STUVIA - Constitutioneel recht
(RGBUSBR005)
Week 1................................................................................................................................... 2
Functies van staatsrecht....................................................................................................2
Beginselen van de democratische rechtsstaat...................................................................4
Constitutionele geschiedenis.............................................................................................5
Week 2................................................................................................................................... 5
Democratie........................................................................................................................ 5
Herziening grondwet..........................................................................................................7
Week 3.................................................................................................................................. 8
AMvB’s............................................................................................................................... 8
Attributie en Delegatie........................................................................................................8
Begrenzing Lagere regelgeving.....................................................................................9
Algoritmische administrative state......................................................................................9
Week 4................................................................................................................................. 11
Formele wetgevingsprocedure.........................................................................................11
Ministeriële verantwoordelijkheid.....................................................................................12
Systeemverantwoordelijkheid?....................................................................................13
Zbo’s en staatsdeelnemingen......................................................................................13
Verantwoordelijkheid op decentraal niveau......................................................................14
Toezicht........................................................................................................................... 14
Week 5................................................................................................................................. 15
Doorwerking int. verdragen (93/94 GW)...........................................................................15
Doorwerking EU-recht......................................................................................................15
Week 6................................................................................................................................. 16
Toetsingsverbod.............................................................................................................. 16
Constitutionele remedies rechter: Rechtsvorming (94GW)..........................................16
Constitutionele remedies rechter: Bevel tot Wetgeving...............................................16
Rechterlijke neutraliteit.....................................................................................................17
Week 7................................................................................................................................. 18
Grondrechten Algemeen..................................................................................................18
Stap 1 (beperking van grondrechten)...............................................................................19
Stap 2 (beperking van grondrechten)...............................................................................19
,Week 1
Functies van staatsrecht
Terminologie
● Kabinet= Ministers en staatsecretarissen
● Regering= Koning en alle ministers
● Parlement/Staten-Generaal= Beide Kamers
Functies van staatsrecht:
1. Constitueren= stelt overheidsambten in
a. Art. 51 lid 1 GW: Samenstelling regering en Staten-Generaal
2. Attribueren= kent aan overheidsambten bevoegdheden toe
a. Art. 82 lid 1 GW: Indienen wetsvoorstellen (omdat het de procedure voor
wetgeving toebedeeld)
3. Reguleren= stelt voorwaarden en grenzen aan uitoefening van bevoegdheden
a. Art. 13 lid 2 GW: Briefgeheimbeperking bij wet (omdat het de privacy van
burgers waarborgt en het een dusdanige bevoegdheid toebedeeld)
4. Legitimeren= draagt bij aan aanvaarding van burgers van en vertrouwen in
machtsuitoefening door de staat
a. Art. 129 lid 1 GW: Rechtstreekse verkiezing gemeenteraad (omdat het
democratische basis van lokaal bestuur regelt)
Constitutionele levenscirkel
1. Wetgeving
2. toepassing door bestuur en rechtspraak
3. de rechtspositie van de burger
4. politieke representatie
a. terug naar 1
Omschrijvingen van rechtsstaat
Raad van state (jaarverslag 2019): De Nederlandse staat streeft naar een rechtsstaat,
waarin de overheid gebonden is aan het recht.
1. Legaliteitsbeginsel
2. Grondrechten
3. Machtenscheiding en -spreiding
4. Onafhankelijke rechtspraak
Kortmann c.s.
1. Legaliteitsbeginsel > Voorafgaande algemene regel juridische grondslag ook vóór
het overheidshandelen.
2. Scheiding tussen de wetgevende macht en de uitvoerende macht: waarborgen
dat het ambt dat voor burgers geldende regels opstelt niet samenvalt met het ambt
dat uitvoering geeft aan deze regels.
3. Democratie
4. Onafhankelijke rechter
, 5. Klassieke grondrechten: Het doel van klassieke grondrechten is het beschermen
van burgers tegen (excessief) overheidshandelen. Klassieke grondrechten vragen
daarom, in beginsel, van overheden om bepaalde dingen niet te doen.
Staatscommissie parlementair
1. Spreiding van machten: de machten moeten horizontaal worden gespreid
2. Noodzaak om regering te controleren en tot verantwoording te roepen: de
belangrijkste taak van het parlement is het controleren van de regering. Ter controle
van macht zijn vrije en onafhankelijke media van hoge kwaliteit van cruciaal belang.
3. Legaliteitsbeginsel
4. Gelijkheidsbeginsel: iedereen mag zijn stem uitbrengen en elke stem telt even
zwaar. Daarnaast is het van belang dat rekening wordt gehouden met belangen van
minderheden.
5. Vormgeving en inhoud van de democratie invullen naar ervaring hiervan door
burgers: burgers moeten zich ook echt betrokken voelen bij de democratie.
