Gezins- en
opvoedingsondersteuning
Informatie over het opleidingsonderdeel
4 grote componenten :
1. De wereld van gezins- en opvoedingsondersteuning
2. Ouders met cultureel diverse achtergronden ondersteunen
3. Ondersteunen bij gezinnen het moeilijker of mis loopt (kinderen met een beperking,
kindermishandeling)
4. Gezins- en opvoeding ondersteunende organisaties, methodieken, handvatten, instrumenten
(doorheen de lessen geweven)
Hoofdstuk 1: van opvoeden (enkele inzichten, reflecties, uitklaringen…)
1. wat is opvoeden? -> naar een pedagogisch
perspectief
Menti meter in de les over wat opvoeden betekent:
Het aanleren/ doorgeven van waarden en normen
Zorgen voor een ander
Begeleiden bij de ontwikkeling van iemand anders
Veilige omgeving bieden om te kunnen groeien
De 8 grondvormen van ter Horst
Filmpje van kinderen over wat opvoeden betekent:
Een kind vertelt dat ouders niet weten wat er met het kind zalgebeuren en hoe die zich zal
ontwikkelen
Film Children of men
Een wereld waarin geen kinderen meer worden geboren…
- Vervalt in gewelf (cf zinloosheid)
- Kunstwerken als behang (cf culturele deprivatie) -> kunst verliest zijn betekenis omdat je het
niet meer kan delen
, - Onderwijs is doorgeven van cultuur, als dat niet meer lukt dan geraak je in de zinloosheid
- Door kinderen kunnen er nieuwe zaken gevormd worden en is er vernieuwing
Waarom voeden we op?
Opvoeden vindt haar grond in het feit dat kinderen en jongeren in de wereld geïntroduceerd
moeten worden, willen ze later in die wereld kunnen meedoen en willen ze de wereld (ten
goede) veranderen. Het is de taak van de oudere generatie om de jongeren in de wereld in te
leiden = inter generationele praktijk
Opvoeden is een passieve bezigheid, iedereen kijkt op een andere manier naar de wereld en
hoe je er in moet staan
Kinderen beschermen tegen de wereld en de wereld beschermen tegen de kinderen (abortus
kan je in feite vertellen tegen kinderen maar je kan de keuze maken om hier nog mee te
wachten)
Inleiden denk aan het ‘ingeleid worden’ in het voetballen
- Meer dan het ‘aanleren’ van techniek, trucjes en tactiek
- Meer dan het ‘weten’ hoe de sport werkt (zijn puntentelling, zijn organisatie, zijn beleid)
= je initieert kinderen geleidelijk aan in het voelballen zodat er langzamerhand een nieuwe “wereld”
voor hen opengaat- een wereld die je dan samen met hem/ haar (mee)deelt (en waarmee ze verder
aan de slag mee kunnen)
Opvoeden is kinderen inleiden in de wereld
“In de opvoeding wordt beslist of wij genoeg van de wereld houden om er verantwoordelijkheid voor op
te nemen en haar meteen ook te redden van de ondergang die, zonder die vernieuwing, zonder de komst
van de nieuwe generatie, onvermijdelijk zou zijn. En ook in het opvoeden beslissen we of we genoeg van
onze kinderen houden om ze niet uit onze wereld te verdrijven en ze aan hun lot over te laten, noch om
ze de kans te ontnemen iets nieuws te ondernemen, iets wat wij niet hadden voorzien, maar om ze voor
te bereiden op de taak om een gemeenschappelijke wereld te vernieuwen.”
Vroeger gingen ouders naar de kerk maar die ouders hebben dan de keuze aan hun kinderen
gegeven om nog naar de kerk te gaan of niet, de volgende generatie heeft veel kinderen laten
dopen maar gaan niet meer naar de kerk
2. wat is opvoeden -> naar een ecologisch perspectief
Opvoeden is een wisselwerking tussen het kind, de ouders en de situatie/ de context
Een mama die naar het consultatiebureau gaat, dan zeggen we vaak je moet dit of dit eens
proberen, dit gaat over moeder en kind relatie. De context wordt vaak vergeten, waarom vind
die het belangrijk dat dat kind zo goed eet, of heeft die mama stress, in welke situaties eet
het kind moeilijk
Hoewel ‘het’ kind en ‘de’ ouder bestaat niet
Martinus Langeveld – Elk kind is er één (elk kind is uniek en persoonlijk)
“Wie een kind wil begrijpen moet ‘op zijn knieën’. Je moet te weten komen hoe het kind zijn
wereld begrijpt en ervaart” = geldt ook voor de ouder!
