een burger ondernemen als hij niet een is met dit
besluit?
3. Wat kan de rechter beoordelen in deze situatie?
Casus 2 – Scheiding der machten
De Tweede Kamer stemt een wet over digitale surveillance van burgers.
De regering wil deze wet uitvoeren door een nieuw toezichtorgaan op te
richten. Een groep burgerrechtenorganisatie vreest dat het toezichtorgaan
te veel macht krijgt en dat de wet mogelijk in strijd is met de grondwet. Ze
dagen de regering voor de rechter.
Vragen:
4. Welke organen zijn betrokken bij het maken en uitvoeren van deze
wet?
5. Welke artikelen uit de Grondwet zijn relevant?
6. Welke rol heeft de rechter in dit conflict?
Casus 3 – Internationale verdragen en nationale wetgeving
Nederland ondertekent een internationaal verdrag over
klimaatbescherming dat strenge emissienormen oplegt. Een Nederlandse
industrieorganisatie vreest dat de nieuwe regels hun productie sterk
beperken en beroept zich op de nationale wet die zij eerder kregen
goedgekeurd.
Vragen:
7. Welke regels hebben voorrang: Het nationale recht of het
internationale verdrag?
8. Welke artikelen uit de Grondwet zijn hier relevant?
9. Wat kan de rechter toetsen?
Casus 4 – Rechterlijke toetsing van besluiten
Een gemeente besluit dat een lokaal festival geen vergunning krijgt
vanwege geluidsoverlast. De organisator stelt dat dit besluit onterecht is
en gaat naar de bestuursrechter.
,Vragen:
10. Welke grondrechten kunnen in het geding zijn?
11. Welke artikelen uit de Grondwet zijn relevant?
12. Welke toetsingsruimte heeft de rechter?
Casus 5 – Parlementaire controle
Een parlementaire enquêtecommissie onderzoekt een mislukt
overheidsproject. De regering weigert sommige documenten te
overhandigen. Een lid van de Tweede Kamer stelt dat de regering het
parlement belemmert.
Vragen:
13. Welke organen zijn betrokken?
14. Welke artikelen uit de Grondwet zijn relevant?
15. Welke bevoegdheden heeft het parlement in dit conflict?
Casus 6 – Decentrale overheden en autonomie
De provincie Noordlanden wil een groot natuurgebied ontwikkelen tot
recreatiepark met hotels, restaurants en een kleine jachthaven. De
gemeenteraad van Havenstad, dat binnen deze provincie ligt, maakt
bezwaar; volgens hen bedreigt dit de lokale natuur, en de gemeentelijke
bestemmingsplanen worden hiermee overschreven. De provincie beroept
zich op de noodzaak van economische ontwikkeling en
toerismebevordering. Een groep inwoners start een petitie en overweegt
juridische stappen.
Vragen:
16. Welke artikelen uit de Grondwet en wetgeving zijn relevant
voor de bevoegdheden van provincies en gemeenten in dit geval?
17. Welke stappen kan de gemeenteraad of de inwoners
ondernemen als ze het niet eens zijn met het besluit van de
provincie?
18. Welke rol kan de rechter spelen bij een geschil tussen provincie
en gemeente?
Casus 7 – Wetgeving en parlementaire procedure
Het kabinet wil een nieuwe wet invoeren die het gebruik van elektrische
scooters reguleert in stadscentra. Volgens de minister van Infrastructuur is
het nodig om ongelukken te verminderen en voetgangers te beschermen.
De Tweede Kamer is verdeeld: sommige partijen vinden dat de wet te veel
inbreuk maakt op persoonlijke vrijheid, anderen vinden dat het nodig is
voor veiligheid. De Tweede Kamer dient amendementen in en vraagt de
Raad van State om advies.
Vragen:
19. Welke artikelen uit de Grondwet en andere wetten zijn hier
relevant voor het wetgevingsproces?
, 20. Welke stappen doorloopt een wetsvoorstel vanaf indienen tot
inwerkingtreding?
21. Welke rol speelt de Raad van State in dit proces?
22. Wat kan er gebeuren als een wetsvoorstel door een kamer
wordt verworpen?