Maatschappelijke normen moeten ook in de politiek gelden.
6. Verwachting van goed bestuur: bestuurders en politici behoren verantwoording af
te leggen aan de samenleving. Hiervoor is onafhankelijke en pluriforme media van
belang voor de oordeelsvorming in een democratische samenleving.
Hirsch Ballin
1. De rechtsstaat als beperking van de overheid: juristen gebruiken de term om aan
te geven dat de overheid aan banden wordt gelegd door het recht.
2. De rechtsstaat als handhaver van het recht: in deze betekenis wordt de
rechtsstaat gezien als de overheid die wetten handhaaft en oplegt aan de burgers.
Dit benadrukt de rol van de staat in het waarborgen van orde en veiligheid.
3. De rechtsstaat als onderdeel van de beschaving: hier wordt de rechtsstaat
gekoppeld aan cultuur en beschaving, waarbij hij mensen in toom houdt en voorkomt
dat zij hun gewelddadige of irrationele impulsen volgen. De rechtsstaat is hier
afhankelijk van deugdzaamheid en morele principes zoals gerechtigheid, solidariteit
en matigheid.
4. De rechtsstaat als garantie van grondrechten: dit betekent dat de wetgever niet
zomaar alles mag verbieden, maar altijd fundamentele rechten en vrijheden moet
respecteren. Effectieve bescherming van grondrechten is een essentieel kenmerk
van de Nederlandse rechtsorde.
5. De rol van de rechter in de rechtsstaat: rechters zijn onafhankelijk omdat ze zich
uitsluitend baseren op wet en recht. Ze kunnen politieke besluiten afkeuren, en
bestuurders moeten dat accepteren. Democratische macht is geen absolute macht,
maar beperkt door de rechtsstaat en grondrechten.
Staatscommissie rechtsstaat (De gebroken belofte van de rechtsstaat)
- De Staatscommissie rechtsstaat definieert de rechtsstaat vanuit burgerperspectief
als een systeem dat burgers effectief beschermt tegen willekeur en machtsmisbruik,
met speciale aandacht voor de meest kwetsbaren.
- Ze benadrukt dat de rechtsstaat onder druk staat door onder-investering en politieke
desinteresse, waardoor burgers moeite hebben hun recht te halen.
- Daarom pleit de commissie voor actief rechtsstatelijk leiderschap, een Planbureau
voor de rechtsstaat, en betere financiële borging van rechtsbescherming.
(RGBUSBR005)
Week 1................................................................................................................................... 2
Functies van staatsrecht....................................................................................................2
Beginselen van de democratische rechtsstaat...................................................................4
Constitutionele geschiedenis.............................................................................................5
Week 2................................................................................................................................... 5
Democratie........................................................................................................................ 5
Herziening grondwet..........................................................................................................7
Week 3.................................................................................................................................. 8
AMvB’s............................................................................................................................... 8
Attributie en Delegatie........................................................................................................8
Begrenzing Lagere regelgeving.....................................................................................9
Algoritmische administrative state......................................................................................9
Week 4................................................................................................................................. 11
Formele wetgevingsprocedure.........................................................................................11
Ministeriële verantwoordelijkheid.....................................................................................12
Systeemverantwoordelijkheid?....................................................................................13
Zbo’s en staatsdeelnemingen......................................................................................13
Verantwoordelijkheid op decentraal niveau......................................................................14
Toezicht........................................................................................................................... 14
Week 5................................................................................................................................. 15
Doorwerking int. verdragen (93/94 GW)...........................................................................15
Doorwerking EU-recht......................................................................................................15
Week 6................................................................................................................................. 16
Toetsingsverbod.............................................................................................................. 16
Constitutionele remedies rechter: Rechtsvorming (94GW)..........................................16
Constitutionele remedies rechter: Bevel tot Wetgeving...............................................16
Rechterlijke neutraliteit.....................................................................................................17
Week 7................................................................................................................................. 18
Grondrechten Algemeen..................................................................................................18
Stap 1 (beperking van grondrechten)...............................................................................19
Stap 2 (beperking van grondrechten)...............................................................................19
,Week 1
Functies van staatsrecht
Terminologie
● Kabinet= Ministers en staatsecretarissen
● Regering= Koning en alle ministers
● Parlement/Staten-Generaal= Beide Kamers
Functies van staatsrecht:
1. Constitueren= stelt overheidsambten in
a. Art. 51 lid 1 GW: Samenstelling regering en Staten-Generaal
2. Attribueren= kent aan overheidsambten bevoegdheden toe
a. Art. 82 lid 1 GW: Indienen wetsvoorstellen (omdat het de procedure voor
wetgeving toebedeeld)
3. Reguleren= stelt voorwaarden en grenzen aan uitoefening van bevoegdheden
a. Art. 13 lid 2 GW: Briefgeheimbeperking bij wet (omdat het de privacy van
burgers waarborgt en het een dusdanige bevoegdheid toebedeeld)
4. Legitimeren= draagt bij aan aanvaarding van burgers van en vertrouwen in
machtsuitoefening door de staat
a. Art. 129 lid 1 GW: Rechtstreekse verkiezing gemeenteraad (omdat het
democratische basis van lokaal bestuur regelt)
Constitutionele levenscirkel
1. Wetgeving
2. toepassing door bestuur en rechtspraak
3. de rechtspositie van de burger
4. politieke representatie
a. terug naar 1
Omschrijvingen van rechtsstaat
Raad van state (jaarverslag 2019): De Nederlandse staat streeft naar een rechtsstaat,
waarin de overheid gebonden is aan het recht.