,Parenting
In het Engels spreekt men al een tijdje over parenting -> focus op ouderlijk gedrag, context/ de
wereld wordt blinde vlek (‘parent blaming’ -> het idee dat we meer kijken naar het doen en laten van
ouders en naar hun wijzen als er iets gebeurt met de kinderen en niet meer kijken naar de context)
Hoe de context van de opvoedingssituatie in kaart brengen?
Balansmodel van Bakker
Moeder heeft 2 kinderen, het ouder broertje begint na de geboorte van het ander broertje in
zijn bed te plassen
Het model zorgt ervoor dat je naar andere zaken gaat kijken.
De weegschaal moet gelijk zijn. Aan de linkerkant staan beschermende factoren en aan de
rechterkant risicofactoren om de weegschaal uit balans te halen. De factoren zijn op micro,
meso en macroniveau.
Bidirectioneel model van Belsky
Opvoeders hebben een eigen
persoonlijkheid door de wijze
van hun
opvoedingsgeschiedenis.
De persoonlijkheid van de
ouder bepaalt de manier
waarop ze opvoeden.
Jouw partner bepaalt mee
hoe je opvoed.
De werksituatie bepaald hoe je opvoed (deadlines, waardoor je er mentaal niet echt bij bent).
Sociaal netwerk beïnvloed ook hoe je opvoed ( grootouders die meehelpen met het
opvoeden van kinderen).
, Kindkenmerken, de eigenheid van het kind bepaalt de manier waarop je opvoedt (kind leest
graag, dus je gaat boeken lezen voor het slapengaan, ander kind valt in slaap van melk
drinken dus die geef je melk).
! Kritiek op model: de pijlen zouden ook omgekeerd moeten staan.
Ecologisch model van Bronfenbrenner
Verschillende lagen die elkaar
beïnvloeden.
Individu is de persoon zelf.
Het microsysteem zijn de relaties
dichtbij de persoon.
In het Mesosysteem zijn vooral
leerkrachten belangrijk
Ecosysteem hebben een indirecte
invloed bv. je moet naar school
gaan
Macro zijn de tradities in de maatschappij, waarden en overtuigingen zoals superdiversiteit
3. hoe beleven ouders (in Vlaanderen) de opvoeding?
De gezin enquête 2021
Wie werd er bevraagd?
3 323 ouders in Vlaanderen (min of meer representatieve steekproef)
Gezinnen in het Vlaamse gewest met minstens 1 kind jonger dan 25 j
Ook gezinnen bevraagd waarvan de kinderen niet officieel inwoonden (bijv., gescheiden
gezinnen, dit is interessant om mee te nemen omdat er nu meer zijn dan vroeger)
Hoe beleven ouders het opvoeden van de kinderen?
Het merendeel van de ouders hebben een positief gevoel over opvoeden. Voor de kinderen
zorgen maakt quasi alle ouders gelukkig en trots en de meeste ouders vinden opvoeden dus
verrijkend en plezant.
Wel zien we dat moeders de opvoeding meer verrijkend vinden dan vaders.
(het opvoedingsdomein is meer geconnecteerd bij de moeder dan bij mannen, het
wordt traditioneel verwacht van hun en bij mannen zijn er andere verwachtingen zoals
carrière maken
Moeders brengen gemiddeld meer tijd met hun kinderen en weten meer waar hun
kinderen mee bezig zijn
Maar helaas ook: …
Financiën: Meer dan 2 op de 3 ouders (69,1%) geeft aan dat kinderen grootbrengen veel (of
te veel) geld kost! (bijv., is onderwijs wel echt gratis?)