Casus 8 – Grondrechten en vrijheid van meningsuiting
In de stad Riverveld organiseert een politieke groepering een demonstratie
tegen een geplande uitbreiding van de luchthaven. De burgemeester is
bezorgd dat de demonstratie kan leiden tot ernstige overlast en
veiligheidsrisico’s. Daarom besluit hij een noodverordening uit te
vaardigen die de demonstratie verbiedt. De groep besluit het besluit aan
te vechten bij de rechter, stellende dat hun vrijheid van meningsuiting en
vergadering wordt geschonden.
Vragen:
23. Welke artikelen uit de Grondwet zijn relevant in deze situatie?
24. Welke stappen kan de demonstratiegroep ondernemen om het
besluit aan te vechten?
25. Welke bevoegdheden heeft de burgemeester volgens de wet
bij het afgeven van een noodverordening?
26. Wat kan de rechter in deze zaak beoordelen?
Casus 9 – Kabinetsformatie en parlementaire controle
Tijdens de verkiezingen van Rivierenland behaalt de grootste partij net
geen meerderheid. De koning verzoekt de grootste partij een formateur
aan te wijzen om een kabinet te vormen. Tegelijkertijd klaagt een groep
burgers dat het proces van formatie onvoldoende transparant is en dat
burgers geen zicht hebben op hoe besluiten worden genomen.
Vragen:
27. Welke artikelen uit de Grondwet regelen het proces van
kabinetsformatie en parlementaire controle?
28. Welke rol heeft de formateur en de koning in dit proces?
29. Welke stappen kan de burger ondernemen om transparantie af
te dwingen?
Casus 10 – Europese Unie en nationale wetgeving
Nederland voert een nieuwe milieuwet in die strengere CO₂-reductie eist
voor fabrieken. Tegelijkertijd heeft de EU nieuwe richtlijnen over
milieubescherming. Een multinational claimt dat de Nederlandse wet
strijdig is met EU-recht.
Vragen:
30. Welke artikelen uit de Grondwet en EU-verdragen zijn relevant?
, 31. Welke stappen kan de multinational ondernemen om dit aan te
vechten?
32. Hoe kan de rechter beoordelen of nationale wetgeving mag
afwijken van EU-verdragen?
Casus 11 – Gemeentelijke besluiten en rechtsbescherming
De gemeente Waalstad besluit een oud zwembad te slopen om een
nieuwe parkeergarage te bouwen. Omwonenden zijn tegen dit besluit en
vinden dat hun belangen onvoldoende zijn meegewogen.
Vragen:
33. Welke artikelen uit de Grondwet en Gemeentewet zijn
relevant?
34. Welke stappen kunnen de omwonenden ondernemen?
35. Wat kan de rechter beoordelen bij hun bezwaar?
Casus 12 – Crisiswetgeving
Tijdens een hevige overstroming in de regio Rijnmond vaardigt de minister
van Binnenlandse Zaken een tijdelijke wet uit om gebieden af te sluiten en
evacuaties te regelen. Een groep bewoners stelt dat hun vrijheid van
beweging wordt geschonden.
Vragen:
36. Welke artikelen uit de Grondwet en andere wetten zijn
relevant?
37. Welke bevoegdheden heeft de minister in noodsituaties?
38. Welke rol kan de rechter spelen in deze situatie?
Casus 13 – Provinciale autonomie
De provincie Gelderland besluit extra subsidies te geven aan duurzame
landbouwinitiatieven, zonder dat het Rijk hier expliciet toestemming voor
heeft gegeven. Een burgergroep stelt dat de provincie haar bevoegdheden
overschrijdt.
Vragen:
39. Welke artikelen over provinciale autonomie zijn relevant?
40. Wat is het verschil tussen autonomie en medebewind?
41. Welke stappen kan de burgergroep ondernemen?
Casus 14 – Decentralisatie en gemeentelijke taken
Casus 1 – Grondrechten en overheidshandelen
De gemeente Zandhoven besluit een groot terrein te verkopen aan ene
projectontwikkelaar voor de bouw van een winkelcentrum. Een groep
bewoners maakt bezwaar omdat het gebied een belangrijke groene zone
is en bescherming biedt aan lokale flora en fauna. De gemeente gaat door
met de verkoop en beroept zich op economische ontwikkeling.