1. Legaliteitsbeginsel
2. Grondrechten
3. Machtenscheiding en -spreiding
4. Onafhankelijke rechtspraak
Kortmann c.s.
1. Legaliteitsbeginsel > Voorafgaande algemene regel juridische grondslag ook vóór
het overheidshandelen.
2. Scheiding tussen de wetgevende macht en de uitvoerende macht: waarborgen
dat het ambt dat voor burgers geldende regels opstelt niet samenvalt met het ambt
dat uitvoering geeft aan deze regels.
3. Democratie
4. Onafhankelijke rechter
, 5. Klassieke grondrechten: Het doel van klassieke grondrechten is het beschermen
van burgers tegen (excessief) overheidshandelen. Klassieke grondrechten vragen
daarom, in beginsel, van overheden om bepaalde dingen niet te doen.
Staatscommissie parlementair
1. Spreiding van machten: de machten moeten horizontaal worden gespreid
2. Noodzaak om regering te controleren en tot verantwoording te roepen: de
belangrijkste taak van het parlement is het controleren van de regering. Ter controle
van macht zijn vrije en onafhankelijke media van hoge kwaliteit van cruciaal belang.
3. Legaliteitsbeginsel
4. Gelijkheidsbeginsel: iedereen mag zijn stem uitbrengen en elke stem telt even
zwaar. Daarnaast is het van belang dat rekening wordt gehouden met belangen van
minderheden.
5. Vormgeving en inhoud van de democratie invullen naar ervaring hiervan door
burgers: burgers moeten zich ook echt betrokken voelen bij de democratie.
Maatschappelijke normen moeten ook in de politiek gelden.
6. Verwachting van goed bestuur: bestuurders en politici behoren verantwoording af
te leggen aan de samenleving. Hiervoor is onafhankelijke en pluriforme media van
belang voor de oordeelsvorming in een democratische samenleving.
Hirsch Ballin
1. De rechtsstaat als beperking van de overheid: juristen gebruiken de term om aan
te geven dat de overheid aan banden wordt gelegd door het recht.
2. De rechtsstaat als handhaver van het recht: in deze betekenis wordt de
rechtsstaat gezien als de overheid die wetten handhaaft en oplegt aan de burgers.
Dit benadrukt de rol van de staat in het waarborgen van orde en veiligheid.
3. De rechtsstaat als onderdeel van de beschaving: hier wordt de rechtsstaat
gekoppeld aan cultuur en beschaving, waarbij hij mensen in toom houdt en voorkomt
dat zij hun gewelddadige of irrationele impulsen volgen. De rechtsstaat is hier
afhankelijk van deugdzaamheid en morele principes zoals gerechtigheid, solidariteit
en matigheid.
4. De rechtsstaat als garantie van grondrechten: dit betekent dat de wetgever niet
zomaar alles mag verbieden, maar altijd fundamentele rechten en vrijheden moet
respecteren. Effectieve bescherming van grondrechten is een essentieel kenmerk
van de Nederlandse rechtsorde.
5. De rol van de rechter in de rechtsstaat: rechters zijn onafhankelijk omdat ze zich
uitsluitend baseren op wet en recht. Ze kunnen politieke besluiten afkeuren, en
bestuurders moeten dat accepteren. Democratische macht is geen absolute macht,
maar beperkt door de rechtsstaat en grondrechten.
Staatscommissie rechtsstaat (De gebroken belofte van de rechtsstaat)
- De Staatscommissie rechtsstaat definieert de rechtsstaat vanuit burgerperspectief
als een systeem dat burgers effectief beschermt tegen willekeur en machtsmisbruik,
met speciale aandacht voor de meest kwetsbaren.
- Ze benadrukt dat de rechtsstaat onder druk staat door onder-investering en politieke
desinteresse, waardoor burgers moeite hebben hun recht te halen.
- Daarom pleit de commissie voor actief rechtsstatelijk leiderschap, een Planbureau
voor de rechtsstaat, en betere financiële borging van rechtsbescherming.