Toekomstverwachting: De helft van de ouders (50%!) maakt zich zorgen over de toekomst
van de kinderen (van de hoop na W.O. II naar de wanhoop na 9/11)
opvoedingsondersteuning
Informatie over het opleidingsonderdeel
4 grote componenten :
1. De wereld van gezins- en opvoedingsondersteuning
2. Ouders met cultureel diverse achtergronden ondersteunen
3. Ondersteunen bij gezinnen het moeilijker of mis loopt (kinderen met een beperking,
kindermishandeling)
4. Gezins- en opvoeding ondersteunende organisaties, methodieken, handvatten, instrumenten
(doorheen de lessen geweven)
Hoofdstuk 1: van opvoeden (enkele inzichten, reflecties, uitklaringen…)
1. wat is opvoeden? -> naar een pedagogisch
perspectief
Menti meter in de les over wat opvoeden betekent:
Het aanleren/ doorgeven van waarden en normen
Zorgen voor een ander
Begeleiden bij de ontwikkeling van iemand anders
Veilige omgeving bieden om te kunnen groeien
De 8 grondvormen van ter Horst
Filmpje van kinderen over wat opvoeden betekent:
Een kind vertelt dat ouders niet weten wat er met het kind zalgebeuren en hoe die zich zal
ontwikkelen
Film Children of men
Een wereld waarin geen kinderen meer worden geboren…
- Vervalt in gewelf (cf zinloosheid)
- Kunstwerken als behang (cf culturele deprivatie) -> kunst verliest zijn betekenis omdat je het
niet meer kan delen
, - Onderwijs is doorgeven van cultuur, als dat niet meer lukt dan geraak je in de zinloosheid
- Door kinderen kunnen er nieuwe zaken gevormd worden en is er vernieuwing
Waarom voeden we op?
Opvoeden vindt haar grond in het feit dat kinderen en jongeren in de wereld geïntroduceerd
moeten worden, willen ze later in die wereld kunnen meedoen en willen ze de wereld (ten
goede) veranderen. Het is de taak van de oudere generatie om de jongeren in de wereld in te
leiden = inter generationele praktijk
Opvoeden is een passieve bezigheid, iedereen kijkt op een andere manier naar de wereld en
hoe je er in moet staan
Kinderen beschermen tegen de wereld en de wereld beschermen tegen de kinderen (abortus
kan je in feite vertellen tegen kinderen maar je kan de keuze maken om hier nog mee te
wachten)
Inleiden denk aan het ‘ingeleid worden’ in het voetballen
- Meer dan het ‘aanleren’ van techniek, trucjes en tactiek
- Meer dan het ‘weten’ hoe de sport werkt (zijn puntentelling, zijn organisatie, zijn beleid)
= je initieert kinderen geleidelijk aan in het voelballen zodat er langzamerhand een nieuwe “wereld”
voor hen opengaat- een wereld die je dan samen met hem/ haar (mee)deelt (en waarmee ze verder
aan de slag mee kunnen)
Opvoeden is kinderen inleiden in de wereld
“In de opvoeding wordt beslist of wij genoeg van de wereld houden om er verantwoordelijkheid voor op
te nemen en haar meteen ook te redden van de ondergang die, zonder die vernieuwing, zonder de komst
van de nieuwe generatie, onvermijdelijk zou zijn. En ook in het opvoeden beslissen we of we genoeg van
onze kinderen houden om ze niet uit onze wereld te verdrijven en ze aan hun lot over te laten, noch om
ze de kans te ontnemen iets nieuws te ondernemen, iets wat wij niet hadden voorzien, maar om ze voor
te bereiden op de taak om een gemeenschappelijke wereld te vernieuwen.”
Vroeger gingen ouders naar de kerk maar die ouders hebben dan de keuze aan hun kinderen
gegeven om nog naar de kerk te gaan of niet, de volgende generatie heeft veel kinderen laten
dopen maar gaan niet meer naar de kerk
2. wat is opvoeden -> naar een ecologisch perspectief
Opvoeden is een wisselwerking tussen het kind, de ouders en de situatie/ de context
Een mama die naar het consultatiebureau gaat, dan zeggen we vaak je moet dit of dit eens
proberen, dit gaat over moeder en kind relatie. De context wordt vaak vergeten, waarom vind
die het belangrijk dat dat kind zo goed eet, of heeft die mama stress, in welke situaties eet
het kind moeilijk
Hoewel ‘het’ kind en ‘de’ ouder bestaat niet
Martinus Langeveld – Elk kind is er één (elk kind is uniek en persoonlijk)
“Wie een kind wil begrijpen moet ‘op zijn knieën’. Je moet te weten komen hoe het kind zijn
wereld begrijpt en ervaart” = geldt ook voor de ouder!