Vragen:
1. Welke artikelen uit de Grondwet zijn hier relevant?
2. Welke stappen kan een burger ondernemen als hij niet een is met dit
besluit?
3. Wat kan de rechter beoordelen in deze situatie?
Casus 2 – Scheiding der machten
De Tweede Kamer stemt een wet over digitale surveillance van burgers.
De regering wil deze wet uitvoeren door een nieuw toezichtorgaan op te
richten. Een groep burgerrechtenorganisatie vreest dat het toezichtorgaan
te veel macht krijgt en dat de wet mogelijk in strijd is met de grondwet. Ze
dagen de regering voor de rechter.
Vragen:
4. Welke organen zijn betrokken bij het maken en uitvoeren van deze
wet?
5. Welke artikelen uit de Grondwet zijn relevant?
6. Welke rol heeft de rechter in dit conflict?
Casus 3 – Internationale verdragen en nationale wetgeving
Nederland ondertekent een internationaal verdrag over
klimaatbescherming dat strenge emissienormen oplegt. Een Nederlandse
industrieorganisatie vreest dat de nieuwe regels hun productie sterk
beperken en beroept zich op de nationale wet die zij eerder kregen
goedgekeurd.
Vragen:
7. Welke regels hebben voorrang: Het nationale recht of het
internationale verdrag?
8. Welke artikelen uit de Grondwet zijn hier relevant?
9. Wat kan de rechter toetsen?
Casus 4 – Rechterlijke toetsing van besluiten
Een gemeente besluit dat een lokaal festival geen vergunning krijgt
vanwege geluidsoverlast. De organisator stelt dat dit besluit onterecht is
en gaat naar de bestuursrechter.
,Vragen:
10. Welke grondrechten kunnen in het geding zijn?
11. Welke artikelen uit de Grondwet zijn relevant?
12. Welke toetsingsruimte heeft de rechter?
Casus 5 – Parlementaire controle
Een parlementaire enquêtecommissie onderzoekt een mislukt
overheidsproject. De regering weigert sommige documenten te
overhandigen. Een lid van de Tweede Kamer stelt dat de regering het
parlement belemmert.
Vragen:
13. Welke organen zijn betrokken?
14. Welke artikelen uit de Grondwet zijn relevant?
15. Welke bevoegdheden heeft het parlement in dit conflict?
Casus 6 – Decentrale overheden en autonomie
De provincie Noordlanden wil een groot natuurgebied ontwikkelen tot
recreatiepark met hotels, restaurants en een kleine jachthaven. De
gemeenteraad van Havenstad, dat binnen deze provincie ligt, maakt
bezwaar; volgens hen bedreigt dit de lokale natuur, en de gemeentelijke
bestemmingsplanen worden hiermee overschreven. De provincie beroept
zich op de noodzaak van economische ontwikkeling en
toerismebevordering. Een groep inwoners start een petitie en overweegt
juridische stappen.
Vragen:
16. Welke artikelen uit de Grondwet en wetgeving zijn relevant
voor de bevoegdheden van provincies en gemeenten in dit geval?
17. Welke stappen kan de gemeenteraad of de inwoners
ondernemen als ze het niet eens zijn met het besluit van de
provincie?
18. Welke rol kan de rechter spelen bij een geschil tussen provincie
en gemeente?
Casus 7 – Wetgeving en parlementaire procedure
Het kabinet wil een nieuwe wet invoeren die het gebruik van elektrische
scooters reguleert in stadscentra. Volgens de minister van Infrastructuur is
het nodig om ongelukken te verminderen en voetgangers te beschermen.
De Tweede Kamer is verdeeld: sommige partijen vinden dat de wet te veel
inbreuk maakt op persoonlijke vrijheid, anderen vinden dat het nodig is
voor veiligheid. De Tweede Kamer dient amendementen in en vraagt de
Raad van State om advies.
Vragen:
19. Welke artikelen uit de Grondwet en andere wetten zijn hier
relevant voor het wetgevingsproces?
, 20. Welke stappen doorloopt een wetsvoorstel vanaf indienen tot
inwerkingtreding?
21. Welke rol speelt de Raad van State in dit proces?
22. Wat kan er gebeuren als een wetsvoorstel door een kamer
wordt verworpen?
Casus 8 – Grondrechten en vrijheid van meningsuiting
In de stad Riverveld organiseert een politieke groepering een demonstratie
tegen een geplande uitbreiding van de luchthaven. De burgemeester is
bezorgd dat de demonstratie kan leiden tot ernstige overlast en
veiligheidsrisico’s. Daarom besluit hij een noodverordening uit te
vaardigen die de demonstratie verbiedt. De groep besluit het besluit aan
te vechten bij de rechter, stellende dat hun vrijheid van meningsuiting en
vergadering wordt geschonden.
Vragen:
23. Welke artikelen uit de Grondwet zijn relevant in deze situatie?
24. Welke stappen kan de demonstratiegroep ondernemen om het
besluit aan te vechten?
25. Welke bevoegdheden heeft de burgemeester volgens de wet
bij het afgeven van een noodverordening?
26. Wat kan de rechter in deze zaak beoordelen?
Casus 9 – Kabinetsformatie en parlementaire controle
Tijdens de verkiezingen van Rivierenland behaalt de grootste partij net
geen meerderheid. De koning verzoekt de grootste partij een formateur
aan te wijzen om een kabinet te vormen. Tegelijkertijd klaagt een groep
burgers dat het proces van formatie onvoldoende transparant is en dat
burgers geen zicht hebben op hoe besluiten worden genomen.
Vragen:
27. Welke artikelen uit de Grondwet regelen het proces van
kabinetsformatie en parlementaire controle?
28. Welke rol heeft de formateur en de koning in dit proces?
29. Welke stappen kan de burger ondernemen om transparantie af
te dwingen?
Casus 10 – Europese Unie en nationale wetgeving
Nederland voert een nieuwe milieuwet in die strengere CO₂-reductie eist
voor fabrieken. Tegelijkertijd heeft de EU nieuwe richtlijnen over
milieubescherming. Een multinational claimt dat de Nederlandse wet
strijdig is met EU-recht.
Vragen:
30. Welke artikelen uit de Grondwet en EU-verdragen zijn relevant?
, 31. Welke stappen kan de multinational ondernemen om dit aan te
vechten?
32. Hoe kan de rechter beoordelen of nationale wetgeving mag
afwijken van EU-verdragen?
Casus 11 – Gemeentelijke besluiten en rechtsbescherming
De gemeente Waalstad besluit een oud zwembad te slopen om een
nieuwe parkeergarage te bouwen. Omwonenden zijn tegen dit besluit en
vinden dat hun belangen onvoldoende zijn meegewogen.
Vragen:
33. Welke artikelen uit de Grondwet en Gemeentewet zijn
relevant?
34. Welke stappen kunnen de omwonenden ondernemen?
35. Wat kan de rechter beoordelen bij hun bezwaar?
Casus 12 – Crisiswetgeving
Tijdens een hevige overstroming in de regio Rijnmond vaardigt de minister
van Binnenlandse Zaken een tijdelijke wet uit om gebieden af te sluiten en
evacuaties te regelen. Een groep bewoners stelt dat hun vrijheid van
beweging wordt geschonden.
Vragen:
36. Welke artikelen uit de Grondwet en andere wetten zijn
relevant?
37. Welke bevoegdheden heeft de minister in noodsituaties?
38. Welke rol kan de rechter spelen in deze situatie?
Casus 13 – Provinciale autonomie
De provincie Gelderland besluit extra subsidies te geven aan duurzame
landbouwinitiatieven, zonder dat het Rijk hier expliciet toestemming voor
heeft gegeven. Een burgergroep stelt dat de provincie haar bevoegdheden
overschrijdt.
Vragen:
39. Welke artikelen over provinciale autonomie zijn relevant?
40. Wat is het verschil tussen autonomie en medebewind?
41. Welke stappen kan de burgergroep ondernemen?
Casus 14 – Decentralisatie en gemeentelijke taken