,Parenting
In het Engels spreekt men al een tijdje over parenting -> focus op ouderlijk gedrag, context/ de
wereld wordt blinde vlek (‘parent blaming’ -> het idee dat we meer kijken naar het doen en laten van
ouders en naar hun wijzen als er iets gebeurt met de kinderen en niet meer kijken naar de context)
Hoe de context van de opvoedingssituatie in kaart brengen?
Balansmodel van Bakker
Moeder heeft 2 kinderen, het ouder broertje begint na de geboorte van het ander broertje in
zijn bed te plassen
Het model zorgt ervoor dat je naar andere zaken gaat kijken.
De weegschaal moet gelijk zijn. Aan de linkerkant staan beschermende factoren en aan de
rechterkant risicofactoren om de weegschaal uit balans te halen. De factoren zijn op micro,
meso en macroniveau.
Bidirectioneel model van Belsky
Opvoeders hebben een eigen
persoonlijkheid door de wijze
van hun
opvoedingsgeschiedenis.
De persoonlijkheid van de
ouder bepaalt de manier
waarop ze opvoeden.
Jouw partner bepaalt mee
hoe je opvoed.
De werksituatie bepaald hoe je opvoed (deadlines, waardoor je er mentaal niet echt bij bent).
Sociaal netwerk beïnvloed ook hoe je opvoed ( grootouders die meehelpen met het
opvoeden van kinderen).
, Kindkenmerken, de eigenheid van het kind bepaalt de manier waarop je opvoedt (kind leest
graag, dus je gaat boeken lezen voor het slapengaan, ander kind valt in slaap van melk
drinken dus die geef je melk).
! Kritiek op model: de pijlen zouden ook omgekeerd moeten staan.
Ecologisch model van Bronfenbrenner
Verschillende lagen die elkaar
beïnvloeden.
Individu is de persoon zelf.
Het microsysteem zijn de relaties
dichtbij de persoon.
In het Mesosysteem zijn vooral
leerkrachten belangrijk
Ecosysteem hebben een indirecte
invloed bv. je moet naar school
gaan
Macro zijn de tradities in de maatschappij, waarden en overtuigingen zoals superdiversiteit
3. hoe beleven ouders (in Vlaanderen) de opvoeding?
De gezin enquête 2021
Wie werd er bevraagd?
3 323 ouders in Vlaanderen (min of meer representatieve steekproef)
Gezinnen in het Vlaamse gewest met minstens 1 kind jonger dan 25 j
Ook gezinnen bevraagd waarvan de kinderen niet officieel inwoonden (bijv., gescheiden
gezinnen, dit is interessant om mee te nemen omdat er nu meer zijn dan vroeger)
Hoe beleven ouders het opvoeden van de kinderen?
Het merendeel van de ouders hebben een positief gevoel over opvoeden. Voor de kinderen
zorgen maakt quasi alle ouders gelukkig en trots en de meeste ouders vinden opvoeden dus
verrijkend en plezant.
Wel zien we dat moeders de opvoeding meer verrijkend vinden dan vaders.
(het opvoedingsdomein is meer geconnecteerd bij de moeder dan bij mannen, het
wordt traditioneel verwacht van hun en bij mannen zijn er andere verwachtingen zoals
carrière maken
Moeders brengen gemiddeld meer tijd met hun kinderen en weten meer waar hun
kinderen mee bezig zijn
Maar helaas ook: …
Financiën: Meer dan 2 op de 3 ouders (69,1%) geeft aan dat kinderen grootbrengen veel (of
te veel) geld kost! (bijv., is onderwijs wel echt gratis?)
Toekomstverwachting: De helft van de ouders (50%!) maakt zich zorgen over de toekomst
van de kinderen (van de hoop na W.O. II naar de wanhoop na 9/11)
